I OSK 2823/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: Sędzia NSA Arkadiusz Despot - Mładanowicz Sędzia del. WSA Wojciech Jakimowicz (spr.) Protokolant asystent sędziego Dorota Kozub - Marciniak po rozpoznaniu w dniu 20 września 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 10 lipca 2012 r. sygn. akt II SA/Po 311/12 w sprawie ze skargi A. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z dnia 10 lipca 2012 r., sygn. akt: II SA/Po 311/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, po rozpoznaniu sprawy ze skargi A. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] listopada 2011 r., nr [...]. Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Decyzją z dnia [...] listopada 2011 r., nr [...] Prezydent Miasta P., na podstawie art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 5 pkt 2, art. 20, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) odmówił A. H. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem W. G. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że wnioskiem z dnia 24 listopada 2011 r. A. H. zwróciła się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem W. G. Zdaniem organu, wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazuje jednakże, iż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Stąd też brak było podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia pieniężnego. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła A. H. wskazując, że stan zdrowia męża wnioskodawczyni stale się pogarsza i wymaga on 24 godzinnej opieki, którą może sprawować wyłącznie skarżąca. Wskazano również, że poprzednią decyzją z dnia [...] maja 2011 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze przyznało skarżącej świadczenie pielęgnacyjne do dnia [...] października 2011 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia powtórzono dotychczasowy przebieg postępowania oraz wskazano, że zgodnie z wykładnią art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym po nowelizacji ustawy, która weszła w życie w dniu 14 października 2011 r. pozostawanie przez osobę, na rzecz której wnosi się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, w związku małżeńskim, w sytuacji, w której małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, powoduje, że brak jest podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Odnosząc się do decyzji z dnia [...] maja 2011 r., którą Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. przyznało skarżącej świadczenie pielęgnacyjne do dnia [...] października 2011 r., organ odwoławczy wskazał, że decyzja powyższa została wydana w uprzednio obowiązującym stanie prawnym, który nie uzależniał przyznania świadczenia pielęgnacyjnego małżonkowi osoby uprawnionej, od legitymowania się przez niego orzeczeniem o niepełnosprawności. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu A. H. wnosząc o jej uchylenie. W treści skargi podtrzymano zarzuty dotyczące ciężkiego stanu zdrowia męża. Dodatkowo wskazano, że Kolegium pismem z dnia 14 lutego 2012 r. poinformowało skarżącą, o przyznaniu jej świadczenia pielęgnacyjnego. Stąd też skarżąca nie rozumie, dlaczego datowaną na ten sam dzień decyzją odmówiono przyznania wnioskowanego świadczenia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w uzasadnieniu wyroku wyjaśnił, że materialnoprawną podstawę wydanego rozstrzygnięcia stanowi art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, którego treść przytoczono i z którego wynika, że świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane jedynie na rzecz jednej z osób, wymienionych w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, o ile osoba, nad którą sprawowana jest opieka wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Sąd uznał za błędne stanowisko organów prezentowane w niniejszej sprawie, a opierające się na przyjęciu, że wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wskazuje na istnienie negatywnej przesłanki, uzasadniającej odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd pierwszej instancji wskazał na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. akt: P 27/07 (OTK 2008 Nr 6, poz. 107), którym orzeczono, że art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim uniemożliwia nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Zdaniem Trybunału art. 17 ust. 1 powyższej ustawy, w zakresie, w jakim zawężał w sposób niezgodny z art. 32 ust.1 Konstytucji krąg osób uprawnionych do nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, powodował pominięcie możliwości nabycia prawa do świadczenia przez osoby rezygnujące z aktywności zawodowej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym, niż ich dziecko, niepełnosprawnym członkiem rodziny, wobec którego obciążone były obowiązkiem alimentacyjnym. Przypisując ogromne znaczenie usankcjonowanemu prawnie obowiązkowi alimentacyjnemu, Trybunał uznał, że skoro członek rodziny wywiązuje się ze swych obowiązków zarówno prawnych, jak i moralnych wobec chorego krewnego, co wymaga rezygnacji z zarobkowania, to osoba ta winna otrzymać od Państwa odpowiednie wsparcie. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego wybranie spośród osób zobowiązanych do alimentacji jedynie rodziców i przyznanie wyłącznie tej grupie prawa do świadczenia narusza konstytucyjną zasadę równości i sprawiedliwości społecznej, pojmowaną nie w aspekcie socjalno-ekonomicznym, lecz odnoszącą się do społecznego poczucia sprawiedliwości, godząc dodatkowo w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną, wyrażone w art. 18 Konstytucji RP. Dodatkowo Trybunał, w wyroku z dnia 15 listopada 2006 r., sygn. akt: P 23/05 zwrócił uwagę, że świadczenie pielęgnacyjne nie tylko stanowi formę wsparcia rodziny pozostającej w trudnej sytuacji materialnej i faktycznej, ale również zdejmuje z Państwa i jego organów obowiązek zapewnienia opieki osobom jej potrzebującym w formach zorganizowanych, zinstytucjonalizowanych. Równocześnie Trybunał podkreślił, że prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne musi wywodzić się z obowiązku alimentacyjnego. Sąd I instancji podał, że podjęte w wyniku wyroku Trybunału z dnia 18 lipca 2008 r. działania ustawodawcze, których rezultatem była nowelizacja ustawy o świadczeniach rodzinnych dokonana w dniu 17 października 2008 r. nie wprowadziły jednakże zmian dotyczących treści art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, wyłączającego prawo do świadczenia w przypadku, gdy osoba wymagająca opieki pozostawała w związku małżeńskim. W efekcie Trybunał Konstytucyjny postanowieniem z dnia 1 czerwca 2010 r., sygn. akt: S 1/10 przedstawił Sejmowi RP uwagi dotyczące niezbędności działań ustawodawczych zmierzających do zapewnienia spójności zasad przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu Trybunał wskazał, że pożądane byłoby podjęcie działań legislacyjnych mających na celu dostosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych do nowego brzmienia art. 17 ust. 1 tej ustawy nadanej jej mocą ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2008 r. Nr 233, poz. 1456). Nowelizacji powyższej dokonano ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. (Dz. U. z 2011 r. Nr 205, poz. 1212), która weszła w życie w dniu 14 października 2011 r. Zgodnie z nowym brzmieniem art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu podzielił ocenę prawną zawartą w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 27 kwietnia 2012 r., sygn. akt: III SA/Kr 328/12, gdzie wskazano, że literalne odczytanie znowelizowanego przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a o świadczeniach rodzinnych prowadzi do sprzeczności z powołanym wyżej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. W ocenie Sądu wykładnia zaprezentowana przez organy w kontrolowanym postępowaniu prowadzi do wniosku, że małżonek ubiegający się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad swoim współmałżonkiem sam musiałby być osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności. Prowadziłoby to do kuriozalnej sytuacji, w której świadczenie ustanowione w celu zapewnienia wsparcia osobie sprawującej opiekę nad wymagającym opieki współmałżonkiem mogłoby być przyznane tylko takiej osobie, która sama również wymaga opieki, bo jest niepełnosprawna w stopniu znacznym. Uniknięcie takich nielogicznych wyników wykładni przedmiotowego przepisu wymaga przyjęcia, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczy sytuacji, gdy o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowanej opieki stara się osoba spełniająca kryteria wskazane w ust. 1, ale nie będąca małżonkiem zobowiązanym w pierwszej kolejności do alimentacji. Tym samym przepis ust. 5 pkt 2 lit. a tego artykułu nie może mieć zastosowania w sytuacji, gdy z przedmiotowym wnioskiem występuje właśnie sam małżonek. W związku z tym Sąd I instancji uznał, że organy dokonały wadliwej wykładni przepisu prawa materialnego - art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, które to naruszenie prawa materialnego miało wpływ na wynik sprawy i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a Prawa o postepowaniu przed sądami administracyjnymi uzasadniało uchylenie decyzji organów obu instancji. Odnosząc się do podniesionego w skardze zarzutu, że Kolegium, pismem z dnia 14 lutego 2012 r. poinformowało skarżącą o przyznaniu jej świadczenia pielęgnacyjnego, co przesądza, że przyznano jej wnioskowane świadczenie, Sąd wskazał, że w aktach sprawy znajduje się wyłącznie datowana na ten sam dzień decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego o numerze [...], mocą której utrzymano decyzję Prezydenta Miasta P. odmawiającą skarżącej przyznania świadczenie pielęgnacyjnego. Tym samym brak było podstaw do uznania, jakoby skarżącej przyznano świadczenie pielęgnacyjne. Sąd podzielił jednakże pogląd skarżącej, że działanie organu, który wadliwe poinformował ją o przyznaniu świadczenia, uznać należy za działanie, które nie powinno mieć miejsca. Od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 10 lipca 2012 r. skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wywiodło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenie w trybie art. 185 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego organu kosztów postępowania według norm przepisanych. Zakwestionowanemu wyrokowi Kolegium zarzuciło: 1) naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w związku z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992) poprzez przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje współmałżonkowi, jeżeli jego małżonek, który jest osobą wymagającą opieki, pozostaje w związku z małżeńskim, w sytuacji kiedy współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik postępowania, tj.: - art. 145 § 1 pkt 1a Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez nieuzasadnione uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P., pomimo braku podstaw do stwierdzenia naruszenia przez ww. organ jakiegokolwiek przepisu prawa materialnego jak i procesowego; - art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez to, że Sąd nie zbadał w pełnym zakresie zgodności z prawem zaskarżonego orzeczenia - co miało istotny wpływ na wynik sprawy i ostateczny kształt orzeczenia Sądu. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Kolegium wyjaśniło, że przedmiotowa sprawa podlega rozpatrzeniu na podstawie znowelizowanych przepisów, obowiązujących od dnia 14 października 2011 r. na mocy ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Wskazano, że z uwagi na nowelizację powołanych przepisów dotychczasowe stanowisko sądów administracyjnych ukształtowane na bazie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych i odnoszące się do przepisów w wersji obowiązującej przed nowelizacją nie może być w pełni brane pod uwagę przez organy administracji publicznej. Podniesiono, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w zaskarżonym wyroku uznał, że stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy powinien być rozpatrywany przy uwzględnieniu treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r., obowiązującego do dnia 13 października 2011 r. wyjaśniając jedynie, że: "literalne odczytywanie znowelizowanego przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych prowadzi do sprzeczności z powołanym wyżej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r.". Z takim stanowiskiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu autor skargi kasacyjnej się nie zgodził. W ocenie Kolegium Sąd w niniejszej sprawie wyszedł z błędnego założenia, że jest związany treścią ustaleń dokonanych w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego, uchylając się od dokonania oceny stanu faktycznego sprawy oraz stanu prawnego obowiązującego w dacie wydania decyzji Prezydenta Miasta P., tj. w dniu [...] listopada 2011 r. Sąd przyjął, że pomimo dokonanej nowelizacji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a oraz art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, do rozpatrzenia przedmiotowej sprawy należy zastosować treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. przyjmując, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje współmałżonkowi, jeżeli jego małżonek, który jest osobą wymagającą opieki, pozostaje w związku z małżeńskim, w sytuacji kiedy współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Powyższe, w ocenie Kolegium, stanowi naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie: art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w związku z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Podniesiono również, że stanowisko Sądu dotyczy przede wszystkim niekonstytucyjności przepisu w brzmieniu obowiązującym sprzed nowelizacji, natomiast brak jest w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia rozważań na temat obecnego brzmienia artykułów 17 ust. 1 i 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, których treść po nowelizacji nie została zakwestionowana przez Trybunał Konstytucyjny. Powyższe stanowi naruszenie art. 145 § 1 pkt 1a Prawa o postepowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez nieuzasadnione uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P., pomimo braku podstaw do stwierdzenia naruszenia przez ww. organ jakiegokolwiek przepisu prawa materialnego, jak i procesowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. podkreśliło, że organy orzekające o przyznaniu, bądź nieprzyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego, nie posiadają w tym zakresie swobody uznania administracyjnego. O przyznaniu świadczenia decyduje spełnienie ustawowych przesłanek, które organ ocenia na podstawie złożonych dokumentów i oświadczeń. Brak spełnienia przesłanek obliguje organ do wydania decyzji odmownej, co miało miejsce w przedmiotowej sprawie. Jak wynika bowiem z akt sprawy osoba wymagająca opieki – W. G. pozostaje ze stroną postępowania w związku małżeńskim, co w świetle przywołanych przepisów stanowi negatywną przesłankę do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Potwierdzeniem powyższych rozważań, w