II SA/Bd 1273/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Wojciech Jarzembski Sędzia WSA Renata Owczarzak Protokolant Elżbieta Brandt po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 9 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2010 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzja z dnia 15 września 2010 r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy C. z dnia 16 sierpnia 2010 r. nr [...], którą organ pierwszej instancji odmówił przyznania skarżącej A. K. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad członkiem rodziny legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności J. K. (mężem skarżącej). W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy uznał, że pomimo brzmienia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992; z późn. zm.; zwanej w skrócie "u.ś.r."), zgodnie z którym świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim – w przedmiotowej sprawie nie jest on przeszkodą w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. Przy wykładni tegoż przepisu trzeba mieć bowiem na uwadze treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. (sygn. akt P 27/07), w którym orzeczono, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. w zakresie, w jakim uniemożliwia nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Odwołując się z kolei do treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. Kolegium wskazało, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wymaga spełnienia dwóch przesłanek: – osoba niepełnosprawna musi się legitymować odpowiednim orzeczeniem, – opiekun osoby niepełnosprawnej musi zrezygnować z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i nie podejmować tego zatrudnienia z uwagi na konieczność zapewnienia opieki osobie niepełnosprawnej. Kolegium stwierdziło, że w przedmiotowej sprawie zachodzi pierwsza ze wskazanych przesłanek tj. J. K. legitymuje się odpowiednim orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji. Odnośnie drugiej przesłanki Kolegium stwierdziło, że skarżąca nie pracowała zawodowo, co wynika z jej oświadczenia oraz zaświadczenia Starosty T. z dnia 8 lipca 2010 r. Kolegium zauważyło jednakże, że osoba uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego powinna pozostawać osobą rezygnującą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i niepodejmującą tego zatrudnienia właśnie z uwagi na konieczność sprawowania opieki, która z założenia jest opieką stałą lub długotrwałą. Organ odwoławczy wskazał, że osoba sprawująca długotrwałą opiekę lub niosąca długotrwałą pomoc osobie niepełnosprawnej, już przez tę niepełnosprawność jest w życiowej sytuacji zmuszającej do rezygnacji z pracy zarobkowej, pomimo istniejących na rynku pracy miejsc pracy i zdolności oraz gotowości do podjęcia zatrudnienia. Zdaniem Kolegium osoba uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego musi być bezrobotnym z własnego wyboru a nie bezrobotnym nie z własnej woli, który samodzielnie nie jest w stanie poradzić sobie z niekorzystną sytuacją na rynku pracy. Musi bowiem wykazać związek między zatrudnieniem, które istniało a rezygnacją z tego zatrudnienia. Kolegium podniosło, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntował się pogląd, iż zasadniczym celem świadczenia pielęgnacyjnego jest kompensacja strat materialnych; świadczenie pielęgnacyjne przysługuje bowiem wskutek rezygnacji z zatrudnienia (porzucenia zamiaru zatrudnienia lub rozwiązania dotychczasowego zatrudnienia). Brak perspektyw na zatrudnienie w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w prosty sposób pozbawia osobę sprawująca tę opiekę uprawnienia do wynagrodzenia za pracę. Niedobory te częściowo kompensowane są w formie świadczenia pielęgnacyjnego określonego w art. 17 ust. 1 u.ś.r. W konkluzji swoich rozważań Kolegium stwierdziło, że skarżąca nie spełnia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia i niepodejmowania tegoż zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym mężem. W skardze do sądu administracyjnego A. K. podniosła, że w początkach małżeństwa z J. K. pracowała w B., a później w Z. – o czym mowa w dołączonych świadectwach pracy. Przed wypadkiem męża, który miał miejsce 15 września 2008 r., szukała pracy "na własną rękę", a obecnie musi zajmować się mężem, gdyż ze względu na jego stan (uszkodzenie lewej półkuli mózgu, niedowład połowiczny prawostrony skutkujące problemami z poruszaniem się, mową i pamięcią) wymaga on całodobowej opieki. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, powtarzając argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Ponadto zwrócił uwagę, że z przedstawionych świadectw pracy wynika, iż skarżąca przestała pracować z dniem 30 listopada 2003 r. Wobec tego Kolegium podtrzymało swoje stanowisko, że tej sytuacji nie jest spełniona przesłanka rezygnacji z zatrudnienia i niepodejmowania tegoż zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W cytowanym przepisie zdaniem Sądu należy zwrócić uwagę na tą jego część mówiącą o osobach, które "w celu sprawowania opieki" "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienie lub innej pracy zarobkowej" Zapis ten określa dwa niezależne od siebie stany faktyczne. Pierwszy: w którym osoba legitymowana nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki, i drugi: w którym osoba legitymowana rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. W pierwszym przypadku chodzi o sytuację, kiedy osoba zainteresowana przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego nie pracuje i nie trudni się jakąkolwiek pracą zarobkową, czyli nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, by sprawować opiekę, w drugim zaś, kiedy z uwagi na konieczność sprawowania opieki, osoba zainteresowana uzyskaniem świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z dotychczasowego sposobu aktywności zawodowej i zarobkowej (np. rozwiązuje stosunek pracy, rezygnuje z prowadzonej działalności gospodarczej, etc.). Podkreślić przy tym należy, że przecież każda osoba bez pracy, nawet bez faktycznej rejestracji w powiatowym urzędzie pracy, może szukać pracy, może deklarować gotowość do jej podjęcia, co jednak nie wyklucza prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyby osoba taka zwróciła się do organu z odpowiednim wnioskiem z uwagi na konieczność sprawowania opieki (por. podobne stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego w wyrokach z dnia 2 lipca 2008 r., sygn. akt I OSK 1364/07, opubl. w Systemie Informacji Prawnej LEX pod nr 535018 oraz z dnia 24 października 2008 r., sygn. akt I OSK 1758/07, LEX nr 501328). Także bowiem osoba poszukująca pracy bez pomocy oferowanej przez Państwo może być osobą, która "nie podejmuje zatrudnienia" ze względu na pojawienie się konieczności sprawowania opieki na niepełnosprawnym małżonkiem. W przedmiotowej sprawie organ stwierdził, iż osoba starająca się o świadczenie pielęgnacyjne "musi być bezrobotnym z własnego wyboru a nie bezrobotnym nie z własnej woli, który samodzielnie nie jest w stanie poradzić sobie z niekorzystną sytuacją na rynku pracy. Musi bowiem wykazać związek między zatrudnieniem, które istniało a rezygnacją z tego zatrudnienia." Dosłownie odczytując to stanowisko należałoby stwierdzić, że zdaniem organu w każdej sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego istnieje wymóg, aby osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne udowodniła, że bezpośrednio przed podjęciem opieki pracowała – co byłoby jednoznaczne z uznaniem, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje tylko w drugim z ww. określonych przez ustawodawcę stanów faktycznych, z pominięciem pierwszego. Fakt zatrudnienia miałby być w takiej sytuacji dowodem, że wnioskodawca jest osobą która samodzielnie jest w stanie poradzić sobie z niekorzystną sytuacją na rynku pracy – którego to wymogu ustawodawca nie wprowadza. Taka interpretacja art. 17 ust. 1 u.ś.r. – jak wynika z powyższych rozważań Sądu – jest błędna. Błędna interpretacja art. 17 ust. 1 u.ś.r. skutkowała błędnym przeprowadzeniem postępowania dowodowego, które organ ograniczył do zbadania faktu, że skarżąca ani w przeszłości nie pracowała, ani obecnie nie jest zarejestrowana jako bezrobotna. Ustalenie to oparte jest o oświadczenie skarżącej (k. 8 akt administracyjnych) oraz treść zaświadczenia Starosty T. z dnia 8 lipca 2010 r. (k. 4 akt administracyjnych). Należy jednakże zauważyć, że we wskazanym oświadczeniu skarżąca jedynie stwierdza, że "w związku z opieką nad chorym mężem nie jestem w stanie podjąć żadnej pracy zarobkowej". Nie jest to wypowiedź dotycząca jej uprzedniej aktywności zawodowej (tj. zatrudnienia bądź prób poszukiwania zatrudnienia), lecz obecnej sytuacji. Zaświadczenie Starosty stwierdza zaś jedynie, że skarżąca nie jest i nie była zarejestrowana "w tut. Urzędzie jako osoba bezrobotna" - a więc nie korzystała z oferowanej przez Państwo formy pomocy w zatrudnieniu, co nie wyklucza sytuacji, iż o takie zatrudnienie skarżąca podejmowała starania. W rezultacie organ naruszył wymóg zgromadzenie wyczerpującego materiału dowodowego potrzebnego do rozpatrzenia sprawy, czym naruszył obowiązek wynikający z art. 77 § 1 k.p.a. w sposób, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy. W ponownym postępowaniu organ przed wydaniem rozstrzygnięcia winien przeprowadzić postępowanie dowodowe odnośnie kwestii aktywności skarżącej na rynku pracy w okresie bezpośrednio poprzedzającym podjęcie przez skarżącą opieki nad mężem (wskutek wypadku, którego doświadczył), w szczególności wzywając skarżącą do przedstawienia dowodów na zatrudnienie lub aktywne poszukiwanie przez nią pracy w ww. okresie. Ze względu na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270; z późn. zm., zwanej "p.p.s.a.") należało orzec jak w pkt 1 sentencji wyroku Rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2 wyroku podjęto zgodnie z treścią art. 152 p.p.s.a.