I FZ 25/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Sylwester Marciniak po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia D.M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 grudnia 2012 r., sygn. akt III SA/Wa 2302/12 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D.M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 30 maja 2012 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do grudnia 2006 r. postanawia: oddalić zażalenie. 1. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 28 grudnia 2012 r., sygn. akt III SA/Wa 2302/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił D.M. (dalej: "skarżący") przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 30 maja 2012 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług. 2. Sąd I instancji w uzasadnieniu swojego stanowiska stwierdził, że skarżący, w skardze na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 30 maja 2012 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego skarżący przesłał wypełniony formularz PPF, w którym podał, że utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w wysokości 1.500 zł netto. Pozostaje w rozdzielności majątkowej z żoną, która prowadzi działalność gospodarczą. Z powodu choroby nie uzyskuje jednak dochodu. Skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej, nie może jej również zamknąć. Wśród wydatków wymienił opłaty za energię (200 zł), telefon i Internet (80 zł), wodę (50 zł), wydatki na jedzenie (200 zł). Skarżący nie pobiera świadczeń z pomocy społecznej. Rachunku bankowego nie posiada. Poza nieruchomością rolną o pow. 1,5 ha nie posiada majątku. Do żony skarżącego należy dom jednorodzinny oraz samochód. Gospodarstwo domowe prowadzi wraz z żoną i dwójką dzieci. Nadto uznał, że biorąc pod uwagę art. 260 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej : P.p.s.a.") oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów nie było zasadne. W przedmiotowej sprawie, w związku z zawartym w skardze wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, skarżący został wezwany do nadesłania wypełnionego formularza PPF oraz udzielenia dodatkowych informacji dotyczących stanu majątkowego skarżącego, w tym m.in. zeznań podatkowych skarżącego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym za 2011 r., wskazania wszystkich źródeł utrzymania skarżącego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z wysokością uzyskiwanego z nich dochodu, nadesłania wyciągów z rachunków bankowych skarżącego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Sąd I instancji z urzędu podniósł, iż skarżący w innych sprawach prowadzonych przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w postępowaniach dotyczących przyznania prawa pomocy przedłożył m.in. zeznania podatkowe swojej żony, która prowadzi działalność gospodarczą oraz wyciągi z jej rachunku bankowego. Należy wskazać, iż informacje podane przez skarżącego w niniejszej sprawie są niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Pomimo wezwania skarżący nie nadesłał istotnych informacji dotyczących jego żony, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, w postaci m.in. zeznań podatkowych oraz wyciągów z jej rachunku bankowego. Wymaga podkreślenia, iż rozdzielność majątkowa nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego, a ponadto nie uzasadnia odmowy udzielenia informacji na temat sytuacji majątkowej drugiego małżonka. W związku z powyższym nastąpił brak możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych, z jakimi zainteresowany powinien się liczyć w postępowaniu sądowym, z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. W konsekwencji, brak ten wykluczył dokonanie oceny, czy zaistniały przesłanki uprawniające do udzielenia skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 254 § 1 oraz art. 260 P.p.s.a. sąd I instancji odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. 3. Skarżący, działając przez swojego pełnomocnika będącego adwokatem, złożył zażalenie na przedmiotowe postanowienie, zaskarżając je w całości oraz wnosząc o jego zmianę i przyznanie skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ewentualnie wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. poprzez uznanie, iż analiza okoliczności przedstawionych przez skarżącego nie daje podstaw do przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie, podczas gdy skarżący w sposób wystarczający i należyty wykazał niemożność uiszczenia kwoty 48,699 zł tytułem wpisu sadowego, potwierdzając ten fakt stosowną dokumentacją. W uzasadnieniu wskazano, że skarżący znajduje się w sytuacji materialnej nie pozwalającej na pokrycie, niewątpliwie w znacznej wysokości, wpisu sądowego , jak wynika to z informacji zawartych już w złożonym formularzu (PPF) oraz, że nie ma on obecnie możliwości pozyskania takiej kwoty. W dalszej części wskazano, że sąd I instancji niezasadnie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie wobec faktu prawidłowego wypełnionego na skarżącego obowiązku treścią art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Podniesiono, raz jeszcze, że skarżący nie posiada rachunków bankowych oraz nie prowadzi działalności gospodarczej i uzyskuje dochód miesięczny w kwocie ok. 1500 zł netto. Nie jest właścicielem nieruchomości Na poparcie swojego stanowiska, podniósł, że tak jak już wskazał we wniosku jego żona jest osobą chorą. Choroba ta skutkuje koniecznością podjęcia leczenia szpitalnego, a tym samym uniemożliwia jej to prowadzenie działalności gospodarczej, w sposób zdecydowany wpływa na wysokość uzyskiwanego dochodu. W dalszej części skarżący powołał się na orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 września 2010 r. I FZ 259/10. Podsumowując skarżący wskazał, że nie posiada żadnych oszczędności ani też wartościowych przedmiotów, których sprzedaż pozwoliłaby na uzyskanie środków pieniężnych niezbędnych do dokonania wpisu sądowego, wygospodarowanie tak znacznej kwoty 48 699 z bieżących dochodów wiązałoby się ze znacznym uszczerbkiem dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 4. Zażalenie skarżącego, jako pozbawione usprawiedliwionych podstaw, podlega oddaleniu. 