II SA/Ol 397/12

Dnia 26 czerwca 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Glabas (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Adam Matuszak Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Protokolant Specjalista Małgorzata Krajewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 czerwca 2012 roku sprawy ze skargi M. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu Decyzją z dnia "[...]" wydaną z upoważnienia Wójta Gminy K. przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., po rozpatrzeniu wniosku M. C. z dnia 11 stycznia 2012 r., odmówiono przyznania wnioskodawczyni jednorazowej zapomogi w wysokości 1000 złotych z tytułu urodzenia się dziecka – W. C. W uzasadnieniu podniesiono, iż nie zostały spełnione przesłanki określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych do przyznania wnioskowanego świadczenia. Zgodnie bowiem z art. 15b ust. 5 wskazanej ustawy jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia się dziecka przysługuje, jeżeli kobieta pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu. Tymczasem, zgodnie z zaświadczeniem lekarskim złożonym wraz z wnioskiem o przyznanie świadczenia, wnioskodawczyni pozostawała pod opieką medyczną lekarza ginekologa od 15 tygodnia ciąży. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła M. C., żądając jej uchylenia i rozstrzygnięcia co do istoty sprawy, poprzez przyznanie jej jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka. W uzasadnieniu odwołująca się podniosła, iż na dzień urodzenia się jej dziecka obowiązywał stan prawny, który nie uzależniał otrzymania świadczenia od pozostawania pod opieką lekarską od 10 tygodnia ciąży. Nowe przepisy zaczęły bowiem obowiązywać od dnia 1 stycznia 2012 r. Dotychczasowe przepisy ustawy stanowiły, iż jednorazowa zapomoga pieniężna przysługuje z tytułu urodzenia się żywego dziecka. Warunek ten został przez wnioskodawczynię spełniony – W. C. urodziła się w dniu 31 grudnia 2011r. i tym samym uprawnia wymienioną do otrzymania przedmiotowej zapomogi. Natomiast złożenie wniosku jest tylko realizacją przysługującego uprawnienia. Z punktu widzenia stanu prawnego istotny jest dzień urodzenia się dziecka, a nie dzień wystąpienia z wnioskiem do organu. M. C. wskazała przy tym, że niepozostawanie pod opieką lekarską od 10 tygodnia ciąży było przez nią niezawinione, gdyż opiekuje się niepełnosprawnym dzieckiem i nie zawsze może udać się do lekarza we własnej sprawie, a ponadto miała problemy z zarejestrowaniem się do lekarza. Decyzją z dnia "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy podzielił argumentację organu pierwszej instancji, wskazując, iż nie została spełniona ustawowa przesłanka do przyznania wnioskowanego świadczenia. Obowiązek udokumentowania stosownym zaświadczeniem pozostawania pod opieką medyczną nie później niż od dziesiątego tygodnia ciąży został zawieszony do dnia 31 grudnia 2011 r. i zgodnie z brzmieniem art. 3 ustawy zmieniającej z dnia 5 marca 2010 r. dodatek z tytułu urodzenia dziecka lub jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia dziecka do dnia 31 grudnia 2011 r. przysługiwały po przedstawieniu zaświadczenia lekarskiego lub zaświadczenia wystawionego przez położną, potwierdzającego co najmniej jedno badanie kobiety w okresie ciąży przez lekarza ginekologa lub położną. Jak wynika z akt sprawy M.C. złożyła wniosek o przyznanie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka – W.C. w dniu 11 stycznia 2012 r. W ocenie organu odwoławczego nie została zatem spełniona ustawowa przesłanka do przyznania wnioskowanego świadczenia. Podkreślono, iż obowiązujące przepisy nie przewidują w tej kwestii żadnego luzu decyzyjnego i świadczenie to może być przyznane jedynie po spełnieniu przesłanek wyraźnie wskazanych w ustawie. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wniosła M. C., podnosząc, iż kiedy była w ciąży oraz w chwili urodzenia dziecka, tj. w 2011 roku, nie obowiązywały przepisy wskazujące na konieczność pozostawania pod opieką lekarską od 10 tygodnia ciąży. Jednocześnie wskazała, iż nie mogła złożyć wniosku w 2011 roku, gdyż wypisano ją ze szpitala w dniu 2 stycznia 2012 r. Podkreśliła, że jej zdaniem powinna zostać potraktowana zgodnie z dotychczasowymi przepisami ustawy, tzn. według daty urodzenia dziecka. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko, przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że zadaniem sądu administracyjnego jest jedynie sprawdzenie, czy zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z przepisami prawa materialnego oraz czy przy jej podejmowaniu nie zostały naruszone w sposób istotny przepisy postępowania administracyjnego. Należy także podkreślić, że stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z dnia 14 marca 2012 r., poz. 270), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami oraz wnioskami skargi, a także powołaną podstawą prawną. Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie. Warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ich ustalania, przyznawania i wypłacania określa ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.). Zgodnie z art. 2 wskazanej ustawy świadczeniami rodzinnymi są m.in. jednorazowe zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka. W myśl art. 15b ust. 1 i 2 cytowanej ustawy matce lub ojcu dziecka, opiekunowi prawnemu albo opiekunowi faktycznemu dziecka – niezależnie od wysokości dochodów - przyznaje się z tytułu urodzenia się żywego dziecka jednorazową zapomogę w wysokości 1 000 złotych na jedno dziecko. Wniosek o wypłatę omawianego świadczenia składa się w terminie 12 miesięcy od dnia narodzin dziecka (art. 15b ust. 3 wskazanej ustawy), przy czym wniosek złożony po terminie organ pozostawia bez rozpoznania. Jednocześnie należy wskazać, iż na mocy art. 7 pkt 3 ustawy z dnia 6 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2008 r. Nr 237, poz. 1654) wprowadzono do art. 15b ustawy o świadczeniach rodzinnych ustęp 