II FZ 869/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 24 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia B. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 5 września 2012 r., sygn. akt I SA/Ke 359/12 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi B. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 28 maja 2012 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2010 r. postanawia: oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z dnia 5 września 2012 r., I SA/Ke 359/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił wniosek B. B. (powoływanej dalej jako "Skarżąca") o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi Skarżącej na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 28 maja 2012 r., nr [...], wydaną w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2010 r. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 244, art. 245 § 1 i 2, art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej w skrócie: p.p.s.a.). Postanowienie jest dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/. 2. Przebieg postępowania przed Sądem pierwszej instancji: 2.1. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie WSA w Kielcach podał, że Skarżąca uzasadniając złożony w sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego wskazała na trudną sytuację materialną. Podniosła, że w 2011 r. została zwolniona z pracy i obecnie zaczęła prowadzić działalność gospodarczą, która jeszcze nie przynosi dochodów. Wskazała, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskuje dochód w wysokości 2.000 zł brutto. Mąż Skarżącej jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy w K. Na utrzymaniu Skarżącej pozostaje syn P., student studiów dziennych. Dodatkowym obciążeniem finansowym są dopłaty z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. w wysokości 2.798 zł i 2009 r. w wysokości 1.293 zł. W zakresie stanu majątkowego Skarżąca wskazała na dom o powierzchni 117 m² obciążony kredytem hipotecznym w wysokości 40.000 franków szwajcarskich. Miesięczna rata kredytu wynosi około 650 zł. Skarżąca posiada również inne zobowiązania kredytowe, które wynoszą około 1.000 zł. Dodatkowo Skarżąca została obciążona kosztami zastępstwa procesowego w kwocie 1.800 zł z tytułu przegranej sprawy z pracodawcą. 2.2. Stosownie do treści art. 255 p.p.s.a. Skarżąca została wezwana do uzupełnienia opisanego wniosku poprzez złożenie oświadczenia o rodzaju i wysokości miesięcznych wydatków ponoszonych aktualnie przez nią i jej rodzinę; udokumentowanie wysokości miesięcznych kosztów utrzymania mieszkania; przedłożenie kopii swojego zeznania podatkowego i zeznania podatkowego męża za 2011 r.; przedłożenie wyciągu lub wykazu z posiadanych przez Skarżącą i jej męża rachunków bankowych obejmujących operacje z ostatnich 3 miesięcy. 2.3. Uzupełniając wniosek, Skarżąca wskazała na ponoszone przez jej rodzinę miesięcznie wydatki. Obok wskazanych we wniosku są to: (a) kredyt na wykończenie domu 387 zł, (b) energia elektryczna 150 zł, (c) woda i ścieki 80 zł, (d) utrzymanie studiującego syna 1.000 zł, (e) ogrzewanie domu 166 zł, (f) koszty wyżywienia 700 zł, (g) inne koszty (np. paliwo) 300 zł. Skarżąca przedłożyła również wyciąg z rachunku bankowego, zeznanie podatkowe za 2011 r., rachunki i faktury potwierdzające wydatki mieszkaniowe. Dodatkowo oświadczyła, że nie przedkłada zeznania podatkowego męża, ponieważ nie osiągał dochodów. Poinformowała również, że środki które posiada na rachunku bankowym pochodzą z wcześniejszych oszczędności i służą jako zabezpieczenie zapłaty wszelkich wydatków związanych z utrzymaniem rodziny. 3. Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach (Sądu pierwszej instancji): Odmawiając przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, WSA w Kielcach stwierdził, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, którego domaga się Skarżąca, ma charakter wyjątkowy i jest stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem – przykładowo do takich osób można zaliczyć osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. W ocenie Sądu pierwszej instancji Skarżąca nie należy do żadnej z wyżej wymienionych grup społecznych. Z przedstawionej przez Skarżącą analizy wydatków i uzyskiwanych przez nią dochodów wynika, że nie grozi jej niedostatek. Wprawdzie Skarżąca utraciła w 2011 r. pracę, a jej mąż jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, a na ich utrzymaniu pozostaje dorosły syn, to jednak posiadane przez rodzinę oszczędności oraz dochody Skarżącej z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej pozwalają określić sytuację finansową Skarżącej i jej rodziny jako stabilną. Z przedłożonej przez Skarżącą historii rachunku bankowego wynika, że na dzień 20 sierpnia 2012 r. do dyspozycji Skarżącej pozostaje kwota 15.155,33 zł. Ponadto, sytuacji finansowej Skarżącej nie można określić jako trudnej z powodu uzyskiwania stałych dochodów z tytułu prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Na rachunku bankowym Skarżącej odnotowano wpływ środków z tytułu umów o dzieło w czerwcu 2012 r. w kwotach: 1.365 zł, 2.730 zł, 2.730 zł, 1.000 zł, 1.547 zł, 1.638 zł, w lipcu 2012 r. kwot: 2.500 zł, 2.730 zł, 2.000 zł i 500 zł tytułem pensji, natomiast od 1 do 20 sierpnia 2012 r. odnotowano wpłatę 1.000 zł tytułem pensji i 1.500 zł za szkolenie. Zdaniem Sądu dysponowanie stałym źródłem dochodu umożliwia planowanie i racjonalne gospodarowanie środkami. Na przyznanie Skarżącej prawa pomocy nie mógł również wpłynąć fakt utraty przez nią w 2011 r. pracy. Z zeznania podatkowego Skarżącej za 2011 r. wynika, że obok dochodów ze stosunku pracy Skarżąca posiadała także inne źródła dochodu, w związku z tym fakt utraty przez nią pracy nie spowodował zachwiania jej sytuacji materialnej i bytowej w sposób wpływający na brak możliwości zapewnienia sobie i rodzinie minimum warunków socjalnych. 