III SA/Wa 3063/11
WyrokWSA w Warszawie2012-09-04
Skład orzekający: Małgorzata Długosz-Szyjko, Sylwester Golec, Maciej Kurasz
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy w sytuacji, gdy spółka holdingowa nabywa od kilku udziałowców udziały w innych spółkach kapitałowych, a w zamian przekazuje im swoje udziały, uzyskując w ten sposób bezwzględną większość praw głosu w spółkach, których udziały nabywa, ale żaden z udziałowców indywidualnie nie wnosi pakietu większościowego, zastosowanie znajduje zwolnienie z podatku dochodowego od osób fizycznych na podstawie art. 24 ust. 8a ustawy o PIT?Ratio decidendi
Sąd uznał, że zwolnienie z podatku dochodowego od osób fizycznych na podstawie art. 24 ust. 8a ustawy o PIT ma zastosowanie w sytuacji, gdy spółka holdingowa nabywa od kilku udziałowców udziały w innych spółkach, uzyskując w ten sposób bezwzględną większość praw głosu, nawet jeśli żaden z udziałowców indywidualnie nie wnosi pakietu większościowego. Kluczowe jest, aby transakcja jako całość prowadziła do uzyskania większości praw głosu przez spółkę nabywającą, co zapewnia neutralność podatkową i zgodność z celem dyrektyw unijnych.Stan faktyczny
Skarżący złożyli wnioski o interpretację indywidualną dotyczącą skutków podatkowych wniesienia udziałów/akcji w spółkach kapitałowych do nowo tworzonej spółki holdingowej. Planowana transakcja polegała na tym, że Skarżący i inni udziałowcy mieli wnieść do spółki holdingowej pakiety udziałów/akcji, które łącznie dawałyby jej bezwzględną większość praw głosu w spółkach, których udziały były wnoszone. Żaden z udziałowców nie wnosił samodzielnie pakietu większościowego. Minister Finansów uznał, że zwolnienie z podatku dochodowego na podstawie art. 24 ust. 8a ustawy o PIT nie przysługuje, ponieważ skutki podatkowe należy rozpatrywać odrębnie dla każdego udziałowca, a nie jako transakcję grupową.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżone interpretacje indywidualne Ministra Finansów, stwierdził, że nie mogą być wykonane, i zasądził od Ministra Finansów na rzecz Skarżących zwrot kosztów postępowania.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Małgorzata Długosz-Szyjko, Sędziowie Sędzia WSA Sylwester Golec, Sędzia WSA Maciej Kurasz (sprawozdawca), Protokolant st. sekretarz sądowy Iwona Mazek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 sierpnia 2012 r. spraw ze skarg P. K. i K. K. na interpretacje indywidualne Ministra Finansów z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych 1) uchyla zaskarżone interpretacje indywidualne, 2) stwierdza, że uchylone interpretacje indywidualne nie mogą być wykonane w całości, 3) zasądza od Ministra Finansów na rzecz P. K. i K. K. kwotę 914 zł (słownie: dziewięćset czternaście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
1. Z akt sprawy wynikało, iż w dniu 18 kwietnia 2011 r. K.K. następnie w dniu 26 kwietnia 2011 r. P.K. (dalej jako "Skarżący") złożyli tożsame co do istoty wnioski o udzielenie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego dotyczącej podatku dochodowego od osób fizycznych w zakresie skutków podatkowych związanych z wniesieniem przez Skarżących i pozostałych udziałowców pakietu udziałów/akcji w spółkach kapitałowych do spółki holdingowej z siedzibą w Polsce (spółki z o.o. lub spółki akcyjnej). W przedmiotowych wnioskach zostało przedstawione następujące zdarzenie przyszłe: Skarżący podlegają w Polsce nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu. Posiadają udziały i akcje w spółkach kapitałowych z siedzibą w Polsce (zwane dalej każda z osobna "Spółką" lub łącznie "Spółkami"). Obok Skarżących, udziałowcami w Spółkach są inne osoby fizyczne będące polskimi rezydentami podatkowymi (zwane dalej "Udziałowcami"). W niektórych Spółkach ani Skarżący, ani żaden z Udziałowców nie posiada większościowego pakietu udziałów/akcji, tj. pakietu dającego bezwzględną większość praw głosów w Spółce. W związku z planowaną restrukturyzacją posiadanych aktywów, Skarżący i Udziałowcy rozważają utworzenie nowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością lub spółki akcyjnej (zwanej dalej "Spółką holdingową") w Polsce. Na etapie tworzenia Spółki holdingowej, a także po jej założeniu, Skarżący i Udziałowcy planują wniesienie do jej kapitału zakładowego tytułem wkładu niepieniężnego pakietu udziałów/akcji w Spółkach, dającego Spółce holdingowej w sumie bezwzględną większość praw głosu w każdej Spółce. Nabycie przez Spółkę holdingową od Skarżących i Udziałowców pakietów udziałów/akcji dających bezwzględną większość praw głosu w danej Spółce będzie następowało każdorazowo w ramach utworzenia Spółki holdingowej lub danego podwyższenia kapitału zakładowego Spółki holdingowej, na poczet którego każdorazowo udziały lub akcje wniesie dwóch lub kilku wspólników, z których żaden może nie wnosić wkładu obejmującego samodzielnie pakiet większościowy, ale łącznie wnoszone przez Skarżących i innych Udziałowców udziały/akcje będą dawały Spółce holdingowej bezwzględną większość praw głosu w Spółce, której udziały/akcje są wnoszone. W zamian za wniesione wkłady niepieniężne, Skarżący oraz Udziałowcy będą otrzymywać udziały (akcje) Spółki holdingowej o wartości nominalnej równej wartości rynkowej wnoszonych udziałów/akcji lub od niej niższej. Wszystkie podmioty biorące udział w transakcji wymiany udziałów, tj. Skarżący, Udziałowcy, Spółki oraz Spółka