II FSK 3170/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Małgorzata Wolf-Kalamala (sprawozdawca), Sędzia NSA Bogusław Dauter, Sędzia NSA (del.) Jan Grzęda, Protokolant Dorota Rembiejewska, po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2014 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 1 sierpnia 2012 r. sygn. akt I SA/Gd 539/12 w sprawie ze skargi M. C. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku z dnia 29 lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia zażalenia 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od M. C. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku kwotę 180 (słownie: sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z dnia 1 sierpnia 2012 r., sygn. akt I SA/Gd 539/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę M. C. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 29 lutego 2012 r. w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia. W uzasadnieniu orzeczenia wyjaśniono, że postanowieniem z dnia 15 grudnia 2011 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. umorzył na wniosek wierzyciela postępowanie egzekucyjne prowadzone do majątku zobowiązanego M. C. Jak wynika ze zwrotnego poświadczenia odbioru oraz notatki służbowej sporządzonej przez poborcę skarbowego T. W., skarżący odmówił w dniu 15 grudnia 2011 r. przyjęcia przesyłki zawierającej powyższe postanowienie, informując doręczyciela, że w sprawach postępowań prowadzonych przez Urząd Skarbowy jest reprezentowany przez doradcę podatkowego R. J. Pismem z dnia 30 stycznia 2012 r. doradca podatkowy złożył w imieniu M. C. wniosek o przywrócenie terminu do zaskarżenia postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z dnia 15 grudnia 2011 r. dołączając do wniosku stosowne zażalenie. Postanowieniem z dnia 29 lutego 2012 r. Dyrektor Izby Skarbowej w G. odmówił przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia, wskazując, że wnioskodawca nie wykazał braku winy w uchybieniu terminowi. Równolegle wydanym w dniu 29 lutego 2012 r. postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej w G. stwierdził - na podstawie art. 134 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., zwanej dalej: "k.p.a.") - uchybienie terminu do wniesienia zażalenia. Organ podkreślił, że w świetle art. 47 § 1 k.p.a., jeżeli adresat odmawia przyjęcia pisma przesłanego przez pocztę lub inny organ albo w inny sposób, pismo zwraca się do nadawcy z adnotacją o odmowie jego przyjęcia i datą odmowy, zaś samo pismo uznaje się za doręczone w dniu odmowy jego przyjęcia przez adresata (art. 47 § 2 k.p.a.). Niezależnie od istniejących w tym zakresie przekonań M. C. co do obowiązku doręczania korespondencji pełnomocnikowi, postanowienie o umorzeniu zostało mu skutecznie doręczone już w dniu 15 grudnia 2011 r. Tym samym termin do jego zaskarżania stosownie art. 17 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm., zwanej dalej: "u.p.e.a.") oraz zawartego w tym postanowieniu pouczenia bezskutecznie upłynął w dniu 22 grudnia 2011 r. Pełnomocnik wniósł natomiast zażalenie dopiero w dniu 30 stycznia 2012 r. W skardze do sądu administracyjnego M. C. domagał się uchylenia powyższego postanowienia zarzucając naruszenie art. 134 w związku z art. 141 i art. 144 k.p.a. w związku z art.18 u.p.e.a. (poprzez wydanie przedmiotowego postanowienia pomimo, iż termin w ogóle nie rozpoczął biegu), art. 59 § 1 pkt 9 u.p.e.a.(poprzez bezpodstawne umorzenie postępowania egzekucyjnego na mocy postanowienia z dnia 15 grudnia 2011 r.) i art. 47 § 1 i 2, art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 125 § 1 k.p.a. w związku z art.18 u.p.e.a. (poprzez oparcie postanowienia na błędnym ustaleniu faktycznym co do odmowy przyjęcia pisma) oraz art. 124 § 1 i 2 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. Skarżący argumentował, że skoro ustanowił na podstawie pisma z dnia 24 marca 2011 r. pełnomocnika w sprawie, to wszelka korespondencja z Urzędu Skarbowego powinna być kierowana właśnie do niego. Tym samym okoliczność, że poinformował pracownika organu egzekucyjnego o ustanowieniu pełnomocnika nie powinna być traktowana jako odmowa przyjęcia postanowienia z dnia 15 grudnia 2011 r. Zdaniem strony, wobec braku skutecznego doręczenia postanowienia, termin do jego zaskarżenia nie rozpoczął biegu. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w G. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w motywach rozstrzygnięcia przyjął, że postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego zostało doręczone w dniu 15 grudnia 2011 r. zgodnie z art. 47 § 1 i 2 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. Termin do jego zaskarżenia upływał zatem w dniu 22 grudnia 2011 r. Złożenie zażalenia w dniu 30 stycznia 2012 r. było spóźnione i uzasadniało wydanie postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia zażalenia w oparciu o art. 134 w związku z art. 144 k.p.a. Sąd wyjaśnił ponadto, że organ prawidłowo skierował korespondencję bezpośrednio do rąk M. C. Wskazywane w skardze pełnomocnictwo z dnia 24 marca 2011 r. nie zostało zgłoszone przez R. J. w postępowaniu egzekucyjnym, wobec czego nie można było uznać by strona ustanowiła w tym postępowaniu pełnomocnika, co obligowałoby organ do doręczeń wszelkich pism na adres kancelarii doradcy podatkowego. Sąd podkreślił jednocześnie, że nie można wymagać od organów egzekucyjnych, aby fakt reprezentowania strony przez pełnomocnika domniemywały na podstawie pełnomocnictw złożonych w toczących się w innych sprawach odrębnych postępowaniach, w tym postępowaniu dotyczącym określania wymiaru podatku, które niewątpliwie jest postępowaniem odrębnym od postępowania mającego na celu późniejsze przymusowe wyegzekwowanie wynikających z danej wymiarowej decyzji należności. Z art. 33 § 2 k.p.a. wynika, że pełnomocnictwo powinno być udzielone na piśmie bądź też zgłoszone ustnie do protokołu. Powyższy zapis nie pozostawia – zdaniem Sądu -wątpliwości, ze pełnomocnictwo określające zakres działania powinno być dołączone do akt konkretnej sprawy. W skardze kasacyjnej M. C. wniósł o uchylenie powyższego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. Zaskarżonemu orzeczeniu, na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej: "p.p.s.a."), zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 151 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 134 w związku z art. 141 i art. 144 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnym oddaleniu skargi, w sytuacji, gdy skarżący wykazał, iż Dyrektor Izby Skarbowej w G. bezzasadnie stwierdził uchybienie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie z dnia 15 grudnia 2011 r. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego; 2) art. 151 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 40 § 1 i 2, art. 47 § 1 i 2, art. 7, art. 77 § 1, art. 125 § 1 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnym oddaleniu skargi, w sytuacji, gdy skarżący wykazał, iż Dyrektor Izby Skarbowej w G. dokonał błędnego ustalenia stanu faktycznego, iż skarżący w dniu 15 grudnia 2011 r. odmówił przyjęcia postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z dnia 15 grudnia 2011 r., podczas gdy ww. postanowienie organu egzekucyjnego nie zostało skutecznie doręczone, gdyż powinien je otrzymać pełnomocnik zgodnie z pełnomocnictwem z dnia 24 marca 2011 r., które znajdowało się w aktach egzekucyjnych Naczelnika Urzędu Skarbowego w P.; 3) art. 151 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 59 § 1 pkt 9 u.p.e.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnym oddaleniu skargi, w sytuacji, gdy skarżący wykazał, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. postanowieniem z dnia 15 grudnia 2011 r. bezzasadnie umorzył postępowanie egzekucyjne na wniosek wierzyciela, przed datą doręczenia skarżącemu odpisu tytułu wykonawczego i przed datą rozpatrzenia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego na postawie powyższego tytułu wykonawczego; 4) art. 151 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 124 § 1 i 2 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnym oddaleniu skargi, w sytuacji, gdy skarżący wykazał, iż nieprawidłowo uzasadniono postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 29 lutego 2012 r. oraz Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z dnia 15 grudnia 2011 r.; 5) art. 141 § 4 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 40 § 1 i 2, art. 47 § 1 i 2, art. 7, art. 77 § 1 w związku z art. 18 u.p.e.