I GZ 251/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marzenna Zielińska po rozpoznaniu w dniu 27 września 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia D.-O. K. P.D. R. Sp. j w K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. z dnia 14 sierpnia 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 494/12 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D.-O. K. P.D. R. Sp. j w K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia [...] kwietnia 2012 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku akcyzowym postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. postanowieniem z 14 sierpnia 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 494/12 odmówił D.-O. K. P. D. R. Spółce jawnej w K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że skarżąca Spółka nie wykazała, że obecnie nie posiada, ani nie jest zdolna wygospodarować dostatecznych środków na opłacanie należnych w sprawie kosztów sądowych. Z treści dokumentów oraz wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że Spółka prowadzi działalność gospodarczą relatywnie dużych rozmiarów, w 2011 r. uzyskała przychody w wysokości 4.443.268,28 zł, a jej obroty w ostatnim czasie przekraczały kwotę 400.000 zł miesięcznie (w marcu, kwietniu i maju 2012 r.). Posiada aktywa obrotowe o wartości ponad 2 mln zł, nadto majątek (środki trwałe) o wartości 169.400,64 zł oraz środki pieniężne zarówno na rachunkach bankowych, jak i w kasie. Sąd podkreślił, że w sprzeciwie strona sama wskazała, że środki finansowe jakimi aktualnie dysponuje to kwota 50.722,02 zł. Z twierdzeń skarżącej nie wynika, aby podjęła decyzję o likwidacji działalności. Sąd wskazał, że ze złożonych przez Spółkę oświadczeń w sprawie (w tym w sprzeciwie) wynika, że skarżąca posiadane wolne środki przeznacza na spłatę zobowiązań, a poniesienie z tych środków wpisu sądowego pogorszy jej płynność finansową. W ocenie Sądu, powyższe twierdzenia nie mogą przesądzać o zasadności wniosku. Koszty sądowe, które skarżąca jest obowiązana ponieść w zainicjowanych 32 sprawach (łącznie w kwocie 8.044 zł) winny być traktowane na równi z innymi zobowiązaniami Spółki. Reasumując Sąd stwierdził, że w kontekście osiąganych przez skarżącą przychodów i posiadanych środków finansowych koszty sądowe, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do wpisu od skargi w kwocie 475 zł, stanowią kwotę znikomą i niewątpliwie przez skarżącą możliwą do poniesienia. W zażaleniu D.-O. K. P. D. R. Spółka jawna w K. wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia wskazując, że prowadzona sprawa sądowa jest specyficzna, gdyż Spółka domaga się przyznania prawa pomocy od państwa, z którym toczy spór o zasady opodatkowania wewnątrzwspólnotowego nabycia olejów smarowych. Organy tego państwa pobrały od Spółki podatek akcyzowy i odmawiając jego zwrotu stawiają Spółkę w gorszej sytuacji rynkowej, niż podmioty, które podatku akcyzowego od olejów smarowych nie płacą. W związku z tym ocena zasadności przyznania prawa pomocy powinna uwzględniać całokształt danej sprawy i jej specyfikę, a nie ograniczać się do wąskich przesłanek materialnych wynikających z aktualnej sytuacji finansowej Spółki. Ponadto strona skarżąca podniosła, że zaspokojenie należności sądowych wpłynie negatywnie na zaspokojenie innych należności Spółki. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270; dalej: p.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Z regulacji wynika zatem, że strony ponoszą koszty postępowania, a wyjątki od tej zasady, na przykład przez przyznanie prawa pomocy, są rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć zastosowanie wyjątkowo. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ustawa nakłada zatem na osobę prawną obowiązek uprawdopodobnienia przesłanek wskazanych w tym przepisie. W związku z tym wniosek powinien być poparty dokładną i wyczerpującą argumentacją służącą uprawdopodobnieniu, że osoba prawna nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych. Wynika to również z treści przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że w obecnej kondycji finansowej Spółki nie można przyjąć, że nie dysponuje ona żadnymi środkami na pokrycie wpisu sądowego. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd przeanalizował sytuację materialną strony, wziął pod uwagę aktywa, jakimi dysponuje Spółka, obroty jakie osiąga, stan kasy i rachunków bankowych. Jak wskazywał wielokrotnie Naczelny Sąd Administracyjny (por. postanowienia NSA z 19 listopada 2004 r., sygn. akt FZ 463/04; z 23 lutego 2010 r., sygn. akt I FZ 5/10 i z 13 września 2011 r., sygn. akt I FZ 215/11, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl), na co powołał się również Sąd I instancji, nie można uznać, że skarżąca, dysponująca wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przekracza wysokość wpisu, powinna zostać zwolniona z kosztów postępowania. W zażaleniu strona skarżąca wskazuje przede wszystkim na przedmiot postępowania - zasady opodatkowania wewnątrzwspólnotowego nabycia olejów smarowych, oczekując od Państwa zwolnienia od kosztów sądowych właśnie ze względu na specyfikę sprawy. Należy podkreślić, że regulując kwestię prawa pomocy dla osób prawnych, a także innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej ustawodawca uzależnił możliwość uzyskania prawa pomocy od posiadanych środków pieniężnych. Analiza przepisów w tym zakresie nie pozostawia wątpliwości, że jedyną przesłanką przyznania prawa pomocy jest sytuacja finansowa strony, która uniemożliwia jej partycypowanie w kosztach prowadzonego postępowania sądowego. Żadnych innych przesłanek sąd administracyjny nie może brać na uwagę, ponieważ nie znajdują one oparcia w przepisach ustawy. Sąd nie może też na etapie rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy rozstrzygać kwestii prawidłowości decyzji i od tego uzależniać możliwości przyznania prawa pomocy. W zażaleniu Spółka wskazała również orzeczenie NSA, w którym Sąd ten stwierdził, że nie można wymagać, aby w normalnych warunkach obrotu gospodarczego przedsiębiorca a priori zakładał, że jednym ze skutków prowadzenia przez niego działalności gospodarczej jest konieczność prowadzenia spraw przed sądem administracyjnym lub powszechnym celem dochodzenia praw naruszonych przez inne podmioty. Spółka jednak nie zauważyła, że w powołanej sprawie zakwestionowane zostało stanowisko Sądu I instancji, który oczekiwał od strony gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych (co należy podkreślić) sporów sądowych. Natomiast w rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji oparł się na założeniu, że strona skarżąca wszczynając spór na drodze sądowej powinna liczyć się z koniecznością przeznaczenia środków finansowych na ten cel i koszty sądowe traktować na równi z innymi zobowiązaniami. Sąd nie wymagał od Spółki, aby w krótkim czasie wyprzedała swój majątek ruchomy czy nieruchomy, na co wskazuje strona skarżąca, ale zwrócił uwagę, że chcąc realizować swoje prawa przed sądem strona musi podejmować działania i poszukiwać źródeł finansowania, które pozwolą jej na pokrycie kosztów sądowych, a nie tylko liczyć na zwolnienie jej z obowiązku poniesienia takich kosztów przez przyznanie prawa pomocy. Tym bardziej, że Spółka posiada środki finansowe, które przeznacza na spłatę innych zobowiązań. Nie znajdując podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.