I SA/Gd 780/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Romała (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski, Sędzia WSA Irena Wesołowska, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Monika Szymańska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 3 października 2012 r. sprawy ze skargi "A"Sp. z o.o. z siedzibą w Ł. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 28 maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 28 maja 2012 r. Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpatrzeniu zażalenia "A" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł., utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 24 lutego 2012 r. w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco: Organ egzekucyjny – Naczelnik Urzędu Skarbowego, będący jednocześnie wierzycielem, wszczął postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanej "A" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł. – dalej jako "Spółka", na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 18 stycznia 2012 r. obejmujących zaległości podatkowe z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych za 2008 r. i podatku od towarów i usług za miesiąc grudzień 2008 r. (wynikające z decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej z dnia 30 grudnia 2011 r.). Odpisy ww. tytułów wykonawczych wraz z odpisami zawiadomień o zajęciu wierzytelności z rachunków bankowych (w Banku [...] S.A., Banku [...] S.A. i Banku [...] S.A.) zostały doręczone zobowiązanej w dniu 23 stycznia 2012 r. Pismem z dnia 26 stycznia 2012 r. Spółka, reprezentowana przez pełnomocnika – doradcę podatkowego [...], na podstawie art. 33 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) – dalej jako "u.p.e.a.", zgłosiła zarzuty w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, podnosząc: 1. nieistnienie obowiązku (art. 33 pkt 1) z uwagi na nieskuteczne doręczenie decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej z dnia 30 grudnia 2011 r., ponieważ zobowiązana była w postępowaniu kontrolnym reprezentowana przez pełnomocników, przy czym pełnomocnikiem właściwym do doręczeń była M. M.; 2. zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego (art. 33 pkt 8), albowiem postawienie kwoty blisko 3 milionów zł w stan natychmiastowej wymagalności oraz zajęcie wszystkich rachunków bankowych zobowiązanej najprawdopodobniej doprowadzi do przerwania dostaw materiałów, mediów oraz usług niezbędnych do produkcji, jak również do pozbawienia pracowników należnych im wynagrodzeń, a następnie do zwolnień większej części albo całej załogi. Dojdzie zatem do upadłości zobowiązanej, a majątek stanowiący masę upadłości sfinansuje jedynie stosunkowo niewielką część zobowiązań; 3. niespełnienie przez tytuł wykonawczy wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a. (art. 33 pkt 10) z uwagi na brak pieczęci wierzyciela na tytułach wykonawczych. Postanowieniem z dnia 24 lutego 2012 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego uznał za niedopuszczalny zarzut nieistnienia obowiązku, a zarzuty zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego oraz niespełnienie przez tytuły wykonawcze wymogów formalnych uznał za nieuzasadnione. W złożonym na powyższe postanowienie zażaleniu Spółka, reprezentowana przez pełnomocnika – doradcę podatkowego [...], wnosząc o jego uchylenie w całości i umorzenie postępowania pierwszej instancji w całości, zarzuciła mu naruszenie art. 7 § 2 w zw. z art. 6 § 1 u.p.e.a. oraz art. 7 i 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) – dalej jako "k.p.a.". W uzasadnieniu podtrzymano argumentację zaprezentowaną w piśmie zawierającym zarzuty, podnosząc dodatkowo, że sposób wszczęcia i prowadzenia egzekucji sprzeczny jest z zasadą proporcjonalności (art. 6 § 1 i art. 7 § 2 u.p.e.a.). Podkreślono, że w słusznym interesie strony leżało zapewnienie przedsiębiorstwu płynności finansowej, ponieważ w ramach prowadzonej działalności produkcyjnej zatrudnionych jest ponad 100 osób, w każdym miesiącu dokonywanych jest wiele transakcji o wartości ponad 10.000 zł. Zdaniem pełnomocnika pozbawienie strony możliwości korzystania z rachunków bankowych prowadziło do całkowitego rozkładu przedsiębiorstwa. Pełnomocnik zwrócił również uwagę, że pomimo zakończenia egzekucji administracyjnej rozpoznanie zażalenia może mieć istotne znaczenie dla oceny prawidłowości pobrania od zobowiązanej kosztów egzekucyjnych. Skoro strona nie uchylała się od wykonania egzekwowanego obowiązku to prowadzenie egzekucji było niedopuszczalne, a zatem nie powinna ona ponosić kosztów egzekucyjnych. Dyrektor Izby Skarbowej nie podzielił argumentacji strony żalącej się uznając za prawidłowe rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu postanowienia z dnia 28 maja 2012 r. organ odwoławczy, odnosząc się do zarzutu nieistnienia obowiązku egzekwowanego na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 18 stycznia 2012 r., podał, że zarzut ten jest przedmiotem rozpoznania w odrębnym postępowaniu podatkowym, tj. postępowaniu zażaleniowym przed Dyrektorem Izby Skarbowej na postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 18 stycznia 2012 r., które nie zostało zakończone. Mając na uwadze treść art. 34 § 1a u.p.e.a. organ odwoławczy uznał za prawidłowe rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego, który uznał zarzut nieistnienia obowiązku za niedopuszczalny. Zdaniem Dyrektora organ egzekucyjny trafnie rozstrzygnął również w kwestii zarzutu zastosowania zbyt uciążliwych środków egzekucyjnych (art. 33 pkt 8 u.p.e.a.), bowiem nie znajduje on oparcia w świetle zebranego materiału dowodowego. Organ odwoławczy przytoczył treść art. 7 § 2 u.p.e.a. (organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków – środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego), wskazując, że przepis ten statuuje dwie zasady: zasadę celowości, czyli stosowania środków prowadzących bezpośrednio do wykonania obowiązku oraz zasadę stosowania najłagodniejszego środka egzekucyjnego. Dyrektor zaakcentował, że celem każdego postępowania egzekucyjnego, prowadzonego zgodnie z obowiązującymi przepisami, jest doprowadzenie do zaspokojenia należności wierzyciela. Zdaniem organu odwoławczego z treści postanowień art. 7 § 2 u.p.e.a. jednoznacznie wynika konieczność zastosowania takiego środka lub środków egzekucyjnych, które umożliwią pokrycie powstałych zaległości. Natomiast zastosowanie najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego może mieć miejsce w przypadku istnienia w tym względzie możliwości wyboru. W sytuacji zaś, gdy cel egzekucji tego wymaga, organ egzekucyjny może stosować nawet wszystkie dostępne środki egzekucyjne jednocześnie. Odnosząc powyższe rozważania do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy Dyrektor podał, że organ egzekucyjny, wobec braku uprzedniego spełnienia obowiązków ciążących na zobowiązanej, zastosował środek egzekucyjny przewidziany w art. 1a pkt 12 lit. a) u.p.e.a. w postaci egzekucji z rachunku bankowego (zawiadomienia o zajęciu z dnia 18 stycznia 2012 r.). Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że z okoliczności faktycznych badanej sprawy nie wynika, aby organ egzekucyjny na moment zastosowania środka egzekucyjnego posiadał wiedzę o innych wierzytelnościach zobowiązanej, poza wierzytelnością z rachunku bankowego, który mógłby służyć realizacji roszczenia pieniężnego. Dyrektor podkreślił, że organ egzekucyjny – w związku z żądaniem zobowiązanej – wydał w dniu 3 lutego 2012 r. postanowienie, którym orzekł o zwolnieniu z egzekucji środków wpływających na zajęty rachunek bankowy odpowiednio w Banku [...] S.A. oraz Banku [...] S.A. w wysokości 50% każdorazowych wpływów do dnia 31 marca 2012 r. Dokonując oceny zarzutu zgłoszonego na podstawie art. 33 pkt 10 u.p.e.a. Dyrektor Izby Skarbowej podniósł, że tytuły wykonawcze wystawione w dniu 18 stycznia 2012 r. spełniają wymagania wynikające z art. 27 § 1 pkt 1 u.p.e.a., albowiem zawierają oznaczenie wierzyciela – w prawym górnym rogu tytułów znajduje się pieczęć urzędowa wierzyciela – Naczelnika Urzędu Skarbowego. W skardze na powyższe postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej Spółka, reprezentowana przez pełnomocnika – doradcę podatkowego [...], wnosząc o jego uchylenie w całości, zarzuciła zaskarżonemu orzeczeniu naruszenie art. 6 § 1, art. 7 § 2 i art. 33 pkt 8 u.p.e.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie. W uzasadnieniu skargi podtrzymano argumentację zaprezentowaną zarówno w piśmie zawierającym zarzuty, jak i w zażaleniu na postanowienie organu pierwszej instancji. Dodatkowo zaakcentowano, że zasada stosowania możliwie najłagodniejszego środka egzekucyjnego stanowi realizację konstytucyjnej zasady pomocniczości (subsydiarności) na gruncie postępowania egzekucyjnego w administracji, przy czym realizacja tej zasady powinna mieć miejsce już na etapie podejmowania decyzji o wszczęciu egzekucji. W ocenie pełnomocnika nie można przypisać skarżącej uchylania się od wykonywania wymagalnych obowiązków, ponieważ obowiązki stały się wymagalne w dniu 18 stycznia 2012 r., czyli w dniu dokonania zajęć egzekucyjnych wszystkich rachunków bankowych skarżącej. Skoro rachunki bankowe zostały zajęte to skarżąca nie miała żadnej możliwości dobrowolnego uiszczenia domniemanych zaległości podatkowych. Za niezrozumiałe pełnomocnik uznał twierdzenie organu odwoławczego, że złożenie odwołań od decyzji określających skarżącej zobowiązanie podatkowe stanowiło o uchylaniu się od obowiązków publicznoprawnych. Przeciwnie, skarżąca miała stanowczy zamiar uregulowania należności, ale dopiero po jej określeniu w ostatecznej decyzji Dyrektora Izby Skarbowej. Nie można tym samym czynić skarżącej zarzutu, że skorzystała z przysługującego jej prawa do żądania ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy przez organ drugiej instancji oraz z wynikającej stąd zasady niewykonywania decyzji nieostatecznych. Końcowo podkreślono, że oceny stosowania środka egzekucyjnego z punktu widzenia art. 33 pkt 8 u.p.e.a. należy dokonywać każdorazowo przy uwzględnieniu okoliczności danego wypadku. Nie można generalnie stwierdzić, że zajęcie rachunków bankowych jest mniej dolegliwe niż np. zajęcie zapasów materiałów, zapasów wyrobów gotowych, zajęcie wierzytelności czy zajęcie maszyn i urządzeń. Z całą pewnością zajęcie rachunków bankowych jest z punktu widzenia organu egzekucyjnego środkiem najprostszym do przeprowadzenia – wystarczające jest wystosowanie do banków odpowiednich zawiadomień na gotowych formularzach. Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje: Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270) – dalej jako "P.p.s.a" – stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub Azło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) P.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że Sąd ma prawo ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Oceniając zaskarżone postanowienie organu odwoławczego z punktu widzenia wskazanych powyżej kryteriów stwierdzić należy, że zostało ono wydane bez naruszenia prawa. W złożonej skardze "A" Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł. ograniczyła się jedynie do zarzutu opisanego w art. 33 pkt 8 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.), tj. zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. W niniejszej sprawie organ egzekucyjny dokonał zajęć wierzytelności z rachunków strony skarżącej w bankach: [...] S.A., Banku [...] S.A. i [...] S.A. w dniu 18 stycznia 2012 r., a już w dniu 21 lutego 2012 r. uchylił ww. zajęcia z powodu wpłaty egzekwowanej należności. Ponadto, jak wskazał organ w odpowiedzi na skargę (w aktach brak postanowienia), w dniu 3 lutego 2012 r. zwolnił z egzekucji środki wpływające na rachunki bankowe w [...] S.A. i [...] S.A. w 50% każdorazowych wpływów. Okoliczności te jednoznacznie świadczą, że wbrew zarzutowi strony zastosowany środek egzekucyjny nie był zbyt uciążliwy, strona bowiem uzyskiwała wpływy pozwalające na szybkie pokrycie egzekwowanego obowiązku. Należy podkreślić, że w orzecznictwie sądowym – m.in. w wyrokach wskazanych przez organ egzekucyjny – przyjmuje się, iż co do zasady zajęcie wierzytelności należy do najmniej uciążliwych środków egzekucyjnych. Oczywiście, w niektórych przypadkach zajęcie rachunków bankowych, szczególnie przez dłuższy czas, może być środkiem zagrażającym egzystencji firmy. W niniejszej sprawie zarzut z art. 33 pkt 8 u.p.e.a. był także bezzasadny z uwagi na niewskazanie przez zobowiązanego innego, mniej uciążliwego środka egzekucyjnego. W orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyroki: NSA z dnia 20 lutego 2009 r. sygn. akt II FSK 1760/07, Lex Polonica nr 2015253 czy WSA w Gdańsku z dnia 6 maja 2005 r. sygn. akt I SA/Gd 511/04, Lex Polonica nr 2266218) przyjmuje się, że zastosowanie mniej uciążliwego środka egzekucyjnego możliwe jest, jeżeli zobowiązany taki alternatywny środek wskaże. Oczywiście należy także mieć na względzie, że zgodnie z zasadą zawartą w art. 7 § 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny stosuje środki, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku. Takim środkiem, w przypadku zobowiązanego operującego dużymi kwotami na rachunkach bankowych jest ich zajęcie. Tymczasem strona skarżąca nie wskazała, a nawet nie przywołała na żadnym etapie postępowania egzekucyjnego i sądowego, aby możliwy do zastosowania był inny środek egzekucyjny prowadzący bezpośrednio do wykonania obowiązku. O ile chodzi o zarzuty z art. 33 pkt 1 i 10 u.p.e.a., które nie zostały podtrzymane w skardze do sądu administracyjnego, należy wskazać na trafność argumentacji zawartej w zaskarżonym postanowieniu. Zgodnie z przepisem art. 34 § 1a u.p.e.a. jeżeli zarzut zobowiązanego jest lub był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu administracyjnym, podatkowym lub skarbowym, wierzyciel wydaje postanowienie o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu. Regulacja ta zapobiega konkurencyjności środków prawnych i ewentualnej rozbieżności w rozstrzygnięciach dotyczących tej samej kwestii. W niniejszej sprawie zarzut nieistnienia obowiązku, który strona skarżąca sformułowała w oparciu o nieprawidłowe doręczenie decyzji podatkowych będących podstawą do wystawienia tytułów wykonawczych, stał się wcześniej przedmiotem rozpatrzenia w sprawach dotyczących nadania im rygoru natychmiastowej wykonalności. Natomiast zarzut, że tytuły wykonawcze nie spełniają wymagań wynikających z art. 27 § 1 pkt 1 u.p.e.a. z uwagi na brak pieczątki urzędowej wierzyciela był nieuzasadniony. Na przedmiotowych tytułach wykonawczych znajduje się oryginalna pieczątka wierzyciela. Mając na uwadze wszystkie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargę.[pic]