holdingowa będą podlegać w Polsce opodatkowaniu od całości swoich dochodów, bez względu na miejsce ich osiągnięcia. Planowana restrukturyzacja ma na celu usprawnienie procesu zarządzania Spółkami poprzez skupienie ośrodka właścicielskiego w jednym podmiocie (Spółce holdingowej), rozszerzenie działalności inwestycyjnej Skarżących i Udziałowców, zwiększenie możliwości pozyskiwania nowych źródeł finansowania działalności gospodarczej Spółek, a także inne przyczyny gospodarcze. Skarżący doprecyzowali przedstawione we wniosku zdarzenia przyszłe wyjaśniając, iż: a) planują zawiązanie Spółki holdingowej jednocześnie z innymi udziałowcami. W momencie wnoszenia przez Skarżących oraz pozostałych udziałowców pakietów udziałów/akcji w polskich spółkach kapitałowych na etapie tworzenia (zawiązywania) Spółki holdingowej, łącznie udziały/akcje wnoszone przez Skarżących i pozostałych udziałowców dadzą Spółce holdingowej bezwzględną większość praw głosów w danej spółce kapitałowej, przy czym żaden z udziałowców, w tym Skarżący, może nie wnosić samodzielnie pakietu większościowego. Zatem w momencie, dokonania transakcji wniesienia pakietu udziałów/akcji posiadanych przez Skarżących w polskich spółkach kapitałowych na etapie tworzenia Spółki holdingowej, Spółka ta uzyska bezwzględną większość praw głosów w polskich spółkach kapitałowych wobec jednoczesnego pokrycia kapitału zakładowego pakietami udziałów/akcji wniesionymi przez pozostałych udziałowców. b) ponadto, po zawiązaniu Spółki holdingowej w sposób opisany powyżej, Skarżący i udziałowcy planują wniesienie do jej kapitału zakładowej tytułem wkładu niepieniężnego pakietu udziałów/akcji w kolejnych spółkach kapitałowych, dającego Spółce holdingowej w sumie bezwzględną większość praw głosu w każdej Spółce. Nabycie przez Spółkę holdingową od Skarżących i udziałowców pakietów udziałów/akcji dających bezwzględną większość praw głosu w danej Spółce będzie następowało każdorazowo w ramach danego podwyższenia kapitału zakładowego Spółki holdingowej, na poczet którego udziały lub akcje wniesie dwóch lub kilku wspólników. Analogicznie jak w na etapie tworzenia Spółki holdingowej, żaden z udziałowców, w tym Skarżący, może nie wnosić na pokrycie danego podwyższenia kapitału zakładowego wkładu obejmującego samodzielnie pakiet większościowy, ale łącznie wnoszone przez Skarżących i innych udziałowców udziały/akcje będą dawały Spółce holdingowej bezwzględną większość praw głosu w Spółce, której udziały/ akcje są wnoszone. c) Skarżący wskazali także, że zapytanie skierowane we wnioskach o wydanie interpretacji nie dotyczy sytuacji, w której zarówno na etapie tworzenia Spółki holdingowej jak i po jego zawiązaniu, Spółka holdingowa będzie zwiększać ilość posiadanych już udziałów/akcji danej spółki kapitałowej mając uprzednio bezwzględną większość praw.
2. W związku z powyższym stanem faktycznym zadali pytanie: Czy w opisanym zdarzeniu przyszłym Skarżącym będzie przysługiwało zwolnienie z podatku dochodowego od osób fizycznych, o którym mowa w art. 24 ust. 8a ustawy z dnia 26 lipca 1991 roku o podatku dochodowym od osób fizycznych (t. j. Dz. U. z 2010 r. Nr 51, poz. 307 ze zm. dalej jako "u.p.d.o.f."), w sytuacji, gdy Spółka holdingowa nabędzie od Skarżących i Udziałowców w ramach danego podwyższenia kapitału zakładowego w drodze wkładów niepieniężnych pakiety udziałów/akcji łącznie dających Spółce holdingowej bezwzględną większość praw głosów w danej Spółce, choćby żaden wkład niepieniężny udziałów/akcji wnoszony przez Skarżących, ani innego Udziałowca nie reprezentował samodzielnie bezwzględnej większości głosów w Spółce?
3. Zdaniem Skarżących opisany w zdarzeniu przyszłym przychód z tytułu objęcia udziałów lub akcji w Spółce holdingowej w zamian za aport należących do Skarżących udziałów lub akcji w Spółkach będzie zwolniony z podatku dochodowego od osób fizycznych, na podstawie art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f. Zwolnienie z podatku dochodowego znajdzie zastosowanie, choćby żaden wkład niepieniężny udziałów/ akcji wnoszony przez Skarżących, ani innego Udziałowca nie reprezentował samodzielnie bezwzględnej większości głosów w Spółce, jeżeli każdorazowo wszystkie udziały lub akcje nabywane przez Spółkę holdingową od Skarżących i pozostałych Udziałowców łącznie reprezentują bezwzględną większość praw głosu. Skarżący podnieśli, iż z wykładni językowej przepisów art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f. oraz art. 2 pkt e) Dyrektywy 2009/133/WE wynika zwolnienie podatkowe dla transakcji wymiany udziałów, na podstawie której Spółka holdingowa uzyska bezwzględną większość praw głosu w Spółkach w następstwie wniesienia udziałów lub akcji w tych spółkach przez Wnioskodawcę oraz Udziałowców. Zwolnienie przewidziane w art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f. znajdzie zastosowanie do Skarżących także w przypadku nabycia przez Spółkę holdingową bezwzględnej większości udziałów w Spółce lub w Spółkach od Wnioskodawcy i innych Udziałowców, w sytuacji, gdy każdy z wkładów niepieniężnych do kapitału Spółki holdingowej obejmuje tylko udziały lub akcje nie dające bezwzględnej większości praw głosu a taką większość reprezentują dopiero udziały lub akcje wnoszone przez Skarżących w połączeniu z udziałami lub akcjami wnoszonymi przez innego Udziałowca lub Udziałowców w ramach jednego podwyższenia kapitału zakładowego.