ocenie Kolegium, jest wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 sierpnia 2001 roku (sygn. akt: III RN 189/00 OSNP), zgodnie z którym odmowa zastosowania przez sąd przepisu ustawy nie może opierać się na przypuszczeniach co do jego niekonstytucyjności, lecz musi być rezultatem starannej i przemyślanej wykładni, prowadzącej do wniosku, że przepis ten w ustalonym przez sad znaczeniu, jest niezgodny z określonym i wyraźnie wskazanym przepisem Konstytucji RP. Dalej w tym samym wyroku Sąd Najwyższy stwierdził, że: "Sędzia nie może odmawiać stosowania ustaw w oparciu o zarzut niekonstytucyjności, może jedynie uruchomić stosowną procedurę przed Trybunałem Konstytucyjnym, kierując do niego tzw. pytanie prawne. Wychodząc z zasady domniemania konstytucyjności aktów normatywnych, która służy bezpieczeństwu prawnemu i poczuciu pewności prawnej, należy stwierdzić, że tylko Trybunał Konstytucyjny może orzec w przedmiocie zgodności ustawy z Konstytucją (art. 2 ust. 1 pkt 1ustawy z dnia 1 sierpnia 1991 r. o Trybunale Konstytucyjnym z, U. Nr 102, póz. 643 ze zm.) ". Wobec powyższego Sąd nie powinien dokonywać zmian obowiązującego prawa i orzekać w oparciu o treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r., (sygn. akt: P 27/07) odnoszącego się do przepisów obowiązujących do dnia 13 października 2011 r. Powyższe, zdaniem Kolegium, stanowi naruszenie art. 134 § 1 Prawa o postepowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez to, że Sąd nie zbadał w pełnym zakresie zgodności z prawem zaskarżonego orzeczenia - co miało istotny wpływ na wynik sprawy i ostateczny kształt orzeczenia Sądu. Pełnomocnik skarżącego podniósł, że nie podważa wywodów zawartych w treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r., zwraca jedynie uwagę na fakt, że Sąd w przedmiotowej sprawie przyjął za obowiązujące twierdzenia w nim zawarte, pomijając dokonaną nowelizację. W niniejszej sprawie Sąd przyjął niekonstytucyjność podstawy prawnej, na której opierały się pierwotnie wydane decyzje. Zdaniem pełnomocnika skarżącego jest to rażące naruszenie prawa materialnego, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, która to przesłanka stanowi podstawę kasacyjną przewidzianą w art. 174 pkt 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, że w przedmiotowej sprawie treść analizowanych przepisów, tj. art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w związku z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych nie budzi wątpliwości. Wskazano, że etap wstępny wykładni prawa zakłada, że jeśli przepis jest jasny (lex clara), to nie zachodzi potrzeba jego wykładni. "Interpretator powinien się opierać na rezultatach wykładni językowej i dopiero, gdy ta prowadzi do nie dających się usunąć wątpliwości korzystać z wykładni systemowej, jeśli natomiast również wykładnia systemowa nie doprowadziła do usunięcia wątpliwości interpretacyjnych, to wolno jest posłużyć się wykładnią funkcjonalną" (Lech Morawski, Wstęp do prawoznawstwa, Toruń 1996 r., str. 130). Stwierdzono, że obywatele mają prawo polegać na tym, co prawodawca w tekście prawnym powiedział, a nie na tym, co zamierzał powiedzieć. Ponadto, zbadać należy relację między wykładnią językową a wykładnią genetyczną tj. wykładnią przepisu zgodnie z wolą i intencjami prawodawcy – "interpretując przepisy prawne należy brać pod uwagę cel regulacji prawnej (ratio legis)" (L. Morawski, Wstęp..., str. 126). Należy odwołać się do ocen i wiedzy prawodawcy z chwili wydania danego aktu prawodawczego. Należy przyjąć tym samym, że proces prawodawczy przebiegł w sposób racjonalny, a decyzje prawodawcze były podejmowane na gruncie wszechstronnej wiedzy na temat analizowanych przepisów. Podsumowując, ustawodawca dokonał globalnej oceny całokształtu skutków i kosztów każdego z rozważanych sposobów unormowania i wybrał rozstrzygnięcie obecnie obowiązujące. Wobec powyższego przyjąć trzeba, że intencją i celem prawodawcy, mającego wiedzę na temat treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r., było dokonanie takiej zmiany art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a ustawy o świadczeniach rodzinnych, która uniemożliwia współmałżonkowi nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na małżonka będącego osobą wymagającą opieki, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Odmienna interpretacja mogłaby prowadzić do naruszenia stabilności systemu prawa. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy. Naczelny Sąd Administracyjny, ze względu na ograniczenia wynikające ze wskazanych regulacji prawnych, nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich bądź w inny sposób korygować. Do autora skargi kasacyjnej należy wskazanie konkretnych przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania, które w jego ocenie naruszył Sąd pierwszej instancji i precyzyjne wyjaśnienie, na czym polegało ich niewłaściwe zastosowanie lub błędna interpretacja, w odniesieniu do prawa materialnego, bądź wykazanie istotnego wpływu naruszenia prawa procesowego na rozstrzygnięcie sprawy przez Sąd pierwszej instancji. W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania. Rozpoznając skargę kasacyjną w tak zakreślonych granicach, stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Dla uznania za usprawiedliwioną podstawę kasacyjną z art. 174 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie wystarcza samo wskazanie naruszenia przepisów postępowania, ale nadto wymagane jest, aby skarżący wykazał, że następstwa stwierdzonych wadliwości postępowania były tego rodzaju lub skali, że kształtowały one lub współkształtowały treść kwestionowanego w sprawie orzeczenia (por. wyrok NSA z dnia 5 maja 2004 r., FSK 6/04, LEX nr 129933). Podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów postępowania nie mogły być uwzględnione. W skardze kasacyjnej podniesiono zarzut naruszenia art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez zaniechanie zbadania przez Sąd w pełnym zakresie zgodności z prawem zaskarżonego orzeczenia, co miało mieć istotny wpływ na wynik sprawy i ostateczny kształt orzeczenia Sądu. Wymóg art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi co do rozstrzygania przez sąd w granicach danej sprawy oraz braku związania zarzutami i wnioskami skargi i powołaną podstawą prawną powinien być tak rozumiany, że wprawdzie sąd orzeka w konkretnej sprawie i w występującym w niej przedmiocie, zasadniczo nie rozwiązując problemów generalnych (ogólnych), to w tych granicach jest zobowiązany do dokonania oceny legalności zaskarżonego aktu po dokonaniu koniecznych rozważań bez związania zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w skardze podstawą prawną. Z istoty kontroli wynika, że zasadność zaskarżonego aktu podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania tego rozstrzygnięcia. Sąd pierwszej instancji nie wykroczył poza granice sprawy i w sposób prawidłowy dokonał kontroli legalności zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodności z przepisami obowiązującymi w czasie orzekania przez organ i mającymi zastosowanie w sprawie. Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej rozważania Sądu pierwszej instancji – co wynika z treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku - dotyczą znowelizowanych ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. (Dz.U. z 2011 r. Nr 205, poz. 1212) przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. jedn.: Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992) obowiązujących od dnia 14 października 2011 r. i mających zastosowanie w sprawie. Z całokształtu prezentowanych poglądów Sądu I instancji nie sposób wnioskować, że Sąd ten oparł ocenę zaskarżonej decyzji na nieaktualnym stanie prawnym, tj. sprzed zmiany ustawy o świadczeniach rodzinnych, wprowadzonej nowelą z dnia 19 sierpnia 2011 r. (Dz. U. z 2011 r. Nr 205, poz. 1212), która weszła w życie w dniu 14 października 2011 r. Sąd pierwszej instancji dokonał oceny stanu faktycznego oraz wykładni stanu prawnego istniejącego w dacie wydawania decyzji ostatecznej. Okoliczność powołania się przy wykładni znowelizowanej regulacji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w związku z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych na stanowisko Trybunału Konstytucyjnego wyrażone na tle wcześniejszej wersji ustawy, lecz dotyczące wprost analizowanej normy prawnej, nie oznacza wyjścia przez Sąd poza granice sprawy i nie uzasadnia zarzutu nieprawidłowej kontroli zaskarżonej do niego decyzji. Podkreślić należy, że fakt zmiany stanu prawnego w zakresie przesłanek odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy), nie czyni nieaktualnymi poglądy wyrażone wcześniej przez Trybunał Konstytucyjny, m.in. w wyroku TK z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/07 i nie wyklucza dopuszczalności nawiązywania do stanowiska Trybunału przy wykładni przepisów mających w sprawie zastosowanie. Ponadto kwestia prawidłowości wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w związku z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przekładająca się na rozstrzygnięcie sprawy, nie może być skutecznie podnoszona w ramach zarzutu naruszenia art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd pierwszej instancji analizując treść mającego w sprawie zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w związku z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i w konsekwencji tej analizy nie podzielając stanowiska skarżącego w zakresie wykładni powyższych przepisów nie mógł naruszyć art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skoro nie wyszedł poza granice sprawy. Z tych powodów zarzut naruszenia art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie mógł być uwzględniony. W skardze kasacyjnej podniesiono również zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1a Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi mającego istotny wpływ na wynik postępowania poprzez nieuzasadnione uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P., pomimo braku