5, zgodnie z którym przedmiotowa zapomoga przysługuje, jeżeli kobieta pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu, a pozostawanie pod opieką medyczną potwierdza zaświadczenie lekarskie lub zaświadczenie wystawione przez położną (dodany ustęp 6 do art.15b powołanej ustawy). W myśl art. 18 ustawy zmieniającej wskazany wyżej obowiązek potwierdzenia opieki medycznej od nie później niż 10 tygodnia ciąży wszedł w życie z dniem 1 listopada 2009 r. Jednakże na mocy art. 3 ustawy z dnia 5 marca 2010 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. Nr 50, poz. 301) odroczono obowiązek stosowania przepisu art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie bowiem z treścią powołanego artykułu dodatek z tytułu urodzenia dziecka lub jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia dziecka, o których mowa w art. 9 ust. 1 i art. 15b ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, do dnia 31 grudnia 2011 r. przysługiwały po przedstawieniu zaświadczenia lekarskiego lub zaświadczenia wystawionego przez położną, potwierdzającego co najmniej jedno badanie kobiety w okresie ciąży przez lekarza ginekologa lub położną. Analiza zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego w świetle wskazanych wyżej przepisów prawa prowadzi do wniosku, iż organy orzekające w sprawie z wniosku M.C. o przyznanie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka błędnie uznały, iż nie została spełniona obligatoryjna przesłanka przyznania wnioskowanego świadczenia, określona w art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych w postaci pozostawania pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu, bowiem obowiązek wykazania pozostawania pod tą opieką nie obejmował skarżącej. W pierwszej kolejności należy podnieść, iż problematyka spełniania wskazanej wyżej przesłanki przez osobę ubiegająca się o zapomogę była już przedmiotem rozważań sądów administracyjnych. Przykładowo Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 16 czerwca 2010 r., sygn. akt VIII SA/Wa 208/10, LEX nr 644056, wskazał, że przez obowiązek potwierdzenia opieki medycznej należy rozumieć obowiązek lekarzy do wydawania zaświadczeń, uprawnienie zainteresowanych do składania żądań o wydanie zaświadczenia oraz obowiązek organów do wymagania stosownych zaświadczeń. Zatem stosownie do art. 3 ustawy z dnia 5 marca 2010 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych obowiązkiem lekarzy jest wydawanie zaświadczeń w stosunku do kobiet, które z dniem 1 stycznia 2012 r. znajdą się w 10 tygodniu ciąży, zaś obowiązkiem kobiety jest zabieganie o stosowną dokumentację medyczną, która z dniem porodu może stanowić podstawę do wykazania pozostawania pod opieką od 10 tygodnia ciąży. Należy podkreślić, iż obowiązek ten dotyczy kobiet znajdujących się od dnia 1 stycznia 2012 r. w dziesiątym tygodniu ciąży, bowiem do dnia 31 grudnia 2012 r. stosowanie art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych było zawieszone. Tym samym w stosunku do kobiet, które urodziły żywe dzieci, ale nie mogły ubiegać się o założenie medycznej dokumentacji ciążowej od 10 tygodnia ciąży, gdyż w dniu 1 stycznia 2012 r. upłynął już względem nich ostatni dzień dziesiątego tygodnia ciąży, nie można wymagać przedstawienia zaświadczenia określonego w art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych (por. wyrok WSA w Opolu z dnia 22 września 2011 r., sygn. akt II SA/Op 248/11, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak wynika z akt sprawy skarżąca urodziła dziecko, córkę – W. C. w dniu 31 grudnia 2011 r. Zatem zarówno w dniu narodzin dziecka, jak i w okresie ciąży skarżącej nie obowiązywał przepis art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, uzależniający otrzymanie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się żywego dziecka od pozostawania przez kobietę pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu. Tym samym obowiązek przedstawienia stosownego zaświadczenia nie mógł być na nią nałożony i jej nie dotyczył. Zastosowanie przepisu art. 15b ust. 5 cytowanej ustawy zostało zawieszone do dnia 31 grudnia 2011 r., a więc możliwość jego zastosowania powstała z dniem 1 stycznia 2012 r., czyli w czasie, gdy w odniesieniu do skarżącej upłynął już ostatni dzień dziesiątego tygodnia ciąży, bowiem w dniu 31 grudnia 2011 r. nastąpił poród. Jednocześnie skarżąca z oczywistych względów nie była w stanie złożyć wniosku o wypłatę jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka przed końcem 2011 r., tj. przed końcem obowiązywania dotychczasowych przepisów ustawy. Należy jednak zaznaczyć, iż dla prawidłowego zastosowania przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczących analizowanego świadczenia istotna jest data, w której miało miejsce zdarzenie, od którego przepisy te uzależniają otrzymanie danego świadczenia, nie zaś data złożenia wniosku o jego wypłatę, (przy czym termin ten, w myśl art. 15b ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wynosi 12 miesięcy od dnia narodzin dziecka). Reasumując, należy stwierdzić, iż obowiązek wykazania stosownym zaświadczeniem pozostawania pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu nie dotyczy skarżącej, a tym samym brak było podstaw do badania przez organ rozpoznający złożony przez skarżącą wniosek o wypłatę jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka przesłanki określonej w art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2012 r. Rozpoznając ponownie sprawę, organy wezmą pod uwagę powyższe wskazania Sądu i dokonają właściwej interpretacji przepisów prawa materialnego mających zastosowanie w niniejszej sprawie oraz ponownie przeanalizują i dokładnie zbadają stan faktyczny sprawy, wydając stosowną decyzję. Biorąc powyższe pod uwagę, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji wyroku. Sąd podjął rozstrzygnięcie w przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane. Rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku.