II FZ 975/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Krzysztof Winiarski, , po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M.P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 24 października 2012 r. sygn. akt III SA/Łd 427/12 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi M.P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 13 marca 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 24 października 2012 r., sygn. akt III SA/Łd 427/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił wniosek M.P. (dalej jako: ,,Wnioskodawca/Strona’’ lub ,,Skarżący’’) o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 13 marca 2012 r., w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. Rozstrzygnięcie to zapadło w następującym stanie faktycznym: W dniu 13 kwietnia 2012 r., Skarżący wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi ze skargą na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 13 marca 2012 r., w sprawie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, w wysokości 100 zł, Skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych. Na urzędowym formularzu PPF oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oświadczył, że jest studentem II roku P.L. studiów stacjonarnych, nie prowadzi z nikim wspólnego gospodarstwa domowego, nie pracuje, nie osiąga żadnych dochodów, nie posiada żadnego majątku i jest na utrzymaniu swoich rodziców. Skarżący wezwany do uzupełnienia powyższego wniosku poprzez przekazanie informacji o stanie rodzinnym, majątku i dochodach rodziców Skarżącego, dodatkowo wskazał, że zamieszkuje sam w mieszkaniu należącym do jego dziadka, z którym nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, ponieważ dziadek po śmierci babci wyprowadził się do rodziny swojego syna. Skarżący wskazał również, że dziadek pokrywa koszty energii, wody i gazu związane z jego zamieszkaniem w niniejszym mieszkaniu. Wnioskodawca oświadczył, że jego rodzice zamieszkują osobno. Nadto wskazał, że od matki otrzymuje żywność oraz niewielkie kieszonkowe na opłacenie biletu miesięcznego i przejazdów do domu, natomiast ojciec kupuje mu odzież oraz daje kieszonkowe na przejazdy. Zarządzeniami referendarza sądowego z dnia 18 lipca 2012 r. oraz 7 sierpnia 2012 r. Wnioskodawca został zobowiązany do udokumentowania miesięcznych dochodów oraz majątku posiadanego przez rodziców, na których utrzymaniu się znajduje, a także wysokości miesięcznych wydatków eksploatacyjnych oraz do wskazania wysokości kieszonkowego od rodziców, udokumentowania wydatków na przejazdy oraz udokumentowania kiedy i za jaką kwotę został zbyty stanowiący, jak wynika z akt administracyjnych sprawy, jego współwłasność samochód marki Audi A3. W odpowiedzi na powyższe Skarżący wyjaśnił, że jego rodzice odmawiają udostępnienia mu informacji o swoich dochodach i posiadanym majątku, bowiem nie oni są stroną postępowania sądowego. Na dowód powyższego Skarżący załączył oświadczenie rodziców. Dodatkowo wyjaśnił, iż wszystkie koszty związane z eksploatacją mieszkania, w którym zamieszkuje ponosi jego dziadek. Odnośnie kwestii darowizny samochodu marki Audi A3 oświadczył, iż odmówił przyjęcia darowizny ww. pojazdu od swojej matki w 2009 r., zaś w 2010 r. matka sprzedała ten samochód. Wysokość kieszonkowego otrzymywanego od rodziców określił się na kwotę 350-500 zł miesięcznie. Wskazał również, że od rodziców otrzymuje przetworzone produkty spożywcze, warzywa i owoce o trudnej do ustalenia wartości. Wnioskodawca oświadczył, że nie może udokumentować ponoszonych kosztów przejazdów, gdyż nie zbiera zużytych biletów MPK. Postanowieniem z dnia 20 sierpnia 2012 r., sygn. akt III SA/Łd 427/12 Referendarz sądowy odmówił przyznania Skarżącemu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia Skarżący wniósł sprzeciw. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. WSA uznał, iż Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Sąd odnosząc się m.in. do treści art. 87 oraz art. 133 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788- dalej jako: ,,k.r.o.’’) oraz powołując się na treść orzecznictwa sądów administracyjnych oraz orzecznictwo Sądu Najwyższego podkreślił, że dziecko, które osiągnęło nie tylko pełnoletność, ale zdobyło także wykształcenie umożliwiające podjęcie pracy zawodowej, pozwalającej na samodzielne utrzymanie, nie traci uprawnień do alimentów, jeżeli np. chce kontynuować naukę i zamiar ten znajduje uzasadnienie w dotychczas osiąganych wynikach. Rodzice pełnoletniego dziecka, które kontynuuje naukę, obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem niego (por. wyrok SN z 24 marca 2000 r., I CKN1538/99, publ. LEX nr 51629; wyrok SN z 27 stycznia 1997 r, II CKN 828/97, publ. LEX nr 110587). W związku z powyższym nieprzedstawienie oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym rodziców Wnioskodawcy, zobowiązanych do alimentacji względem niego, uniemożliwiło przeprowadzenie całościowej oceny sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych Strony w celu ustalenia czy rzeczywiście spełnia ona przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ponadto Sąd porównując kwotę miesięcznego kieszonkowego otrzymywanego od rodziców z wysokością należnego w rozpoznawanej sprawie wpisu od skargi w kwocie 100 złotych uznał, że Skarżący jest w stanie ponieść koszty sądowe w tej wysokości i to bez żadnego uszczerbku swojego utrzymania. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270- dalej jako: ,,p.p.s.a.’’), WSA odmówił przyznania prawa pomocy. W zażaleniu na powyższe postanowienie Skarżący wniósł o jego uchylenie, zarzucając mu naruszenie: - art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 239 pkt 4 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, iż przedstawione przez Skarżącego fakty i dokumenty nie wykazały, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla jego utrzymania, - art. 133 § 1 k.r.o. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, iż ustalony stan faktyczny odpowiada hipotezie zawartej w tym przepisie. W szczególności, iż rodzice Skarżącego obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych, gdyż nie jest on jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, - art. 133 § 3 k.r.o. poprzez niezastosowanie przepisu prawa, który to powinien być zastosowany. W ustalonym stanie faktycznym Skarżącego istniały podstawy do zastosowania ww. przepisu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Wniosek Skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym przysługuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z tym należy zauważyć, że prawo pomocy to pomoc budżetu państwa osobom, które z uwagi na trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę okoliczności przemawiających, zdaniem wnioskodawcy, za rozstrzygnięciem korzystnym dla strony. Zasygnalizować należy fakt, że ciężar dowodu w tym postępowaniu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów zastępstwa procesowego we własnym zakresie. Udzielenie prawa pomocy powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też przyznanie prawa pomocy może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por.: M. Niezgódka – Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 594). Naczelny Sąd Administracyjny w pełni popiera stanowisko zakreślone w niniejszej sprawie przez WSA w Łodzi. Zgodnie z art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a., ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użycia w tych przepisach zwrotu "gdy wykaże" wynika, że strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji opisanej w tych przepisach, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania (np. postanowienia NSA: z dnia 30 lipca 2009 r., I FZ 171/09, LEX nr 552205, oraz z dnia 9 lipca 2009 r., I OZ 713/09, LEX nr 552394). Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie podkreślał w orzecznictwie, że z punktu widzenia art. 246 § 1 p.p.s.a. wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy należy do obowiązku ubiegającego się o przyznanie tego prawa (np. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2009 r., II FZ 101/09, LEX nr 550317). Zwrócił także uwagę, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, że brak współpracy ze strony podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy skutkuje uznaniem, że nie wykazał on zaistnienia przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., koniecznych dla przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (np. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2009 r., II FZ 91/09, LEX nr 550327). W związku z powyższym WSA w sposób prawidłowy dokonał subsumcji stanu faktycznego i uznał, że Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postepowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Powyższa ocena uzależniona był od braku przedstawienia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym rodziców Wnioskodawcy, zobowiązanych do alimentacji względem niego, przez co uniemożliwiono sądowi przeprowadzenie pełnej i kompleksowej oceny sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych Strony w celu ustalenia czy rzeczywiście spełnia ona przesłanki przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. WSA w niniejszej sprawie w sposób prawidłowy dokonał oceny i zastosowania regulacji z art. 133 k.r.o., co miało następcze przełożenie na wymagalność w zakresie oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym rodziców Wnioskodawcy, a czego nie uzyskał. Ocena dochodów i stan majątkowy rodziców Wnioskodawcy jest w tym kontekście o tyle istotny, że rodzice mogą zostać zwolnieni z obowiązku dostarczania dziecku środków utrzymania i wychowania tylko w przypadku posiadania przez dziecko wystarczających dochodów ze swego majątku. Możliwość ta jest niezależna od wieku dziecka i można się na nią powołać w stosunku do każdego dziecka, które ma takie dochody. Trzeba zaznaczyć, iż chodzi tu wyłącznie o dochody z majątku (odsetki, czynsze), a nie o substancję majątku, która w zasadzie powinna być nienaruszona. Jak słusznie zauważył WSA przekroczenie przez dziecko progu pełnoletności nie powoduje wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego jego rodziców. Zdolność dziecka do samodzielnego utrzymywania się może nastąpić zarówno przed, jak i po osiągnięciu pełnoletności i to owa zdolność, a nie wiek dziecka, jest kryterium decydującym o wygaśnięciu obowiązku alimentacyjnego rodziców. W rozumieniu art. 133 § 1 istotną cechą dziecka, które jest uprawnione do alimentacji względem swych rodziców, jest to, iż nie jest ono w stanie utrzymać się samodzielnie. Status prawny dziecka w rozumieniu przepisów k.r.o. dotyczących władzy rodzicielskiej kończy się wraz z osiągnięciem przez nie pełnoletności, natomiast w przepisach dotyczących obowiązków alimentacyjnych fakt osiągnięcia pełnoletności nie przesądza sam przez się o wygaśnięciu spoczywającego na rodzicach obowiązku łożenia na utrzymanie i wychowanie dziecka (wytyczne SN - 1987, teza V). Odnoszą się one bowiem do dziecka rozumianego jako dziecko swoich rodziców (do relacji dziecko - rodzic), nie zaś jako dziecko podlegające władzy rodzicielskiej, czyli jako osoba niepełnoletnia. Skarżący podnosi okoliczność, że zdaniem jego rodziców i zgodnie z orzecznictwem sądów rodzinnych nie ma najmniejszych szans na alimenty od rodziców, jednakże na poparcie swojego stanowiska nie przytacza on żadnego orzecznictwa co do którego Sąd oceniający niniejsza sprawę mógłby się odnieść. Nadto należy również podzielić stanowisko WSA odnośnie kwoty miesięcznego kieszonkowego otrzymywanego od rodziców z wysokością należnego w niniejszej sprawie wpisu od skargi w kwocie 100 zł, gdzie sąd pierwszej instancji w sposób prawidłowy wskazał, że Skarżący jest w stanie ponieść koszty sądowe w tej wysokości i to bez jakiegokolwiek uszczerbku swojego utrzymania. Poparcie powyższego znajduje potwierdzenie w złożonym przez Skarżącego oświadczeniu z którego w sposób jednoznaczny wynika, że nie ponosi on żadnych kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania, wyżywieniem oraz odzieżą, gdyż w powyższych kosztach partycypują w całości rodzice oraz dziadek. Powyższe pozwala na wyciagnięcie wniosku, że mając zaspokojone podstawowe potrzeby życiowe jest w stanie bez żadnego uszczerbku uiścić wpis w zakresie którego wnosi o zwolnienie. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.