podstaw do stwierdzenia naruszenia przez ww. organ jakiegokolwiek przepisu prawa materialnego, jak i procesowego. Zarzut powyższy jest nieuzasadniony, ponieważ Sąd pierwszej instancji wykazując dokonanie przez organy wadliwej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a w związku z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w sposób, który zdeterminował treść zaskarżonej decyzji, zobligowany był do zastosowania art. 145 § 1 pkt 1a Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Nie ulega wątpliwości, że naruszenia prawa materialnego może być wynikiem wadliwej wykładni przepisów mających w sprawie zastosowanie. Stanowisko Sądu pierwszej instancji o dokonanej przez organy wadliwej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a w związku z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest trafne, a wykładnia tych przepisów dokonana przez Sąd prawidłowa. Tym samym niezasadny jest również zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a w związku z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. jedn.: Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.) poprzez przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje współmałżonkowi, jeżeli jego małżonek, który jest osobą wymagającą opieki, pozostaje w związku z małżeńskim, w sytuacji kiedy współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Należy bowiem stwierdzić, że art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w jego brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji i mającym zastosowanie do rozpatrzenia sprawy z wniosku A. H. z dnia 24 listopada 2011 r. stanowił, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom (czyli innym niż matka lub ojciec wymienieni w punkcie 1 tego przepisu), na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podnieść należy, że stosunki rodzinne reguluje ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. (Dz. U. z 2012 r., poz. 788) Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Obowiązek alimentacyjny małżonków uregulowany jest w Tytule I Kodeksu "Małżeństwo", a obowiązek alimentacyjny krewnych (rodziców, dzieci, dziadków) i innych osób (np. pasierbów, macochy, ojczyma) w Tytule II "Pokrewieństwo i powinowactwo". Obowiązek alimentacyjny małżonka (w stosunku do współmałżonka) wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych i innych, o którym mowa w Tytule II "Pokrewieństwo i powinowactwo", co wynika nie tylko z usytuowania przepisów, ale z ich treści, przy czym obowiązek alimentacyjny małżonka wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych nawet w sytuacji, gdy małżonkowie są w separacji lub po rozwodzie. Podstawę materialnoprawną przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zawiera ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, która w art. 17 ust. 1 ustanawia krąg osób, którym przysługuje świadczenie pielęgnacyjne: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W myśl art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a ww. ustawy świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Bezsprzecznie zatem małżonek jest osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego wymienioną w art. 17 ust. 1 pkt 2 przytoczonej wyżej ustawy, albowiem jest - poza matką i ojcem, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 1 - inną osobą, na której, zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny. Ustawa o świadczeniach rodzinnych, poza wyłączeniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego małżonka będącego osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności (zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych), nie wymienia żadnych innych przesłanek w stosunku do małżonka poza ogólnymi przesłankami dotyczącymi wszystkich uprawnionych. Z powyższego wynika, że prezentowane przez organy administracyjne obu instancji odmienne stanowisko jest stanowiskiem sprzecznym z obowiązującym prawem, a w szczególności z przytoczonymi wyżej przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych i ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Wskazać należy, że wyrokiem z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/07 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w zakresie w jakim uniemożliwiał nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Skutkiem tego wyroku przepisem art. 1 pkt 8 lit. a ustawy z 17 października 2008 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 223, poz. 1456) znowelizowano przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który obecnie przewiduje, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także opiekunowi faktycznemu dziecka – w tym ostatnim przypadku z zastrzeżeniami jak wyżej. Nowelą tą nie uchylono przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a cyt. ustawy. Wyłącznie językowa wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, z uwzględnieniem zmian wprowadzonych ustawą z 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2011, Nr 205, poz. 1212) prowadzi do rezultatów