II GZ 337/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Stanisław Gronowski po rozpoznaniu w dniu 3 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia B. D. G. sp. z o.o. w B. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. z dnia 2 sierpnia 2012 r., sygn. akt III SA/Wr 89/12 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. D. G. sp. z o.o. w B. W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] grudnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem objętym zażaleniem Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. odmówił B. D. G. Sp. z o.o. w B. W. (dalej: skarżąca lub spółka) przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tej spółki na postanowienie Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] grudnia 2011 r., w przedmiocie kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry Jak wskazał Sąd pierwszej instancji w dniu 20 stycznia 2012 r. skarżąca spółka złożyła wniosek o udzielenie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazała, iż w chwili obecnej spółka osiąga zysk umożliwiający kontynuowanie zatrudnienia na obecnym poziomie, natomiast 2011 r. spółka zakończyła stratą. Przy obecnym stanie finansowym spółka nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Wskazała, że posiada kapitał zakładowy w wysokości 50.000 zł oraz środki trwałe o wartości 57.480,52 zł. Za rok obrotowy 2011 odnotowała stratę w wysokości 42.964,86 zł. Posiada jeden rachunek bankowy, którego saldo na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosiło 33,17 zł. Na wezwanie Sądu spółka przesłała bilans za 2011 r., rachunek zysków i strat za 2011 r. CIT – 8, rachunek zysków i strat za okres od stycznia 2012 r., do kwietnia 2012 r. za poszczególne miesiące, wyciąg bankowy z dnia 29 kwietnia 2012 r., druk bankowy z dnia 15 czerwca o zajęciach sądowo – administracyjnych. Przesłane na wezwanie Sądu dokumenty potwierdzają dane zawarte na urzędowym formularzu wniosku, a nadto wynika z nich, że spółka notuje od początku roku znaczący przychód. Począwszy od stycznia 2012 r. przychód spółki w następujących miesiącach wynosił: 46.121,95 zł (styczeń), 91.083,74 zł (luty), 132.608.94 zł (marzec). Z nadesłanych dokumentów wynika, iż do kwietnia 2012 r. spółka odnotowała przychód na poziomie 173.217,88 zł, ponosząc stratę w wysokości 24.201,41 zł. W roku 2011 przychód spółki wyniósł 450.653,69 zł. Rachunek bankowy został objęty zajęciem egzekucyjnym sądowym i w administracji na łączną kwotę 76.770,00 zł. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 21 czerwca 2012 r. odmówiono skarżącej spółce przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie od postanowienia strona skarżąca podniosła, że w jej sprawie referendarz dokonał błędnej interpretacji przedstawionych do wniosku o przyznanie prawa pomocy dokumentów finansowych poprzez bezpodstawne przyjęcie, że sytuacja materialna skarżącej spółki nie uzasadnia przyznania jej prawa pomocy, podczas gdy szczegółowa i wnikliwa analiza sytuacji materialnej strony skarżącej, prowadzi do wniosku, że spółka nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W swojej argumentacji strona skarżąca stwierdza, iż wszystkie swoje przychody zmuszona jest wydatkować na bieżące utrzymanie i aktualną działalność. Już po wpłynięciu sprzeciwu strona skarżąca uiściła w terminie należny wpis w wymaganej wysokości 720 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. nie uwzględnił wniosku spółki, wskazując, że strata na którą strona skarżąca się powołuje jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami. Nie oznacza to braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielania pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. O braku środków finansowych nie świadczy również fakt posiadania niskiego salda na koncie. Rachunek ten jest zajęty w postępowaniu egzekucyjnym, co oznacza stratę wszelkich wpłaconych środków do wysokości zajęcia, a brak stwierdzonych operacji finansowych na rachunku przy jednoczesnym wykazaniu przez stronę skarżącą miesięcznych przychodów w wysokości ok. 40.000 zł wskazuje jednoznacznie, iż spółka dysponuje uzyskiwanymi środkami z pominięciem wymienionego konta bankowego. Powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne, WSA wskazał, że osoba prawna, w celu wykazania spełnienia przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, obowiązana jest wykazać, że podjęła wszelkie możliwe kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z wszczynanym postępowaniem. Bezsprzecznym jest, iż przedstawione dokumenty nie tylko nie potwierdzają takich starań, ale też nie wskazują źródeł środków, z których spółka pokrywa ponoszone, przewyższające przychody koszty. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej: p.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Powyższy wniosek znajduje potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, dostępne na – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w dokumentach źródłowych wynika, że spółka prowadzi działalność gospodarczą i brak informacji, aby utraciła płynność finansową. W takiej sytuacji nie ma podstaw do traktowania skarżącej w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Dokonanej oceny nie zmienia również wykazana przez stronę skarżącą strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za 2011 r. w wysokości 42.964,86 zł. Strata powstaje wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Wykazanie w danym roku podatkowym niewielkiego dochodu lub nawet straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę. O możliwościach płatniczych spółki świadczy choćby fakt, że w dalszym ciągu prowadzi ona działalność gospodarczą. Jak podnosi się w orzecznictwie przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., I OZ 208/08, LEX nr 477191). Na taka ocenę, jak widać nie ma wpływu to, że spółka poniosła straty w działalności gospodarczej, skoro mimo tego prowadziła ją w dalszym ciągu. Sąd I instancji prawidłowo ocenił, że spółka nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym, gdyż jak wynika ze złożonego przez nią oświadczenia o stanie majątkowym dysponuje majątkiem trwałym w kwocie 57.480,52 zł. Ponadto spółka notuje od początku roku znaczący przychód. Począwszy od stycznia 2012 r. przychód spółki w następujących miesiącach wynosił narastająco kolejno 46.41,95 zł (styczeń), 91.083,74 zł (luty), 132.608.94 zł (marzec). Z nadesłanych dokumentów wynika, iż do kwietnia 2012 r. spółka odnotowała przychód na poziomie 173.217,88 zł, ponosząc stratę w wysokości 24.201,41 zł. W roku 2011 przychód spółki wyniósł 450.653,69 zł. Również posiadanie niskiego salda na koncie, przy jednoczesnym braku jakichkolwiek operacji nie świadczy o braku środków finansowych. Jak wskazał Sąd I instancji, rachunek ten jest zajęty w postępowaniu egzekucyjnym, co oznacza stratę wszelkich wpłaconych środków do wysokości zajęcia, a brak stwierdzonych operacji finansowych na rachunku przy jednoczesnym wykazaniu przez stronę skarżącą miesięcznych przychodów w wysokości ok. 40.000 zł wskazuje jednoznacznie, iż spółka dysponuje uzyskiwanymi środkami z pominięciem wymienionego konta bankowego. Zgodzić należy się z poglądem wyrażonym w orzecznictwie sądowym, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z dnia 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11, dostępne na – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z przedłożonych dokumentów wynika, że spółka pomimo wykazywanych strat jest w stanie opłacić koszty sądowe, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 720 zł z tytułu wpisu sądowego od skargi, obliczonego zgodnie z § 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193). Kierując się wyżej wymienionymi względami, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a.