4. Minister Finansów w tożsamych indywidualnych interpretacjach prawa podatkowego z dnia 14 lipca 2011 r. działając na podstawie art. 14b § 1 i § 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60, ze zm. dalej "ustawa Ord. pod.") uznał stanowisko Skarżących za nieprawidłowe. W uzasadnieniu wskazał, iż z uregulowań prawnych zawartych w art. 24 ust. 8a-8c u.p.d.o.f. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2011 r. wynika, że efekt w postaci neutralnej podatkowo wymiany udziałów (akcji) dotyczy sytuacji, gdy wspólnik spółki wniesie posiadane udziały (akcje) do spółki, a podmiot wraz z nabytymi udziałami (akcjami) otrzyma, bądź zwiększy bezwzględną większość praw głosu w spółce, której udziały (akcje) zostały wniesione. Organ zauważył, że zgodnie z przepisem art. 1 u.p.d.o.f. jej przepisy obejmują osoby fizyczne. Podatnikami podatku dochodowego od osób fizycznych nie są łącznie np. udziałowcy spółki, ale zawsze każdy z nich odrębnie. Zdaniem Organu skoro każdy z udziałowców jest odrębnie podatnikiem podatku dochodowego to skutki podatkowe związane z wymianą udziałów, należy rozpatrzyć odrębnie u każdego z udziałowców. Zatem nie można skutków wynikających z wymiany udziałów dokonanych łącznie przez grupę udziałowców odnieść do skutków podatkowych wynikających z przepisu art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f. Podkreślił, iż treść art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f. odwołuje się do "podmiotów uczestniczących w tej transakcji", a nie do "podmiotów uczestniczących w tych transakcjach", oraz fakt, że zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym powstaje u konkretnego podatnika zawierającego daną transakcję wskazuje, iż przy ocenie jego zastosowania oraz spełnienia warunków zastosowania zwolnień wynikających z tych przepisów bierze się pod uwagę sytuację dotyczącą indywidualnie strony realizującej taką transakcję. W opisanym we wniosku zdarzeniu przyszłym, kiedy kilku udziałowców (akcjonariuszy) wnosi do spółki posiadane udziały (akcje), stronami każdej z transakcji jest jeden z tych udziałowców, właściciel wnoszonych udziałów (akcji) i spółka wkład taki otrzymująca (spółka nabywająca). Zdaniem Organu oceny, czy wartość udziałów (akcji) otrzymanych przez udziałowców (akcjonariuszy) będzie zaliczała się do przychodu, należy dokonywać odrębnie u każdego takiego wspólnika, analizując stan istniejący w momencie zawarcia przez niego transakcji. Powyższe oznacza, iż odwołanie się w przepisie art. 24 ust. 8a ww. ustawy do "udziałowców" miało na celu wskazanie jedynie adresatów zawartej w tym przepisie normy prawnej, a nie służyło określeniu warunków stosowania zwolnienia. Minister Finansów podniósł, iż jeżeli w wyniku nabycia od danego udziałowca (akcjonariusza) posiadanych udziałów (akcji) innej spółki spółka nabywająca uzyska bezwzględną większość praw głosów w tej innej spółce albo w wyniku nabycia od danego udziałowca (akcjonariusza) posiadanych udziałów (akcji) innej spółki spółka nabywająca mająca już uprzednio bezwzględną większość praw głosu w tej innej spółce zwiększa liczbę posiadanych w niej udziałów (akcji), to w takim przypadku, przy spełnieniu pozostałych warunków określonych w przywołanych przepisach ustawy, znajdzie zastosowanie wyłączenie z przychodów, o którym mowa w art. 24 ust. 8a i 8b tej ustawy. W ocenie organu jeżeli zawierana przez danego udziałowca (akcjonariusza) transakcja nie spełnia warunków określonych w art. 24 ust. 8a ustawy, objęcie udziałów (akcji) w zamian za wkład niepieniężny w postaci udziałów lub akcji innej spółki kapitałowej stanowi jego przychód w wysokości nominalnej wartości objętych udziałów lub akcji w spółce kapitałowej, art. 17 ust. 1 pkt 9 ww. ustawy. Reasumując, stwierdził, iż oceny, czy wartość udziałów otrzymanych przez udziałowców będzie zaliczała się do przychodu, należy dokonywać odrębnie u każdego wspólnika, analizując stan istniejący w momencie zawarcia przez niego transakcji. Zdaniem organu w opisanym we wnioskach zdarzeniu przyszłym nie znajdzie zastosowania wyłączenie z przychodów, o którym mowa w art. 24 ust. 8a i 8b u.p.d.o.f. Zaznaczył, iż wartość udziałów/akcji w spółce holdingowej przekazanych Skarżącym w zamian za wniesione aportem udziały/akcje w spółkach kapitałowych stanowić będzie dla nich odrębny przychód z kapitałów pieniężnych, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f.
5. Skarżący po skorzystaniu z prawa wezwania organu do usunięcia naruszenia prawa wnieśli, za pośrednictwem Ministra Finansów, skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wnieśli o uchylenie zaskarżonych interpretacji oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zarzucili wydanym interpretacjom naruszenie art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f., poprzez błędną wykładnię. Skarżący powtórzyli argumentację zaprezentowaną we wniosku o wydanie interpretacji. Ponadto podkreślili znaczenie orzecznictwa TSUE oraz powołali się na prymat proeuropejskiej wykładni przepisów i uchwałę siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 maja 2007 r. o sygnaturze I FPS 5/06. Skarżący wyjaśnili, że wbrew temu co twierdzi Organ, dojdzie do jednej transakcji nabycia udziałów lub akcji przez Spółkę holdingową. Skarżący wraz z Udziałowcami obejmą bowiem udziały lub akcje Spółki holdingowej w zamian za wniesione udziały lub akcje Spółki (Spółek) w ramach jednej umowy spółki z o.o. (statutu spółki akcyjnej) lub jednej uchwały o podwyższeniu kapitału zakładowego. Każda z tych czynności zostanie zakończona dokonaniem rejestracji przez sąd rejestrowy właściwy dla Spółki holdingowej (poprzez rejestrację Spółki holdingowej lub rejestrację podwyższenia jej kapitału zakładowego). Skarżący podnieśli, że etap "nabycia" udziałów lub akcji przez Spółkę holdingową zostanie zakończony poprzez rejestrację w sądzie rejestrowym obejmującą wszystkie akcje lub udziały wnoszone przez Skarżących oraz Udziałowców. Według Skarżących art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f. nie ogranicza bowiem zakresu czynności powodującej uzyskanie przychodu wyłączonego z opodatkowania wyłącznie do wnoszenia wkładów w postaci udziałów/akcji w danej spółce kapitałowej. Skarżący wywiedli, że zakres zwolnienia z opodatkowania obejmuje bowiem nie sam aport udziałów lecz wymianę udziałów, która określona została jako objęcie udziałów/akcji w spółce nabywającej w zamian za udziały/akcje w spółce zbywanej. Wniesienie udziałów (akcji) aportem nie wyczerpuje zakresu ustawowo zdefiniowanej wymiany udziałów, którą ustawodawca zwolnił z podatku dochodowego, konieczne jest także objęcie udziałów w spółce nabywającej, czego – zdaniem Skarżących – organ nie uwzględnił w pełni, bowiem to przecież wartość nominalna udziałów objętych w spółce nabywającej stanowi ewentualny przychód podatkowy udziałowca, a nie wartość udziałów wnoszonych przez niego do kapitału tej spółki. Z kolei, wymiana udziałów, o której mowa w art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f. (tj. aport udziałów i objęcie w zamian udziałów w kapitale spółki nabywającej) następuje na podstawie jednej czynności, tj. na podstawie umowy spółki z o.o. (statutu spółki akcyjnej) albo na podstawie uchwały o podwyższeniu kapitału zakładowego spółki kapitałowej. Skarżący wskazali, że wymiana udziałów została zdefiniowana jako objęcie udziałów w spółce nabywającej w zamian za udziały w innej spółce na gruncie art. 2 pkt e) Dyrektywy. Przepis art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f. implementuje wskazane regulacje Dyrektywy, a polski ustawodawca nie wprowadził żadnego zastrzeżenia odnośnie odmiennych wymogów stosowania tego zwolnienia. Stąd Skarżący uznali, że - zgodnie z wolą ustawodawcy krajowego i unijnego - czynnością prowadzącą do powstania przychodu danego udziałowca jest objęcie udziałów w spółce nabywającej, a nie wniesienie udziałów do jej kapitału. Objęcie udziałów następuje zaś w ramach jednej czynności, tj. umowy spółki z o.o. (statutu spółki akcyjnej) lub uchwały o podwyższeniu kapitału zakładowego spółki kapitałowej. Skarżący wskazali, że w takim momencie dochodzi do "nabycia" przez Spółkę holdingową udziałów lub akcji wnoszonych do niej aportem i stanowi to jedną czynność, niezależnie czy uczestniczy w niej jeden, czy też kilku udziałowców/akcjonariuszy. Zdaniem Skarżących interpretacja art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f. zaprezentowana przez organ nie ma racjonalnego uzasadnienia, pozostaje w sprzeczności z treścią i celem Dyrektywy, a także bezzasadnie ogranicza zastosowanie transakcji "nabycia od udziałowców (akcjonariuszy)" do rzadkich i niczym nieuzasadnionych ekonomicznie przypadków. Ponadto Skarżący podnieśli, że ustawodawca zwolnił z podatku dochodowego wszystkich (w liczbie mnogiej) udziałowców wnoszących udziały (akcje) do spółki nabywającej, choćby uzyskała ona większość praw głosu w innej spółce w wyniku “jednego nabycia", czyli jak to uważa organ - nabycia tylko od jednego z kilku (w liczbie mnogiej - jak określił to dwukrotnie, na początku i końcu przepisu ustawodawca) "udziałowców". Według Skarżących językowa wykładnia przedmiotowego przepisu wskazuje, iż jeżeli w wyniku nabycia Spółka holdingowa uzyska bezwzględną większość praw głosu w Spółce lub Spółkach, których udziały (akcje) stanowią przedmiot aportu, wówczas wyłączenie z opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych stosuje się do wszystkich Udziałowców (oraz Skarżącej), którym zostały przekazane udziały lub akcje Spółki holdingowej.
6. W odpowiedzi na skargi Minister Finansów wniósł o ich oddalenie i podtrzymał w całości swoje stanowisko zawarte w zaskarżonych interpretacjach. Wyjaśnił, że sprawę poddano szczegółowej analizie w oparciu o obowiązujące przepisy u.p.d.o.f., stwierdzając, że w opisanym we wniosku zdarzeniu przyszłym nie znajdzie zastosowania wyłączenie z przychodów, o którym mowa w art. 24 ust. 8a i 8b u.p.d.o.f. W związku z tym wartość udziałów/akcji w spółce holdingowej przekazanych Skarżącym w zamian za wniesione aportem udziały/akcje w spółkach kapitałowych stanowić będzie dla Skarżących przychodem z kapitałów pieniężnych, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f. Organ nie zgodził się z zarzutem, że jego stanowisko zawarte w zaskarżonych interpretacjach jest niezgodne z językową wykładnią art. 2 pkt e Dyrektywy. Zdaniem organu implementowane przez ustawodawcę przepisy Dyrektywy Rady 2009/133/WE do prawa krajowego, do których odnosi się przepis art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f. odwołują się do "podmiotów uczestniczących w tej transakcji" a nie do "podmiotów uczestniczących w tych transakcjach" oraz fakt, że zobowiązanie podatkowe w podatki dochodowym powstaje u konkretnego podatnika zawierającego daną transakcję wskazuje, iż przy ocenie jego zastosowania oraz spełnienia warunków zastosowania zwolnień wynikających z tych przepisów bierze się pod uwagę sytuację indywidualną strony realizującej taką transakcję. Organ podtrzymał stanowisko, że skoro każdy z udziałowców jest odrębnie podatnikiem podatku dochodowego to skutki podatkowe związane z wymianą udziałów, należy rozpatrzyć odrębnie u każdego z udziałowców. Skutków wynikających z wymiany udziałów dokonanych łącznie przez grupę udziałowców nie można zatem – zdaniem organu – odnieść do skutków podatkowych wynikających z przepisu art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f.
7. Skarżący pismami z 9 marca 2012 r. dodatkowo, na poparcie swojej argumentacji, powołali się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 26 stycznia 2012 r., w sprawie o sygnaturze akt I SA/Sz 906/11, który obszernie zacytowali.
8. Na rozprawie w dniu 21 sierpnia 2012 r. Sąd postanowił na podstawie art. 111 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 dalej jako "p.p.s.a") połączył sprawy o sygnaturach III SA/Wa 3063/11 oraz III SA/Wa 3064/11 w celu ich łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia oraz zarządził prowadzić je dalej pod wspólną sygnaturą III SA/Wa 3063/11.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
skargi zasługują na uwzględnienie.
9. Zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), stanowiąc w art. 1 § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, zarówno materialnym jak i procesowym. Kontrolą tą objęte są m.in. pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, o czym stanowi art. 3 § 2 pkt 4a p.p.s.a. Podkreślenia wymaga, że specyfika postępowania w sprawie wydania pisemnej interpretacji prawa podatkowego polega między innymi na tym, iż organ podatkowy rozpatruje sprawę tylko i wyłącznie w ramach stanu faktycznego przedstawionego przez wnioskodawcę oraz wyrażonej przez niego oceny prawnej (stanowisko podatnika). Opisany we wniosku stan faktyczny nie musi prezentować zdarzeń już zaistniałych, może również odnosić się np. do działań planowanych przez podatnika, które jeszcze nie nastąpiły. Dlatego też organ podatkowy nie przeprowadza w tego rodzaju sprawach postępowania dowodowego, ograniczając się do analizy okoliczności podanych we wniosku. W stosunku do tych tylko okoliczności wyraża następnie swoje stanowisko, które musi być jednak ustosunkowaniem się do poglądu (stanowiska) prezentowanego w danej sprawie przez wnioskodawcę (art. 14b § 3 i art. 14c § 1 ustawy Ord. pod.). Na podkreślenie zasługuje także to, iż orzeczenie Sądu administracyjnego wiąże wyłącznie w przedstawionym w sprawie stanie faktycznym i prawnym.
10. W niniejszej sprawie zaskarżeniu podlegały dwie tożsame interpretacje indywidualne Ministra Finansów, wydane na podstawie art. 14 b § 1 i § 6 ustawy Ord. pod., a spór odnosił się do zdarzenia przyszłego i dotyczył interpretacji przepisów prawa podatkowego w zakresie skutków podatkowych związanych z wniesieniem przez Skarżących i pozostałych udziałowców pakietu udziałów/akcji w spółkach kapitałowych do spółki holdingowej z siedzibą w Polsce (spółki z o.o. lub spółki akcyjnej). W złożonych skargach Skarżący zarzucili zaskarżonym interpretacjom naruszenie prawa materialnego, tj. art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f., poprzez jego błędną wykładnię.
11. Na wstępie wskazać należy, iż przepis art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f., został wprowadzony do u.p.d.o.f. w związku z potrzebą dostosowanie polskich przepisów do przepisów unijnych tj. Dyrektywy Rady 2009/133/WE z 19.10.2009 r. w sprawie wspólnego systemu opodatkowania mającego zastosowanie w przypadku łączenia, podziałów, podziałów przez wydzielenie, wnoszenia aktywów i wymiany udziałów dotyczących spółek różnych państw członkowskich oraz przeniesienia statutowej siedziby SE lub SCE z jednego państwa członkowskiego do innego państwa członkowskiego (wersja ujednolicona) - (Dz. Urz. UE L 310 z 25.11.2009, str. 34), zwana dalej "dyrektywą 2009/133/WE", Dyrektywy Rady 90/435/EWG z 23.07.1990 r. w sprawie wspólnego systemu opodatkowania stosowanego w przypadku spółek dominujących i spółek zależnych różnych państw członkowskich - (Dz. Urz. UE L 225 z 20.08.1990, str. 6, Polskie wydanie specjalne rozdz. 9, t. 1 str. 147, ze zmianami), zwana dalej "dyrektywą 90/435/EWG", oraz Dyrektywy Rady 2003/49/WE z 3.06.2003 r. w sprawie wspólnego systemu opodatkowania stosowanego do odsetek oraz należności licencyjnych między powiązanymi spółkami różnych Państw Członkowskich (Dz. Urz. UE L 157 z 26.06.2003, str. 49, Polskie wydanie specjalne rozdz. 9, t. 1 str. 380, ze zmianami), zwana dalej "dyrektywą 2003/49/WE. W uzasadnieniu projektu rządowego co do zmian w u.p.d.o.f., w części dotyczącej uzupełnienia art. 24 o przepis art. 24 ust. 8a i 8b ww. ustawy, projektodawca wskazywał, iż: "Zagadnienie wymiany udziałów regulują przepisy dyrektywy 2009/133/WE, a odpowiednie przepisy (art. 12 ust. 4d i art. 16 ust. 1 pkt 8d) zostały wprowadzone do ustawy CIT z dniem 1 maja 2004 r. Pojawiły się wątpliwości co do pełnej jego transpozycji - w zakresie dotyczącym kategorii akcjonariusza, oraz dopuszczalnych prawem wspólnotowym ograniczeń w przyznawaniu preferencji wynikających z dyrektywy 2009/133/WE mających na celu przeciwdziałanie wykorzystywaniu obecnie istniejących regulacji do działań zmierzających do unikania opodatkowania. Ustawodawca polski mając na uwadze zakres regulacji objętych dyrektywą 2009/133/WE w procesie implementacji uregulował skutki podatkowe transakcji wymiany udziałów po stronie udziałowca będącego podatnikiem podatku od osób prawnych. W konsekwencji inne podmioty będące akcjonariuszami nie korzystają ze zwolnienia, o którym mowa w art. 8 ust. 1 dyrektywy 2009/133/WE. Należy zauważyć, że dyrektywa 2009/133/WE nie definiuje pojęcia "akcjonariusza". Jednak przepisy obowiązujące w większości państw członkowskich UE (np. Francja, Irlandia, Szwecja, Finlandia, Węgry, Portugalia) obejmują przywilejami wynikającymi z dyrektywy także podatników będących osobami fizycznymi. W orzecznictwie TSWE również brak jest jednoznacznego rozstrzygnięcia w tym zakresie. Niemniej jednak Trybunał Sprawiedliwości orzekał w sprawach związanych z dyrektywą 2009/133/WE (uprzednio dyrektywa 90/434/EWG), w których stroną postępowania była osoba fizyczna (wyrok C-28/95 z dnia 17 lipca 1997 w sprawie Leur-Bloem, wyrok C-321/05 z dnia 5 lipca 2007 r. w sprawie Kofoed)." Wskazać także należy, iż w uzasadnieniu zmian do u.p.d.o.f. powołano się także na wyroku WSA w Warszawie z dnia 27 października 2009 r., sygn. akt III SA/Wa 603/09, w którym Sąd uznał, że «Przepis art. 8 ust. 1 Dyrektywy 2009/133/WE jest bezwarunkowy i dostatecznie precyzyjny, albowiem jednoznacznie nakazuje wyłączenie spod opodatkowania wskazanych w nim czynności (także wymiany udziałów/akcji) wobec akcjonariuszy, nie czyniąc przy tym rozróżnienia na akcjonariuszy będących osobami prawnymi (...) i akcjonariuszy - osób fizycznych". Projektodawca podniósł także, że "powstała konieczność wprowadzenia do ustawy PIT regulacji odnoszących się do wymiany udziałów, analogicznych do tych zawartych w zmienianej ustawie CIT. Stosowną regulację w tym względzie zawarto właśnie w art. 24 ust. 8a-8c. Ponadto do projektu ustawy dodano załącznik nr 1 określający formy prawne podmiotów, które zawarte są w załączniku I część A dyrektywy 2009/133/WE, a do których przepisy o wymianie udziałów znajdują zastosowanie. Wprowadzenie zaproponowanych zmian zapewni wewnętrzną spójność polskiego systemu podatku dochodowego, tj. podatku dochodowego od osób prawnych i podatku dochodowego od osób fizycznych i zrealizuje założenia dyrektywy 2009/133/WE." Zacytowany powyżej obszerny fragment uzasadnienia projektu ustawy zmieniającej ustawę o podatku dochodowym od osób fizycznych potwierdza, że celem wprowadzenia przepisów dotyczących sposobu opodatkowania transakcji wymiany udziałów (akcji) było po pierwsze dostosowania polskich przepisów do przepisów ww. Dyrektyw. Po drugie celem zmian było wprowadzenie analogicznych przepisów w obu ustawach regulujących podatki dochodowe.
12. Przed dalszymi rozważaniami dotyczącymi wykładni art. 24 ust. 8a-8c u.p.d.o.f. warto przytoczyć treść preambuły Dyrektywy 2009/133/WE uznając je za dyrektywy wykładni polskich przepisów. Zgodnie z pkt 2 preambuły łączenia, podziały, podziały przez wydzielenie, wnoszenie aktywów, wymiana udziałów dotyczące spółek różnych państw członkowskich mogą być niezbędne w celu stworzenia we Wspólnocie warunków właściwych dla rynku wewnętrznego i w celu zapewnienia w ten sposób skutecznego funkcjonowania takiego rynku wewnętrznego. Takie czynności nie powinny być hamowane przez ograniczenia, niekorzystne warunki lub zniekształcenia wynikające w szczególności z przepisów podatkowych państw członkowskich. W tym celu niezbędne jest w odniesieniu do takich czynności zapewnienie reguł podatkowych, które są neutralne z punktu widzenia konkurencji, aby umożliwić przedsiębiorstwom dostosowanie się do wymagań rynku wewnętrznego, zwiększyć ich produktywność i poprawić ich siłę konkurencyjną na poziomie międzynarodowym. Na podkreślenie zasługuje także to, iż w myśl pkt 5 Preambuły wspólny system podatkowy powinien zapobiegać nakładaniu podatku w związku z łączeniem, podziałami, podziałami przez wydzielenie, wnoszeniem aktywów lub wymianą udziałów, chroniąc jednocześnie interesy finansowe państwa członkowskiego właściwego dla spółki przekazującej lub nabywanej. Zgodnie natomiast z art. 2 pkt e) Dyrektywy 2009/133/WE, wymiana udziałów oznacza czynność, w wyniku której spółka nabywa udziały w kapitale innej spółki, uzyskując w ten sposób większość praw głosu w tej spółce lub posiadając taką większość praw głosu, nabywa dalsze udziały, w zamian za wyemitowane na rzecz akcjonariuszy tej ostatniej spółki w zamian za ich papiery wartościowe, papierów wartościowych swojej spółki, jak również, jeżeli ma to zastosowanie, wypłatę gotówkową nieprzekraczającą 10% wartości nominalnej lub, w przypadku braku wartości nominalnej, księgowej wartości nominalnej tych papierów wartościowych. Przyznać należy, że przepisów Dyrektywy 2009/133/WE nie można stosować wprost do opisanego we wniosku zdarzenia przyszłego z uwagi na fakt, iż zgodnie z art. 1 Dyrektywę 2009/133/WE stosuje się w odniesieniu do wymiany udziałów, w które zaangażowane są spółki z co najmniej dwóch państw członkowskich, a wnioski, na podstawie których wydane zostały zaskarżone interpretacje tego rodzaju sytuacji nie dotyczy, gdyż obie spółki mają siedzibę na terenie jednego państwa. Jednakże fakt, iż przepis dotyczący zasad opodatkowania wymiany udziałów w u.p.d.o.f. został wprowadzony w ramach implementacji ww. Dyrektywy oraz innych przepisów unijnych i co do zasady miał dotyczyć transakcji z udziałem innego podmiotu z kraju członkowskiego nie może powodować dyskryminacji stron analogicznych transakcji mających siedzibę w kraju. Zważywszy powyższe za uzasadnione należy przyjąć to, iż zasady określone w przepisach Dyrektyw w tym wynikające z ich preambuł powinny mieć również zastosowanie do transakcji krajowych.
13. Przyjąć zatem należy, iż zasadny jest pogląd Skarżących, iż transakcja, do której odnoszą się powyższe przepisy Dyrektywy, nie może być dzielona na poszczególne czynności przeniesienia przez poszczególnych udziałowców/akcjonariuszy posiadanych udziałów/akcji na spółkę holdingową ale powinna być oceniana jako całościowa transakcja zawiązania spółki lub transakcja podwyższenia jej kapitału zakładowego. To wynik tej właśnie transakcji dotyczący uzyskania większości praw głosu przez spółkę nabywającą przesądza o zastosowaniu zwolnienia podatkowego w odniesieniu do udziałowców/akcjonariuszy w związku z objęciem przez nich udziałów/akcji spółki holdingowej. Zasadnie również strona Skarżąca zwróciła uwagę, że przepis Dyrektywy 2009/133/WE również przewiduje, że w zamian za uzyskanie większości praw głosu spółka nabywająca wydaje udziały "akcjonariuszom", nie zaś jednemu tylko "akcjonariuszowi". Należy podkreślić, że ww. Dyrektywa nie wskazuje, czy konieczne jest podpisanie jednej umowy ze wszystkimi udziałowcami, czy też odrębnych umów z każdym udziałowcem. W tym miejscu niezbędne jest przytoczenie obowiązujących od dnia 1 stycznia 2011 r. unormowań. Zgodnie z art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f.: "Jeżeli spółka nabywa od udziałowców (akcjonariuszy) innej spółki udziały (akcje) tej innej spółki oraz w zamian za udziały (akcje) tej innej spółki przekazuje udziałowcom (akcjonariuszom) tej innej spółki własne udziały (akcje) albo w zamian za udziały (akcje) tej innej spółki przekazuje udziałowcom (akcjonariuszom) tej innej spółki własne udziały (akcje) wraz z zapłatą w gotówce w wysokości nie wyższej niż 10% wartości nominalnej własnych udziałów (akcji), a w przypadku braku wartości nominalnej - wartości rynkowej tych udziałów (akcji), oraz jeżeli w wyniku nabycia: 1) spółka nabywająca uzyska bezwzględną większość praw głosu w spółce, której udziały (akcje) są nabywane, albo 2) spółka nabywająca, posiadająca bezwzględną większość praw głosu w spółce, której udziały (akcje) są nabywane, zwiększa ilość udziałów (akcji) w tej spółce - do przychodów nie zalicza się wartości udziałów (akcji) przekazanych udziałowcom (akcjonariuszom) tej innej spółki oraz wartości udziałów (akcji) nabytych przez spółkę, pod warunkiem, że podmioty biorące udział w tej transakcji podlegają w państwie członkowskim Unii Europejskiej lub innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego opodatkowaniu od całości swoich dochodów bez względu na miejsce ich osiągnięcia (wymiana udziałów). W ocenie Skarżących istotne jest aby aportowane udziały uprawniały Spółkę Holdingową do bezwzględnej większości głosów w Spółce, a Spółka Holdingowa może nabyć te udziały w drodze jednej lub kilku równocześnie dokonywanych transakcji w wyniku których uzyska bezwzględną większość praw głosu w Spółce.
14. Zdaniem Sądu z treści wymienionych przepisów wynika, że to zagwarantowanie neutralności podatkowej omawianych transakcji ułatwiać ma spółce nabywającej udziały (akcje) od udziałowców innej spółki koncentrację praw głosu (a więc z reguły i kapitału) w tej innej spółce a równocześnie umożliwiać podwyższanie własnego kapitału zakładowego poprzez wydawanie nowych udziałów (emisję akcji), obejmowanych (nabywanych) przez dotychczasowych udziałowców tej innej spółki. Przy wykładni tych przepisów należy więc mieć na uwadze te właśnie cele przyświecające nowej regulacji prawnej. Jeżeli zatem spółka nabywająca osiąga te cele, poprzez wymianę własnych udziałów (akcji) na udziały wspólników innej spółki i równocześnie uzyskując w tej innej spółce większość praw głosu albo posiadając już taką większość, zwiększa ilość udziałów w tej innej spółce, wtedy "do przychodów nie zalicza się wartości udziałów (akcji) przekazanych udziałowcom (akcjonariuszom) tej innej spółki oraz wartości udziałów (akcji) nabytych przez spółkę" – przy spełnieniu dodatkowych warunków wymienionych w przepisie, nie mających znaczenia dla rozstrzygnięcia w sprawie. Z przepisu tego wynika więc symetria praw udziałowców tej innej spółki i spółki nabywającej udziały – jeżeli więc spółka nabywająca uzyskuje w związku z dokonaniem transakcji ten przywilej podatkowy (niezaliczanie do przychodu wymienionych wartości), to z takiego samego przywileju korzysta druga strona transakcji, czyli udziałowiec tej innej spółki (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 26 stycznia 2012r., sygn. akt I SA/Sz 906/11).
15. Organ podatkowy w odpowiedziach na skargi wskazał, że w opisanym w zaskarżonych interpretacjach zdarzeniu przyszłym, kiedy kilku udziałowców (akcjonariuszy) wnosi do spółki posiadane udziały (akcje) stronami każdej z transakcji jest jeden z tych udziałowców - właściciel wnoszonych udziałów (akcji) i spółka otrzymująca taki wkład (spółka nabywająca). Tak więc oceny, czy wartość udziałów (akcji) otrzymanych przez udziałowców (akcjonariuszy) będzie zaliczała się do przychodu, należy dokonywać odrębnie u każdego takiego wspólnika, analizując stan istniejąc w momencie zawarcia przez niego transakcji. Powyższe zdaniem Ministra Finansów oznacza, iż odwołanie się w przepisie art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f. do udziałowców miało na celu wskazanie jedynie adresatów zawartej w tym przepisie normy prawnej, a nie służyło określeniu warunków stosowania zwolnienia. Odnosząc się do powyższego stwierdzenia organu, Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd Skarżących, iż zgodnie z wykładnią językową, art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f. przepis ten uzależnia wyłączenie z opodatkowania udziałowca biorącego udział w transakcji wymiany udziałów od warunku nabycia bezwzględnej większości praw głosu przez spółkę, do której wnoszone są udziały lub akcje. Przepis ten nie przewiduje jednak konieczności wniesienia takiego większościowego pakietu przez jedną osobę. W analizowanym przepisie art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f., ustawodawca używa liczby mnogiej wyłączając z opodatkowania wartość udziałów przekazanych wszystkim biorącym udział w czynności udziałowcom spółki kapitałowej, której udziały/akcje są wnoszone do kapitału spółki nabywającej. Sąd wskazuje, że w orzecznictwie przyjęte jest, iż wykładnia językowa jest punktem wyjścia do wszelkich interpretacji. Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, że wykładnia przepisów podatkowych powinna być dosłowna, a preferowaną metodą wykładni jest wykładnia gramatyczna (por. wyrok z dnia 23 lutego 1994 r., sygn. akt III SA 1312/93, Wspólnota 1994, Nr 31). Stosowanie tej wykładni w zakresie przepisów prawa podatkowego jest ważne także i z tego względu, że prawo podatkowe jest kategorią prawa ingerującego w czyjąś własność - stąd stosowanie dosłownego brzmienia przepisów chroni przed błędami.
16. Zasadnie organ w zaskarżonych interpretacjach zauważył, że art. 24 ust. 8a ustawy odwołuje się do "podmiotów uczestniczących w tej transakcji", a nie do "podmiotów uczestniczących w tych transakcjach". Należy jednakże zauważyć, iż Skarżący w uzupełnieniu wniosku o interpretację jednoznacznie wskazali, iż "W momencie wnoszenia przez Wnioskodawcę oraz pozostałych udziałowców pakietów udziałów/akcji w polskich spółkach kapitałowych na etapie tworzenia (zawiązywania) Spółki holdingowej, łącznie udziały/akcje wnoszone przez Wnioskodawcę i pozostałych udziałowców dadzą Spółce holdingowej bezwzględną większość praw głosów w danej spółce kapitałowej, przy czym żaden z udziałowców, w tym Skarżący, może nie wnosić samodzielnie pakietu większościowego. Zatem w momencie, dokonania transakcji wniesienia pakietu udziałów/akcji posiadanych przez Wnioskodawców w polskich spółkach kapitałowych na etapie tworzenia Spółki holdingowej, Spółka ta uzyska bezwzględną większość praw głosów w polskich spółkach kapitałowych wobec jednoczesnego pokrycia kapitału zakładowego pakietami udziałów/akcji wniesionymi przez pozostałych udziałowców.(...) Nabycie przez Spółkę holdingową od Wnioskodawców i udziałowców pakietów udziałów/akcji dających bezwzględną większość praw głosu w danej Spółce będzie następowało każdorazowo w ramach danego podwyższenia kapitału zakładowego Spółki holdingowej, na poczet którego udziały lub akcje wniesie dwóch lub kilku wspólników". Skarżący wraz z pozostałymi udziałowcami obejmą udziały lub akcje Spółki holdingowej w zamian za wniesione udziały lub akcje Spółki (Spółek) w ramach jednej umowy spółki z o.o. (statutu spółki akcyjnej) lub jednej uchwały o podwyższeniu kapitału zakładowego. Dokonując więc analizy omawianego przepisu "z perspektywy" spółki nabywającej udziały należy uznać, że w przedmiotowej sprawie łącznie udziały/akcje wnoszone przez Skarżących i pozostałych udziałowców dadzą Spółce holdingowej bezwzględną większość praw głosów w danej spółce kapitałowej. Spółka ta uzyska bezwzględną większość praw głosów w spółkach kapitałowych wobec pokrycia kapitału zakładowego pakietami udziałów/akcji wniesionymi przez pozostałych udziałowców. Spełniony więc będzie wymóg przewidziany w ww. przepisie (spółka nabywająca uzyska bezwzględną większość głosów w Spółce).
17. W ocenie Sądu fakt, iż spółka nabywa w taki sposób udziały od kilku (wszystkich) udziałowców Spółki nie przekreśla możliwości skorzystania przez spółkę z omawianego przywileju podatkowego. Przyjęcie przeciwnego poglądu oznaczałoby bowiem, że mimo łącznego nabycia 100% udziałów w Spółce i zrealizowania obu ww. celów którym ma służyć analizowane unormowanie ustawowe, spółka nabywająca stałaby się podatnikiem podatku od dochodu z takich transakcji, co byłoby zaprzeczeniem celu wprowadzonych w życie z dniem 1 stycznia 2011 r. zmian do ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Gdyby takie nabycie przez Spółkę holdingową od Skarżących i Udziałowców pakietów udziałów/akcji dających bezwzględną większość praw głosu w danej Spółce następujące każdorazowo w ramach utworzenia Spółki holdingowej lub danego podwyższenia kapitału zakładowego Spółki holdingowej miało być dla celów podatkowych traktowane odrębnie, oznaczałoby to, jak trafnie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w wyroku z dnia 26 stycznia 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 906/11, iż "pierwsze dwie transakcje, na podstawie których spółka nabyła łącznie 40% udziałów w Spółce nie wywołałoby dla spółki nabywającej skutku o którym mowa w art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f., natomiast przy trzeciej takiej transakcji uzyskałaby już bezwzględną większość (60%) praw głosu w Spółce, a przy kolejnych dwóch transakcjach – posiadając już bezwzględną większość praw głosu – zwiększałaby ilość udziałów w Spółce (co także przewidziano w analizowanym przepisie). Gdyby więc wszystkie te (..) transakcji traktować odrębnie (jak się sugeruje w interpretacji) to spółka skorzystałaby z omawianego przywileju podatkowego w odniesieniu do trzeciej, czwartej i piątej transakcji nabycia (wymiany) udziałów, a w konsekwencji tego tylko trzeci, czwarty i piąty zbywca udziałów mógłby również korzystać z tego przywileju. Gdyby nawet kwestionować takie prawo trzeciego zbywcy (uznając – jak w interpretacji - że zbywa on /a spółka nabywa/ tylko 20% udziałów w Spółce, a prawo wspólnika nie może zależeć od działań innych podatników), to bez wątpienia zarówno spółka, jak i czwarty i piąty zbywający udziałowiec, nabyliby prawo z art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f., bowiem ich transakcje wypełniałyby dyspozycję pkt. 2 w tym przepisie – spółka nabywająca posiadając już bezwzględną większość praw głosu w spółce, której udziały są nabywane, ("w wyniku nabycia") zwiększała ilość udziałów w tej spółce. Zdaniem Sądu takie różne potraktowanie praw wspólników zbywających udziały, których sytuacja faktyczna byłaby tożsama, naruszałoby konstytucyjną zasadę równości wobec prawa (równego traktowania przez organy państwa)".Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela powyższy pogląd wyrażony w sprawie o sygn. akt I SA/Sz 906/11.