5. Na wstępie należy zauważyć, że spór w sprawie dotyczy wystawiania i wprowadzania przez skarżącego w 2006 r. do obiegu prawnego faktur VAT sprzedaży, które nie dokumentowały wymienionych w nich zdarzeń gospodarczych i były fakturami fikcyjnymi tzw. "puste faktury", a wartość przedmiotu zaskarżenia wynosi 4 098 518,51 zł. 6. W okolicznościach niniejszej sprawy słusznie sąd I instancji przyjął, że sytuacja majątkowa, w jakiej znajduje się skarżący, nie uzasadnia dofinansowania go przez Skarb Państwa we wnioskowany zakresie zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych. Sąd I instancji w sposób rzetelny zbadał i w konsekwencji tego uznał, że pomimo wezwania, skarżący nie nadesłał istotnych informacji dotyczących jego żony, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, w postaci m.in. zeznań podatkowych oraz wyciągów z jej rachunku bankowego, jednocześnie podkreślając słusznie, iż rozdzielność majątkowa nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego, a ponadto nie uzasadnia odmowy udzielenia informacji na temat sytuacji majątkowej drugiego małżonka. W związku z powyższym nastąpił brak możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych, z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. W konsekwencji, brak ten wykluczył dokonanie oceny, czy zaistniały przesłanki uprawniające do udzielenia skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zgodnie bowiem z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. wynika, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej prawa pomocy. Z zawartego w tym przepisie określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona ma przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona powinna więc należycie uzasadnić i udokumentować okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli oświadczenie strony, co do jej sytuacji majątkowej, okaże się niewystarczające lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek na wezwanie uzupełnić je lub przedstawić dokumenty źródłowe, obrazujące jej sytuację rodzinną, majątkową czy dochody (art. 255 P.p.s.a.). Należy w tym miejscu podnieść, że w przedmiotowej sprawie tryb, o którym mowa w art. 255 P.p.s.a., został wykorzystany – w wezwaniu 13 sierpnia 2012 r. skarżący zobowiązany został do nadesłania: zeznań podatkowych jego oaz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym za 2011 r., wskazania wszystkich źródeł jego utrzymania oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym oraz wysokości uzyskiwanego z nich dochodu; wskazania, czy w dalszy ciągu prowadzona jest przez niego działalność gospodarcza; wskazanie i udokumentowanie wysokości wydatków (miesięcznych) składających się na bieżące utrzymanie; informacji o korzystaniu przez skarżącego ze świadczeń z pomocy społecznej; nadesłanie wyciągów z rachunków bankowych oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym za ostatnie trzy miesiące; informacji o wysokości wynagrodzenia wypłacanego na rzecz pełnomocnika oraz źródeł jego finansowania; wskazania posiadanych lub zbytych w ciągu ostatnich dwóch lat nieruchomości lub ruchomości o wartości ponad 10000 zł i ostatecznie o inne informacje o przyczynach uniemożliwiających skarżącemu poniesienie koszów postępowania. Zauważyć należy, że mimo powyższego wezwania, jednoznacznie wskazującego na szereg dokumentów, do których dostarczenia zobowiązano wnioskodawcę, skarżący ograniczył się do opisania swojej sytuacji finansowej, nie popierając jednak swojego oświadczenia żadnymi dokumentami potwierdzającymi ten stan majątkowy. Nie przedstawił zeznań podatkowych żony, wyciągów i wykazów z wszystkich banków, w których mają konta, nie przedłożył też żadnych rachunków potwierdzających ponoszone koszty utrzymania ani dokumentów, na które się powołał oraz dokumentów na potwierdzenie faktów (choroba żony), na które również się powoływał. Wskazać przy tym należy, iż panujący między skarżącym i jego małżonką ustrój rozdzielności majątkowej nie oznacza, iż sytuacja majątkowa żony nie może być uwzględniona przy ocenie możliwości poniesienia kosztów sądowych przez skarżącego. Zgodnie bowiem z art. 23 i art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm., dalej: K.r.o.) małżonkowie obowiązani są do wzajemnej pomocy, każdy według swoich sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Również w razie ustanowienia rozdzielności majątkowej małżonkowie nadal obowiązani są do zaspokajania potrzeb rodziny. W związku z tym nie można zlekceważyć faktu, że pomimo ustanowionej pomiędzy skarżącym i jego żoną rozdzielności majątkowej, prowadzą oni wciąż wspólne gospodarstwo domowe. Konkluzji co do braku udokumentowania sytuacji majątkowej skarżącego nie zmienia również znany z urzędu sądowi fakt, iż skarżący w innych sprawach prowadzonych przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w postępowaniach dotyczących przyznania prawa pomocy przedłożył m.in. zeznania podatkowe swojej żony, która prowadzi działalność gospodarczą oraz wyciągi z jej rachunku bankowego. Należy wskazać, iż informacje podane przez skarżącego w niniejszej sprawie były i są niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Nadto, mimo wskazania w zaskarżonym postanowieniu właśnie na nieprzedstawienie na wezwanie sądu dokumentacji, jako podstawowy argument za oddaleniem wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący w żaden sposób się do tej okoliczności nie odniósł. Naczelny Sąd Administracyjny rozpatrujący niniejszą sprawę podziela stanowisko wyrażone w postanowieniu z 28 grudnia 2012 r., że sprzeczności i niejasności w składanych wyjaśnieniach nie pozwalają na stwierdzenie, iż skarżący istotnie nie jest w stanie ponieść opłat sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. 7. Stąd też uznać należy, że prawidłowa i zgodna z prawem jest ocena wniosku skarżącego w zaskarżonym w niniejszej sprawie postanowieniu, wnioskodawca nie wykazał bowiem, że spełnił przesłanki konieczne do przyznania mu prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. 8. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 P.p.s.a. w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.