III SA/Kr 328/12

Dnia 27 kwietnia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Barbara Pasternak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 27 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi G. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 2 lutego 2012 r. znak: [...] w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu l instancji; II zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej G. P. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. W dniu 30 listopada 2011 r. G. P. złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem F. P. Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] 2011 r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) oraz art. 104 kpa w związku z art. 32 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, odmówił przyznania G. P. wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Organ l instancji ustalił, że G. P. nie ma ustalonego prawa do renty ani emerytury oraz nie posiada żadnego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Prezydent przytoczył przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zawarte w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych i podkreślił, że niezbędnym warunkiem przyznania takiego świadczenia jest spełnienie wszystkich ustawowych przesłanek. W ocenie organu odnośnie wniosku G. P. nie został spełniony warunek określony w art. 17 ust. 5 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ F. P. pozostaje w związku małżeńskim z G. P., która z kolei nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ l instancji uznał też, że nie można przyjąć, iż wnioskodawczyni zrezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad mężem, gdyż osiągnęła wiek emerytalny. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła G. P., zarzucając naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 2 oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Odwołująca się podniosła, że przypadku, kiedy o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego występuje współmałżonek, nie istnieje wymóg, by ten współmałżonek posiadał orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ponadto ustawa nie uzależnia przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od wieku wnioskodawcy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 2 lutego 2012r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa i art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium przytoczyło treść przepisów regulujących zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego i uznało, że rozstrzygnięcie organu l instancji było prawidłowe, ponieważ odwołująca się G. P. nie jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, a więc nie została spełniona jedna z koniecznych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skargę na decyzję SKO wniosła G. P., zarzucając naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 2 oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W uzasadnieniu skargi powtórzono argumenty zawarte w odwołaniu od decyzji organu l instancji. Ponadto zarzucono zaskarżonej decyzji naruszenie art. 107 § 3 kpa poprzez brak należytego uzasadnienia. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu l instancji, zasądzenie kosztów sądowych, w tym kosztów zastępstwa procesowego, a także wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Kolegium nie zażądało przeprowadzenia rozprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270), zwanej dalej w skrócie "ppsa", sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 ppsa. Orzekanie - w myśl art. 135 ppsa - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję, uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wynika z art 145 § 1 pkt 1 ppsa. Ponieważ w odpowiedzi na zawarty w skardze wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym SKO nie zażądało przeprowadzenia rozprawy, Sąd rozpoznał przedmiotową sprawę w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ppsa. Skarga jest zasadna i skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu l instancji. W ocenie Sądu w kontrolowanym postępowaniu organy obu instancji wadliwie odczytały treść art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Stosownie do tego przepisu najpierw konieczne jest ustalenie, czy skarżąca należy do kategorii osób, które mogą ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Odpowiedź na to pytanie jest twierdząca, co wynika z art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, że "Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom (czyli innym niż matka lub ojciec wymienieni w punkcie 1 tego przepisu), na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności". Taką wykładnię potwierdza treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008r. sygn. akt P 27/07 (Dz. U. Nr 138, poz. 872), którym orzeczono, że art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim uniemożliwiał nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Skutkiem tego wyroku była nowelizacja art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych dokonana przepisem art. 1 pkt 8 lit. a ustawy z dnia 17 października 2008r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 233, poz. 1456). Jednakże, jak zauważono w orzecznictwie (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 3 listopada 2011 r. sygn. akt IV SA/GI 92/11, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl), nowela ta nie zmieniła jednak bądź nie uchyliła przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, wyłączającego prawo do świadczenia w przypadku, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. W