sprzecznych z treścią art. 17 ust. 1 tej ustawy, która została zdeterminowana stanowiskiem zawartym w cytowanym wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a musi zatem być odczytywane przez pryzmat przepisu art. 17 ust. 1. Jeżeli bowiem prawo ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne wywodzi się z istnienia obowiązku alimentacyjnego, to literalne odczytywanie normy art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a ustawy niweczyłoby skutki wyroku Trybunału w stosunku do osób pozostających w związku małżeńskim. Takie stanowisko prezentuje Naczelny Sąd Administracyjny opowiadając się za koniecznością wykładania tych przepisów zgodnie z Konstytucją: "Świadczenie pielęgnacyjne będzie mogło być przyznawane na rzecz współmałżonka, jeśli zostaną spełnione pozostałe przesłanki, warunkujące - co do zasady - możliwość ubiegania się o ten rodzaj świadczenia" (wyrok NSA z dnia 30 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 115/10 – opubl. LEX nr 594927). Językowa wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a ustawy o świadczeniach rodzinnych, aby nie prowadziła do rezultatów absurdalnych, musi być skorygowana rezultatami wykładni celowościowej i systemowej. Dlatego również w aktualnym stanie prawnym organy winny stosować prokonstytucyjną wykładnię tego przepisu. Oznacza to, że art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit.a ustawy o świadczeniach rodzinnych nie znajduje zastosowania, gdy z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne występuje zobowiązany do opieki i alimentacji w rozumieniu Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonek osoby legitymującej się orzeczeniem o niepełnosprawności, spełniający jednocześnie wymogi z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Okoliczność, że osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne sprawuje opiekę nad własnym małżonkiem, nie może więc stanowić podstawy do odmowy przyznania tego świadczenia. Jak zasadnie podkreśla się w orzecznictwie "przesłanka negatywna, ujęta w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych nie dotyczy małżonka osoby wymagającej opieki, spełniającego określone w art. 17 ust. 1 ustawy wymogi do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, ale odnosi się do krewnych osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności, którzy ubiegaliby się o świadczenie pielęgnacyjne (lub już je otrzymują) w sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Ma to uzasadnienie w przekonaniu ustawodawcy, że zobowiązanym do opieki nad osobą tego wymagającą powinien być w pierwszej kolejności jej małżonek, chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym" (wyrok WSA w Warszawie z dnia 4 lipca 2012 r., I SA/Wa 728/12, LEX nr 1212679). Jak podkreślono w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego "nie można uznać, że ustawa o świadczeniach rodzinnych, posługując się - w art. 17 ust. 1 pkt 2 – pojęciem "innych osób, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności", nie dotyczy współmałżonków. Za trafnością tego stanowiska przemawia m. in. fakt, że nawet teoretycznie przyjmując pogląd, że w myśl art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie rodzinne przysługiwałoby małżonkowi z tytułu sprawowania opieki nad współmałżonkiem, ale tylko w sytuacji, w której oboje małżonkowie są osobami legitymującymi się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to poza art. 17 ust. 1 pkt 2 omawianej ustawy (który posługuje się pojęciem "osoby na której ciąży obowiązek alimentacyjny"), brak byłoby przepisu, który mógłby stanowić podstawę do przyznania, w takiej sytuacji, świadczenia wnioskodawcy. W konsekwencji prowadzi to do wniosku, że art. 17 ust. 1 pkt 2 cyt. ustawy o świadczeniach rodzinnych ma w pełni zastosowanie do (będącego osobą sprawną) małżonka, ubiegającego się o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad współmałżonkiem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a ustawy oświadczeniach rodzinnych powinien być zatem rozumiany w ten sposób, iż normuje on przypadki, gdy o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną, pozostającą w związku małżeńskim ubiega się osoba spełniająca kryteria wskazane w ust. 1 (lub w ust. 1a), niebędąca małżonkiem zobowiązanym w pierwszej kolejności do alimentacji" (wyrok NSA z 20 czerwca 2013 r., I OSK 2249/12). Należy dodać, że poglądy orzekającego w tej sprawie NSA wpisują się w ugruntowaną jednolitą linię orzeczniczą NSA na tle art. 17 ust. 1 pkt 2 oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, ukształtowaną po zmianie ustawy z o świadczeniach rodzinnych z dniem 14 października 2011 r. (por. wyroki NSA: z dnia 9 stycznia 2013 r., I OSK 1196/12; z dnia 25 stycznia 2013 r., I OSK 1899/12; z dnia 13 lutego 2013 r., I OSK 1526/12, z dnia 8 maja 2013 r., I OSK 2002/12). W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i w związku z tym skargę kasacyjną należało oddalić na podstawie art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.