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na nieprawidłowym uzasadnieniu wyroku, w którym Sąd przedstawił stan faktyczny niezgodnie z rzeczywistością poprzez akceptację ustaleń Dyrektora Izby Skarbowej w G., iż skarżący w dniu 15 grudnia 2011 r. odmówił przyjęcia postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z dnia 15 grudnia 2011 r., podczas gdy ww. postanowienie organu egzekucyjnego nie zostało skutecznie doręczone, gdyż powinien je otrzymać pełnomocnik. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej w G. wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego wraz z kosztami zastępstwa kasacyjnego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że wobec braku przesłanek nieważności postępowania sądowoadministracyjnego, Sąd drugiej instancji rozpoznał sprawę w granicach wyznaczonych przez sformułowane przez stronę podstawy kasacyjne oraz przytoczoną na ich poparcie argumentację (art. 183 § 1 i 2 p.p.s.a.). Z treści zarzutów przytoczonych w rozpatrywanej sprawie wynikało, że skarżący zmierzał przede wszystkim do zakwestionowania zaaprobowanych przez Sąd ustaleń organu w zakresie doręczenia postanowienia z dnia 15 grudnia 2001 r. (zarzut z punktu 2, 4 i 5 petitum skargi kasacyjnej). Autor skargi kasacyjnej podważał również zasadność wydania postanowienia w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia zażalenia (zarzut z punktu 1 petitum skargi kasacyjnej) i postanowienia w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego (zarzut z punktu 3 i częściowo 4 petitum skargi kasacyjnej). Odnosząc się do pierwszej z wymienionych kwestii, stwierdzić należało brak podstaw do przyjęcia stanowiska skarżącego jakoby postanowienie organu egzekucyjnego nie zostało skutecznie doręczone, gdyż powinien je otrzymać pełnomocnik strony, a tym samym, że termin do zaskarżenia rozstrzygnięcia nie rozpoczął biegu. Jak trafnie wywiódł Sąd pierwszej instancji, pełnomocnictwo z dnia 24 marca 2011 r. udzielone doradcy podatkowemu R. J., złożone do akt postępowania podatkowego, nie obligowało organu egzekucyjnego do jego uwzględnienia w toku postępowania egzekucyjnego, nawet jeśli treść umocowania obejmowała obydwa rodzaje postępowań, a między wierzycielem i organem egzekucyjnym zachodziła tożsamość podmiotowa. Istotna pozostawała bowiem okoliczność, że postępowanie podatkowe i postępowanie egzekucyjne zachowują odrębność, czego przejawem może być nie tylko ich odrębność proceduralna, ale także już sama konieczność odrębnego wszczęcia postępowania egzekucyjnego wobec zobowiązanego. Dopóki zatem organ egzekucyjny nie zostanie zawiadomiony o ustanowieniu pełnomocnika w danym postępowaniu (egzekucyjnym), dopóty jest zobligowany do dokonywania doręczeń stronie (zobowiązanemu), zgodnie z regułą ustanowioną w art. 40 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. Organ nie może domniemywać istnienia pełnomocnictwa, czy też poszukiwać go w aktach innych spraw (zob. przykładowo wyrok NSA z dnia 14 czerwca 2012 r., sygn. akt II FSK 2514/10 – treść orzeczenia dostępna w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych dostępnej na stronie www.nsa.gov.pl, zwanej dalej: CBOSA). W judykaturze podkreśla się, że należy odróżnić stosunek pełnomocnictwa istniejący pomiędzy mocodawcą a pełnomocnikiem od ustanowienia pełnomocnika w postępowaniu. Pełnomocnictwo, aby mogło wywrzeć skutki w postępowaniu, musi zostać uzewnętrznione, a więc informacja o jego istnieniu musi dotrzeć do organu po myśli art. 33 § 2 k.p.a. Informacja ta zgodnie z obowiązującą w postępowaniu administracyjnym zasadą pisemności (art. 14 § 1 k.p.a.) musi znaleźć odzwierciedlenie w aktach sprawy, gdyż stosownie do art. 33 § 3 zd. 1 k.p.a. pełnomocnik dołącza do akt oryginał lub urzędowo poświadczony odpis pełnomocnictwa (zob. wyrok NSA z dnia 23 października 2013 r., sygn. akt II FSK 2782/11 – treść orzeczenia dostępna w CBOSA). Przenosząc dotychczasowe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy uznać należało, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. prawidłowo skierował postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego na adres M. C., z uwagi na brak informacji o ustanowieniu pełnomocnika w danym postępowaniu. W konsekwencji, wobec odmowy przyjęcia przesyłki przez skarżącego w dniu 15 grudnia 2011 r., pismo zostało zasadnie uznane za doręczone w tej dacie stosownie do art. 47 § 1 i 2 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. Nie mogło tym samym ulegać wątpliwości, że siedmiodniowy termin do zaskarżenia postanowienia upłynął bezskutecznie w dniu 22 grudnia 2011 r., zaś zażalenie wniesione w dniu 30 stycznia 2012 r. było spóźnione. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał za bezpodstawny zarówno zarzut naruszenia art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 40 § 1 i 2, art. 47 § 1 i 2 oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 125 § 1 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., jak i związane z nim zarzuty nieprawidłowego uzasadnienia postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w G. i wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku. Odmienna ocena okoliczności faktycznych sprawy prezentowana przez skarżącego nie mogła bowiem usprawiedliwiać rzekomych uchybień w zakresie wymogów stawianych uzasadnieniom organów czy sądów przez art. 124 k.p.a. i art. 141 § 4 p.p.s.a., tym bardziej, że autor skargi kasacyjnej nie wskazał na jakiekolwiek konkretne braki kontrolowanych rozstrzygnięć. Zamierzonego przez stronę skutku nie mogły również wywrzeć pozostałe zarzuty kasacyjne. Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił wywodów skarżącego co do zbędności wydania postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia zażalenia w sytuacji, gdy okoliczność ta została stwierdzona w postanowieniu o odmowie przywrócenia terminu. Wbrew twierdzeniom strony, nieuwzględnienie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia, nie stanowi przeszkody do wydania postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu do zaskarżenia. Brzmienie art. 134 k.p.a. znajdującego odpowiednie zastosowanie w odniesieniu do zażaleń (na podstawie art. 144 k.p.a.) jest kategoryczne. Ustawodawca jednoznacznie wskazuje, że organ stwierdza uchybienie terminu do wniesienia odwołania. W razie zatem zaistnienia przesłanek do wydania przedmiotowego rozstrzygnięcia, a więc wniesienia spóźnionego środka zaskarżenia, organ ma obowiązek wydać stosowne postanowienie w oparciu o powołane przepisy. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela obecny w orzecznictwie pogląd, zgodnie z którym wydanie postanowienia o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia zażalenia nie jest dopuszczalne wyłącznie w przypadku uprzedniego przywrócenia terminu do dokonania danej czynności, gdyż w takim przypadku ustają okoliczności obligujące organ do wydania postanowienia zgodnie z art. 134 w związku z art. 144 k.p.a. Odmowa przywrócenia terminu do zaskarżenia otwiera natomiast drogę do wydania postanowienia w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu (tj. obiektywnie istniejącej okoliczności), w którym organ wypowiada się co do czynności wniesienia środka odwoławczego - zażalenia bądź odwołania (zob. wyrok NSA z dnia 4 lipca 2013 r., sygn. akt II OSK 588/12 i powołane tam orzecznictwo i poglądy doktryny). Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny nie uwzględnił zarzutu kasacyjnego wskazującego na naruszenie art. 151 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 134 i art. 141 oraz art. 144 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. W zaistniałym w rozpatrywanej sprawie stanie faktycznym działanie Dyrektora Izby Skarbowej w G., który w formie postanowienia stwierdził uchybienie terminu do wniesienia zażalenia znajdowało oparcie w przepisach prawa, tj. art. 134 w związku z art. 144 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. Niedopuszczalne było natomiast dokonywanie merytorycznej oceny podstawy kasacyjnej odnoszącej się do zasadności rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego i prawidłowości jego uzasadnienia. Podkreślenia wymaga, że kontrola legalności postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z dnia 15 grudnia 2011 r. wykraczała poza granice niniejszej sprawy wyznaczone przez treść badanego aktu, tj. postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 29 lutego 2012 r. stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia zażalenia. Dostrzec należy, że rozpoznawanie zarzutów kasacyjnych w tym zakresie byłoby równoznaczne z badaniem postanowienia, którego strona nie zdołała skutecznie zaskarżyć w toku postępowania przed organami egzekucyjnymi. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono w oparciu o art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b) i § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 490).