4. Stanowisko Skarżącej w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym: 4.1. Wnosząc do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na ww. postanowienie WSA w Kielcach, Skarżąca zażądała jego uchylenia oraz "przyznania pomocy w postaci zwolnienia z kosztów sądowych". Skarżąca podnosiła, że sytuacja finansowa jej i rodziny stale ulega pogorszeniu w związku z koniecznością zapłacenia podatku dochodowego za lata 2008 i 2009 oraz zapłatą kosztów sądowych związanych z rozwiązaniem stosunku pracy. Na poparcie swojego twierdzenia Skarżąca załączyła do zażalenia: (a) kopię decyzji II Urzędu Skarbowego w K. nr [...], (b) kopię decyzji II Urzędu Skarbowego w K. nr [...], (c) kopię wezwania do zapłaty nr [...]. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5.1. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlega oddaleniu na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach prawidłowo ocenił sytuację rodzinną i majątkową Skarżącej i zgodnie z zasadami prawidłowego rozumowania oraz doświadczeniem życiowym doszedł do konkluzji, że Skarżąca nie wykazała, w myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., że nie jest w stanie w jakikolwiek sposób partycypować w kosztach zainicjowanego skargą postępowania sądowoadministracyjnego. 5.2. Stosownie do art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 185/10; z dnia 19 maja 2010 r., II FZ 156/10; z dnia 30 stycznia 2012 r., II FZ 850/11; z dnia 1 października 2012 r., II FZ 738/12; wszystkie publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Oceniając zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie całkowitym na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i przyznanie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu, należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. 5.3. W rozpoznawanej sprawie punktem odniesienia dla oszacowania kosztów sądowych jest wskazana przez Skarżącą wartość przedmiotu sporu, czyli kwota 487 zł (por. k. 13 akt WSA w Kielcach). W oparciu o nią bowiem należy wyliczyć w rozpoznawanej sprawie należny wpis od skargi. Jednocześnie uwzględniając obserwowalne w praktyce rynkowej koszty profesjonalnej pomocy prawnej, należy w pełni zaaprobować ocenę Sąd pierwszej instancji, że dysponowanie przez Skarżącą stałym źródłem dochodu umożliwia planowanie i racjonalne gospodarowanie środkami finansowymi, stąd przerzucenie kosztów postępowania na ogół społeczeństwa nie jest w przypadku Skarżącej uzasadnione. Na rachunku bankowym Skarżącej odnotowano wpływ środków z tytułu umów o dzieło w czerwcu 2012 r. w kwotach: 1.365 zł, 2.730 zł, 2.730 zł, 1.000 zł, 1.547 zł, 1.638 zł, w lipcu 2012 r. kwot: 2.500 zł, 2.730 zł, 2.000 zł i 500 zł tytułem pensji, natomiast od 1 do 20 sierpnia 2012 r. odnotowano wpłatę 1.000 zł tytułem pensji i 1.500 zł za szkolenie. Wskazuje to, że w sytuacji majątkowej Skarżącej i jej rodziny zabezpieczone jest źródło dochodu, które nie pochodzi z stosunku pracy. Stąd, jak trafnie wskazał WSA w Kielcach, na przyznanie Skarżącej prawa pomocy nie może wpływać utrata przez nią w 2011 r. pracy. Z zeznania podatkowego Skarżącej za 2011 r. wynika bowiem, że obok dochodów ze stosunku pracy Skarżąca posiadała także inne źródła dochodu, w związku z tym fakt utraty przez nią pracy nie spowodował zachwiania jej sytuacji materialnej i bytowej w sposób wpływający na brak możliwości zapewnienia sobie i rodzinie minimum warunków socjalnych. Nie można zatem dopatrzeć się błędnego rozumowania w zaskarżonym postanowieniu WSA w Kielcach. Analiza miesięcznych wydatków na utrzymanie Skarżącej i jej rodziny (męża i syna) prowadzi do wniosku, że miesięczny koszt utrzymania oscyluje wokół kwoty 2.500 zł. Dodatkowa Skarżąca ponosi koszty związane z zaciągniętymi kredytami (około 1.650 zł miesięcznie). Zestawienie tych wydatków z miesięcznymi dochodami Skarżącej (przykładowo za czerwiec lub lipiec 2012 r.) prowadzi do wniosku, że jest ona w stanie poczynić znaczne oszczędności. Tym samym możliwość racjonalnego dysponowania środkami pieniężnymi, nawet przy uwzględnieniu wskazanych w zażaleniu zobowiązań (w tym podatkowych, który powstał na skutek nieprawidłowego rozliczenia przez Skarżącą dochodów za 2008 i 2009 r.) uzasadnia ocenę WSA w Kielcach, że jest ona w stanie partycypować w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego. 5.4. Zawarty w zażaleniu wniosek Skarżącej o zwolnienie z kosztów sądowych zmienia zakres pierwotnego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli intencją Skarżącej było przedłożenie do oceny Sądu wniosku ograniczonego tylko do prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), to powinna ona zainicjować stosowane postępowanie przed WSA w Kielcach, zgodnie z art. 254 § 1 p.p.s.a.: "Rozpoznawanie wniosków o przyznanie prawa pomocy należy do wojewódzkiego sądu administracyjnego, w którym sprawa ma się toczyć lub już się toczy". 5.5. W związku z brakiem usprawiedliwionych podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia WSA w Kielcach, Naczelny Sąd Administracyjny zażalenie jako niezasadne oddalił na mocy art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., jak stwierdzono w sentencji.