efekcie literalne brzmienie przepisu, uniemożliwiające związku małżeńskim. W efekcie literalne brzmienie przepisu, uniemożliwiające skorzystanie z świadczenia pielęgnacyjnego w razie konieczności rezygnacji z pracy zawodowej z uwagi na opiekę nad współmałżonkiem niweczyło skutki orzeczenia Trybunału. Stało się to także przyczyną podjęcia przez Trybunał Konstytucyjny postanowienia z dnia 1 czerwca 2010r. sygn. akt S 1/10 (Lex Omega nr 602861), przedstawiającego Sejmowi Rzeczypospolitej Polskiej uwagi dotyczące niezbędności działań ustawodawczych, zmierzających do zapewnienia spójności zasad przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu Trybunał wskazał, iż pożądane byłoby podjęcie działań legislacyjnych mających na celu dostosowania art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach do nowego brzmienia art. 17 ust. 1 tej ustawy. W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie również kolejna nowelizacja art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych dokonana ustawą z dnia 19 sierpnia 2011r. (Dz. U. Nr 205, poz. 1212), która weszła w życie w dniu 14 października 2011 r., sprawia, że literalne odczytanie znowelizowanego przepisu prowadzi do sprzeczności z powołanym wyżej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego. Trafnie także podniesiono w skardze, że wykładnia zaprezentowana przez organy w kontrolowanym postępowaniu prowadzi do wniosku, że małżonek ubiegający się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad swoim współmałżonkiem sam musiałby być osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności. Prowadziłoby to do kuriozalnej sytuacji, że świadczenie ustanowione w celu zapewnienia wsparcia osobie sprawującej opiekę nad wymagającym opieki współmałżonkiem mogłoby być przyznane tylko takiej osobie, która sama również wymaga opieki, bo jest niepełnosprawna w stopniu znacznym. Uniknięcie takich nielogicznych wyników wykładni przedmiotowego przepisu wymaga przyjęcia, że "Art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczy sytuacji, gdy o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowanej opieki stara się osoba spełniająca kryteria wskazane w ust. 1, ale niebędąca małżonkiem zobowiązanym w pierwszej kolejności do alimentacji. Tym samym przepis ust. 5 pkt 2 lit. a tego artykułu nie może mieć zastosowania w sytuacji, gdy z przedmiotowym wnioskiem występuje właśnie sam małżonek" (tak. min. WSA w Olsztynie w wyroku z dnia 18 sierpnia 2011 r. sygn. akt II SA/Ol 456/11 i WSA w Warszawie w wyroku z dnia 10 marca 2010r. sygn. akt VIII SA/Wa 671/09 - publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W związku z tym za całkowicie odmówiły skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, który to przepis nie miał zastosowania. To zaś stanowiło naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Dlatego też przy ponownym rozpatrywaniu wniosku skarżącej organy będą zobowiązane do zastosowania przedstawionej wyżej wykładni przepisów prawa. Ponadto organy wezmą pod uwagę, że art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych uzależnia przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od ustalenia, czy wnioskodawca rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad inną osobą. Nie oznacza to jednak, że rezygnacja ta musi bezpośrednio poprzedzać złożenie wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego ani też, że wnioskodawca musi faktycznie pracować w okresie poprzedzającym złożenie wniosku. Sąd w niniejszej sprawie podziela stanowisko wyrażone przez WSA w Bydgoszczy w wyroku z dnia 9 grudnia 2010r., sygn. akt II SA/Bd 1273/10 (Lex Omega nr 752001), że "Jako błędną należy ocenić taką interpretację art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którą w każdej sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego istnieje wymóg, aby osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne udowodniła, że bezpośrednio przed podjęciem opieki pracowała". Moment złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego ma znaczenie jedynie dla okresu, na który ustala się świadczenie pielęgnacyjne, co wynika z art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Natomiast organ, do którego wpłynął wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, zobowiązany jest do ustalenia wszystkich istotnych elementów stanu faktycznego, a do takich niewątpliwie należy okoliczność, czy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad inną osobą. Podkreślić trzeba, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie ustanawia górnej granicy wieku dla osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne, a więc nieuprawniona byłaby odmowa przyznania świadczenia skarżącej tylko ze względu na jej wiek (tak WSA w Gliwicach w powołanym wyżej wyroku z dnia 3 listopada 2011 r.). W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organy będą zatem zobowiązane przede wszystkim do prawidłowego ustalenia, czy skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oraz, czy niepodejmowanie pracy ma związek przyczynowy ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem. Dopiero na podstawie tych ustaleń możliwe będzie prawidłowe rozstrzygnięcie co do wniosku skarżącej. Mając na uwadze powyższe okoliczności, orzeczono jak w punkcie l sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 135 ppsa. W przedmiocie kosztów orzeczono na podstawie art. 200 ppsa, zasądzając na rzecz skarżącej kwotę 240 złotych, czyli koszty zastępstwa procesowego ustalone stosownie do § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu.