I SA/Bd 658/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Izabela Najda-Ossowska Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Dudra (spr.) Sędzia WSA Ewa Kruppik-Świetlicka Protokolant Asystent sędziego Waldemar Dąbrowski po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 04 września 2012 r. sprawy ze skargi K.S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego 1. oddala skargę 2. nakazuje zwrócić przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy skarżącemu K.S. kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem nadpłaconego wpisu sądowego Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w T. otrzymał do realizacji tytuł wykonawczy nr [...] wystawiony na skarżącego w dniu [...] r. przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w T. Tytuł ten obejmował zaległość z tytuł podatku od towarów i usług za miesiąc 6/2005r. w kwocie należności głównej [...] zł orzeczonej decyzją z dnia [...] r. nr [...]. Organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia 31 maja 2011r. dokonał zajęcia rachunku bankowego strony w [...] Banku. Działanie to okazało się nieskuteczne, gdyż jak wynikało z odpowiedzi banku zawartej w piśmie z dnia 9 czerwca 2011r., środki zgromadzone na tym rachunku stanowiły kwotę wolną od zajęcia. W piśmie z dnia 5 października 2011r. wierzyciel wniósł m.in. "o wycofanie tytułu wykonawczego nr [...] ze względu na stwierdzoną błędną datę terminu płatności". W tej sytuacji organ egzekucyjny wydał w dniu [...] r. postanowienie na podstawie art. 59 § 1 pkt 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005r. Nr 229, poz.1954 ze zm.), zwanej dalej ustawą, umarzając postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec skarżącego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]. W ślad za tym zostało wydane również zawiadomienie z dnia [...] r. o uchyleniu powyższego zajęcia rachunku bankowego. Rozstrzygnięcia te zostały stronie doręczone w dniu 12 października 2011r. Następnie Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w T. otrzymał do realizacji nowy tytuł wykonawczy nr [...] z dnia [...] r. obejmujący ww. obowiązek z tytułu VAT za miesiąc czerwiec 2005r. w kwocie należności głównej [...] zł orzeczonej decyzją z dnia [...] r. nr [...] wystawiony przez wierzyciela - Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w T. Tytuł ten zawierał prawidłową datę, od której należało naliczyć odsetki tj. 26 lipca 2005r., a nie datę 28 grudnia 2004r., która widniała w tytule wykonawczym nr [...]. W oparciu o tytuł wykonawczy nr [...] organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia 7 listopada 2011r. dokonał zajęcia rachunku bankowego skarżącego w [...] Banku. W wyniku dokonanej czynności nie wyegzekwowano żadnych kwot, gdyż jak wynikało z odpowiedzi banku udzielonej pismem z dnia 16 listopada 2011r. środki zgromadzone na rachunku stanowiły kwotę wolną od zajęcia egzekucyjnego. Pismem z dnia 21 lutego 2012r., strona wskazując na art. 59 ustawy, wniosła o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w T. na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]. W uzasadnieniu podniosła, że przepisy obowiązującego prawa nie znają instytucji wycofania tytułu wykonawczego. Oznacza to zatem, że obecnie w obrocie prawnym istnieją dwa tytuły wykonawcze, które opiewają na te same należności. Sytuacja taka jest, zdaniem skarżącego, prawnie niedopuszczalna. Skoro obecnie postępowanie egzekucyjne prowadzone jest w oparciu o późniejszy tytuł wykonawczy, to egzekucja ta winna zostać umorzona jako niedopuszczalna. Organ egzekucyjny nie podzielił stanowiska strony i w dniu [...] r. wydał postanowienie odmawiając umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]. Organ stwierdził, iż nie znajduje potwierdzenia w stanie faktycznym sprawy okoliczność, że w obrocie prawnym funkcjonują dwa tytuły wykonawcze. Konsekwencją bowiem umorzenia postępowania jest jego zakończenie i niemożność podejmowania dalszych czynności egzekucyjnych. Skoro postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] umorzono, przedmiotowy tytuł wykonawczy został wyłączony z obrotu prawnego i nie może być podstawą jakichkolwiek czynności egzekucyjnych. Wobec tego tytuł wykonawczy nr [...] obejmujący zaległości z tytułu VAT za czerwiec 2005r. jest jedynym funkcjonującym w obrocie prawnym dokumentem pozwalającym stosować środki egzekucyjne mające na celu wyegzekwowanie należności w nim stwierdzonej. Postanowienie to zostało doręczone w dniu 13 marca 2012r. Na powyższe postanowienie skarżący złożył zażalenie zarzucając rażące naruszenie przepisu art. 59 § 1 pkt 7 ustawy polegające na błędnym uznaniu, że możliwe jest prowadzenie egzekucji w oparciu o tytuł wykonawczy opiewający na te same wierzytelności, na które opiewa inny wystawiony wcześniej tytuł wykonawczy. Jednocześnie strona wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia w ten sposób, że postanawia się umorzyć postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanego w oparciu o tytuł wykonawczy nr [...]. Postanowieniem z dnia [...] r. Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu organ przywołał treść art. 59 § 1 ustawy regulujący sytuacje, w których umarza się postępowanie egzekucyjne. Następnie podniósł, że jak wynika ze stany faktycznego sprawy, wierzyciel wystawiając w dniu [...] r. tytuł wykonawczy nr [...] popełnił błąd, wskazując nieprawidłową datę, od której należy naliczyć odsetki tj. 28 grudnia 2004r. zamiast 26 lipca 2005r. Organ podał, że w myśl art. 29 ustawy organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej; organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Jeżeli zaś obowiązek, którego dotyczy tytuł wykonawczy, nie podlega egzekucji administracyjnej lub tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 § 1 i 2, organ egzekucyjny nie przystępuje do egzekucji, zwracając tytuł wierzycielowi. Organ wyjaśnił, że tytuł wykonawczy nr [...] nie spełniał wymogów określonych w powyższym przepisie w zakresie wskazania terminu, od którego nalicza się odsetki za zwłokę. Wierzyciel dostrzegł tę wadę już po wszczęciu postępowania egzekucyjnego i w związku z tym wystąpił do organu egzekucyjnego z żądaniem jego zakończenia. Postępowanie egzekucyjne zostało umorzone postanowieniem z dnia [...]. Skutkiem umorzenia tego postępowania było zakończenie egzekucji w oparciu o tytuł wykonawczy nr [...], który był sporządzony nieprawidłowo. W tym stanie rzeczy, w ocenie Dyrektora Izby Skarbowej, nie było działaniem niezgodnym z przepisami prawa wystawienie nowego prawidłowego tytułu wykonawczego obejmującego tą samą należność, w sytuacji, gdy jest ona wymagalna. Organ nie podzielił zatem stanowiska strony, że postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] jest niedopuszczalne i winno zostać umorzone, a zaskarżone postanowienie narusza przepisy art. 59 § 1 pkt 7 ustawy. Odnosząc się do argumentacji skarżącego mówiącej o tym, że przepisy obowiązującego prawa nie znają instytucji wycofania tytułu wykonawczego, Dyrektor Izby Skarbowej wyjaśnił, że pismo wierzyciela z dnia 5 października 2011r. stwierdzające m.in. o wycofaniu tytułu wykonawczego nr [...] było w istocie żądaniem umorzenia postępowania egzekucyjnego i tak zostało przez organ egzekucyjny odczytane. Organ stwierdził również, że w przedmiotowej sprawie nie występuje żadna z pozostałych przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego wymienionych w art. 59 ustawy, brak jest zatem podstaw umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego strona wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia, zarzucając mu rażące naruszenie przepisu art. 59 § 1 pkt 7 ustawy poprzez jego nieuzasadnione niezastosowanie polegające na błędnym uznaniu, że możliwe jest prowadzenie egzekucji w administracji na te same wierzytelności, na które opiewa inny wystawiony wcześniej tytuł wykonawczy. Strona podtrzymała swoje dotychczasowe stanowisko, że obecnie w obrocie prawnym istnieją dwa tytuły wykonawcze, które opiewają na te same należności. Sytuacja taka jest prawnie niedopuszczalna. Skoro zaś obecnie postępowanie egzekucyjne prowadzone jest w oparciu o późniejszy tytuł wykonawczy, to egzekucja ta winna zostać umorzona jako niedopuszczalna. Zdaniem skarżącego pomimo umorzenia postępowania egzekucyjnego na wniosek wierzyciela, pozostaje w mocy wystawiony przezeń tytuł wykonawczy, w oparciu o który postępowanie to było prowadzone. Oznacza to, że tytuł wykonawczy nadal istnieje, wywiera skutki prawne. Może więc stanowić podstawę wszczęcia formalnie odrębnego postępowania egzekucyjnego wobec zobowiązanego, ale mającego ten sam cel, co postępowanie umorzone, tj. wyegzekwowanie należności stwierdzonych tytułem wykonawczym. W ocenie strony, dopóki istnieje tytuł wykonawczy opiewający na konkretne wierzytelności, nie ma podstawy prawnej do tego, aby wystawić kolejny tytuł wykonawczy opiewający na te same wierzytelności. Nie mogą bowiem istnieć w obrocie prawnym dwa tytuły wykonawcze wystawione na tego samego zobowiązanego i te same wierzytelności. Strona podniosła również, że prawnie doniosły jest wyłącznie fakt podstawy prawnej w oparciu, o którą umorzono pierwszą z prowadzonych egzekucji oraz płynące z tego konsekwencje prawne. Skoro tytuł wykonawczy nie spełniał wymogów z art. 27 § 1 pkt 3 ustawy, to organ egzekucyjny winien nie przystąpić do egzekucji i zwrócić tytuł wykonawczy wierzycielowi - stosownie do art. 29 § 2 ustawy. Skoro tego na właściwym etapie postępowania nie uczynił, to teraz musi ponosić konsekwencje swoich zaniechań w tym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Wstępnie Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (jednolity tekst: Dz. U. z 2012 r. Nr 270), zwanej dalej p.p.s.a. kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie z przepisem art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Aktami sprawy są akta sądowe, jak i przedstawione sądowi akta administracyjne. Zatem sąd administracyjny rozpoznaje sprawę w zakresie stanu faktycznego, który legł u podstaw wydania zaskarżonej decyzji i znajduje się w nadesłanych aktach administracyjnych (por. wyrok NSA z dnia 28 sierpnia 2008 r., sygn. akt II OSK 1533/07, LEX nr 488467). Wskazać dalej należy, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że postanowienie będące przedmiotem skargi nie narusza prawa. Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest odmowa umorzenia postępowania egzekucyjnego w związku z wystawieniem nowego tytułu wykonawczego w miejsce tytułu wykonawczego cofniętego przez wierzyciela ze względu na błędnie określony w nim termin wymagalności należności publicznoprawnej. W stanie faktycznym sprawy doszło do cofnięcia tytułu wykonawczego, w którym wierzyciel pomyłkowo określił błędną datę wymagalności zaległości podatkowej z tytułu podatku od towarów i usług za miesiąc czerwiec 2005 r., wskazując w nim datę 28 grudnia 2004 r. zamiast zgodnie z zapisem ustawowym dzień 26 lipca 2005r. Wycofanie przez wierzyciela tytułu wykonawczego powoduje, że egzekucja dalej toczyć się nie może. Taki stan rzeczy obliguje organ egzekucyjny do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Cofnięcie tytułu wykonawczego przez wierzyciela należy uznać za równoznaczne z żądaniem wierzyciela umorzenia postępowania egzekucyjnego. Wskazać należy, że organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania przesłanek rezygnacji wierzyciela z prowadzenia postępowania egzekucyjnego (por. wyrok WSA w Krakowie z 7 października 2008 r., sygn. akt I SA/Kr 410/08, LEX nr 497393). Wycofany tytuł wykonawczy był dotknięty wadą istotną skutkującą zaistnieniem podstawy do złożenia zarzutów. Wskazanie bowiem terminu wymagalności zaległości podatkowej wcześniejszego (28 grudnia 2004 r.) niż termin ustawowy (26 lipca 2005 r.), stanowi żądanie wykonania nieistniejącego obowiązku – zapłaty nieistniejących odsetek za zwłokę. Umocowaniem takiego zarzutu znajduje podstawę w art. 33 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) - zwanej dalej p.e.a.). Powyższe potwierdza wyrok WSA w Gliwicach, w którym Sąd ten skonstatował, że naliczenie w tytule wykonawczym odsetek za zwłokę za okres, w którym z mocy samego prawa odsetek takich nie nalicza się, oznacza żądanie wykonania nieistniejącego obowiązku, o którym mowa w art. 33 pkt 1 p.e.a. Okoliczność ta stanowi uzasadnioną podstawę zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej (por. wyrok WSA z 8 lipca 2010 r., sygn. akt I SA/Gl 442/10, LEX nr 673192). Należy zatem uznać, że wierzyciel zasadnie dokonał cofnięcia tytułu wykonawczego. Wtrącić w tym miejscu wypada, że w myśl art. 29 § 1 p.e.a. organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej; organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Zgodnie zaś z § 2, jeżeli obowiązek, którego dotyczy tytuł wykonawczy, nie podlega egzekucji administracyjnej lub tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 § 1 i 2, organ egzekucyjny nie przystępuje do egzekucji, zwracając tytuł wierzycielowi. Organ egzekucyjny nie mógł zatem w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy dokonać zwrotu tytułu wykonawczego, bowiem może to nastąpić jedynie w przypadku, gdy wystąpi jedna z przesłanek niedopuszczalności egzekucji, tzn. gdy obowiązek nie podlega egzekucji administracyjnej lub też tytuł wykonawczy nie zawiera któregokolwiek z wymogów wskazanych w art. 27 § 1 i 2 p.e.a. Tytuł wykonawczy niewątpliwie obejmował obowiązek podlegający egzekucji administracyjnej. Na podstawie art. 2 § 1 pkt 1 p.e.a. egzekucji tej podlegają podatki. Zawierał on też wszystkie przewidziane w art. 27 § 1 p.e.a. elementy. Był on jedynie błędny w zakresie terminu wymagalności obowiązku publicznoprawnego. Podkreślić należy, że art. 29 § 1 p.e.a. wyklucza możliwość badania przez organ egzekucyjny terminu wymagalności należności dochodzonej na drodze postępowania egzekucyjnego w administracji. Zauważyć dalej należy, że wierzyciel nie mógł dokonać zmiany wycofanego tytułu, gdyż przepisy obowiązującego prawa, nie przewidują takiej możliwości, tzn. brak jest w systemie prawa regulującego postępowanie egzekucyjne w administracji instytucji zmiany tytułu wykonawczego. Istnieje jedynie możliwość jego aktualizacji, jednak tylko w ściśle określonych przypadkach, ujętych przez prawodawcę w § 9 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2001 r. Nr 137, poz. 1541 ze zm.), zwanym dalej r.w.p.e.a. Z ust. 1 powołanego przepisu wynika, że z zastrzeżeniem ust. 1b wierzyciel niezwłocznie zawiadamia organ egzekucyjny o każdej: 1) zmianie wysokości należności objętej tytułem wykonawczym wynikającej z jej wygaśnięcia w całości lub w części oraz podaje datę powstania zmiany i jej przyczynę, 2) zmianie w stanie należności objętej tytułem wykonawczym wynikającej z jej odroczenia lub rozłożenia na raty. 1a. (17) Jeżeli zmiana, o której mowa w ust. 1, wynika z decyzji lub umowy w sprawie umorzenia, odroczenia lub rozłożenia na raty spłaty należności objętej tytułem wykonawczym - wierzyciel dołącza do zawiadomienia kopię tej decyzji lub umowy. 1b. (18) Jeżeli w trakcie postępowania egzekucyjnego zostanie wydane orzeczenie określające lub ustalające inną wysokość należności pieniężnej niż objęta tytułem wykonawczym, wierzyciel niezwłocznie aktualizuje tytuł wykonawczy w ten sposób, że wypełnia pierwszą stronę druku tytułu wykonawczego, a drugą stronę opatruje pieczęcią urzędową oraz podpisem i pieczątką upoważnionej osoby. Dwa egzemplarze tych stron, oznaczone wyrazem "aktualizacja", wierzyciel przesyła organowi prowadzącemu egzekucję. Z przywołanych regulacji jednoznacznie wynika, iż nie przewidują one możliwości aktualizacji tytułu wykonawczego w związku z błędem popełnionym przez wierzyciela, polegającym na nieprawidłowym wskazaniu daty wymagalności obowiązku podlegającego egzekucji. Zauważyć dalej należy, że tytuł wykonawczy jest dokumentem urzędowym, pozwalającym na prowadzenie postępowania egzekucyjnego. Nie jest jednak decyzją administracyjną. W wyroku z dnia 25 października 1996 r., I SAB/Wr 1/96 NSA stwierdził, że tytuł wykonawczy nie jest decyzją administracyjną w rozumieniu przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Także w wyroku z dnia 30 października 1998 r., I SA/Wr 1249/96 NSA uznał, że tytuł wykonawczy na zaległość podatkową nie ma przymiotów aktu administracyjnego w rozumieniu art. 104 k.p.a. (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z 26 stycznia 2010 r., sygn. akt I SA/Bd 880/09, LEX nr 600674). Tytuł wykonawczy nie jest decyzją w rozumieniu kodeksu postępowania administracyjnego lecz swoistym dokumentem urzędowym, warunkującym wszczęcie egzekucji (vide Komentarz Postępowanie egzekucyjne w administracji Prof. A. Hauser i Prof. Z. Leoński Wydawnictwo C.H. Beck, W-wa 2003, str. 86-87, por. też wyrok WSA w Poznaniu z 10 grudnia 2004 r., sygn. akt II SA/Po 2644/02, www.nsa.gov.pl). Nie zachodzi zatem w przypadku współistnienia dwóch tytułów zawierających tę samą należność powaga rzeczy osądzonej, co implikowałoby obowiązek usunięcia z obrotu prawnego drugiego z tytułów wykonawczych. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że działanie organów nie naruszało prawa. Poza tym – co najważniejsze – ponowne postępowanie egzekucyjne może się dalej toczyć, gdyż nie zachodzi w stanie faktycznym sprawy żadna z przesłanek do umorzenia postępowania egzekucyjnego, o których mowa w art. 59 p.e.a. Wobec przedstawionej argumentacji zarzuty skargi należało uznać za niezasadne i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalić. Natomiast przedmiocie zwrotu nadpłaconego wpisu postanowiono w oparciu o § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2003 r. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). I.Najda-Ossowska E.Kruppik-Świetlicka D.Dudra