18. W ocenie Sądu prawidłowo organ wskazał w zaskarżonych interpretacjach, iż co do zasady podatnikami podatku dochodowego od osób fizycznych są osoby fizyczne, postrzegane jako odrębne od siebie podmioty, oraz iż w świetle przepisów u.p.d.o.f. sytuację prawnopodatkową każdego podatnika ocenia się indywidualnie. Zasadne jest również stanowisko Ministra Finansów, iż przypadek wyłączenia przychodów z tytułu wymiany udziałów należy rozpatrywać odrębnie z punktu widzenia każdego z udziałowców wnoszących udziały, ponieważ podatnikiem podatku dochodowego jest odrębnie każdy udziałowiec, a nie ich grupa. Za nieuprawniony i wadliwy uznać jednak należy przedstawiony przez Ministra Finansów pogląd, iż zasady u.p.d.o.f. sprzeciwiają się uwzględnieniu przy ustalaniu przychodów danej osoby fizycznej okoliczności dotyczących innych udziałowców. W ocenie Sądu takie stanowisko jest sprzeczne z ogólnymi zasadami określonymi w Dyrektywie 2009/133/WE a tym samym celem dostosowania polskich przepisów do przepisów unijnych. Podnieść także należy, iż zgodnie z art. 12 ust. 4 d ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych jeżeli spółka nabywa od udziałowców (akcjonariuszy) innej spółki udziały (akcje) tej innej spółki oraz w zamian za udziały (akcje) tej innej spółki przekazuje udziałowcom (akcjonariuszom) tej innej spółki własne udziały (akcje) albo w zamian za udziały (akcje) tej innej spółki przekazuje udziałowcom (akcjonariuszom) tej innej spółki własne udziały (akcje) wraz z zapłatą w gotówce w wysokości nie wyższej niż 10% wartości nominalnej własnych udziałów (akcji), a w przypadku braku wartości nominalnej - wartości rynkowej tych udziałów (akcji), oraz jeżeli w wyniku nabycia: 1) spółka nabywająca uzyska bezwzględną większość praw głosu w spółce, której udziały (akcje) są nabywane, albo 2) spółka nabywająca, posiadająca bezwzględną większość praw głosu w spółce, której udziały (akcje) są nabywane, zwiększa ilość udziałów (akcji) w tej spółce - do przychodów nie zalicza się wartości udziałów (akcji) przekazanych udziałowcom (akcjonariuszom) tej innej spółki oraz wartości udziałów (akcji) nabytych przez spółkę, pod warunkiem że podmioty biorące udział w tej transakcji podlegają w państwie członkowskim Unii Europejskiej lub innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego opodatkowaniu od całości swoich dochodów bez względu na miejsce ich osiągnięcia (wymiana udziałów). Analiza powyższego przepisu wskazuje, iż obecna regulacja mówi o "udziałowcach (akcjonariuszach) zbywających udziały spółki kapitałowej". Uznać zatem należy, iż na tle powyższego przepisu ze zwolnienia może skorzystać grupa udziałowców (akcjonariuszy), którzy wniosą udziały (akcje) dające spółce nabywającej większość praw głosu. Obecnie udziałowcy (akcjonariusze) mniejszościowi mogą skorzystać ze zwolnienia, jeżeli będą współdziałać w grupie, która łącznie posiada większość praw głosów. Analiza powyższego przepisu wskazuje, iż ustawodawca dokonując implementacji Dyrektywy 2009/133/WE do u.p.d.o.f. nie wziął pod uwagę kwestii związanej z opodatkowaniem transakcji jako całości i zastosowaniem wyłączenia w ramach postulatu neutralności z punktu widzenia konkurencji. Na podkreślenie zasługuje to, iż w ustawach dotyczących podatków dochodowych znalazł się analogiczny przepis dotyczący skutków opodatkowania wymiany udziałów. Jednakże w u.p.d.o.f. ustawodawca sformułował przepis art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f w sposób nieprecyzyjny i w istocie nieodzwierciedlający celu określonego w Dyrektywie 2009/133/WE.
19. Jak słusznie zauważył pełnomocnik Skarżących ustawodawca wyraźnie wymaga na gruncie przepisów art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f., aby oceniać skutki podatkowe wymiany udziałów w odniesieniu do danego (konkretnego) podatnika odwołując się do sytuacji innych Udziałowców i spółki nabywającej. Przed zastosowaniem omawianego wyłączenia należy bowiem zawsze ustalić czy podmioty biorące udział w wymianie pochodzą z krajów UE, jaką liczbą głosów w spółce nabywającej mają inni udziałowcy, którzy wnieśli udziały do tej spółki lub zrobią to w przyszłości (nie jest bowiem możliwe ustalenie większości głosów w spółce nie znając liczby głosów posiadanych przez innych udziałowców), czy też ile głosów spółka nabywająca uzyskała lub uzyska wskutek nabycia udziałów/akcji od innych udziałowców.
20. Przy ponownym rozpatrzeniu wniosku o interpretację organ winien dokonać oceny stanowiska strony zaprezentowanego we wniosku, z uwzględnieniem oceny prawnej wyrażonej w niniejszym orzeczeniu.
21. Z powyższych względów, Sąd uznał, że zaskarżone interpretacje wydane zostały z naruszeniem prawa materialnego na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a orzekł jak w pkt 1 sentencji. Rozstrzygnięcie z punktu drugiego sentencji ma swoje odzwierciedlenie w art. 152 p.p.s.a. Orzeczenie o kosztach postępowania znajduje uzasadnienie w przepisie art. 200 p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 12.07.2026. · Źródło