I FSK 2143/15

WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2020-02-21

Skład orzekający: Bartosz Wojciechowski, Marek Kołaczek, Dominik Mączyński

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy przyznanie decyzją administracyjną w ramach odszkodowania nieruchomości zamiennej stanowi odpłatną dostawę towarów w rozumieniu przepisów ustawy o podatku od towarów i usług?
Ratio decidendi
Przyznanie przez Miasto na podstawie art. 131 ust. 5 u.g.n. nieruchomości zamiennej w ramach odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość stanowi odpłatną dostawę towaru w rozumieniu art. 7 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy o VAT. W sytuacji tej dochodzi do dwóch odrębnych dostaw towaru: pierwszej związanej z przeniesieniem z mocy prawa własności nieruchomości w zamian za odszkodowanie, a drugiej związanej z przyznaniem, w ramach tego odszkodowania, odpowiedniej nieruchomości zamiennej.
Stan faktyczny
Miasto B. wniosło o wydanie interpretacji indywidualnej w sprawie opodatkowania podatkiem VAT czynności przyznania decyzją administracyjną nieruchomości zamiennej w ramach odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość pod inwestycję drogową. Miasto stało na stanowisku, że nie jest to dostawa towarów ani działalność gospodarcza. Minister Finansów uznał stanowisko Miasta za nieprawidłowe, wskazując, że przyznanie nieruchomości zamiennej w ramach odszkodowania stanowi odpłatną dostawę towarów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę Miasta, podtrzymując stanowisko Ministra Finansów.
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę kasacyjną Miasta B. Zasądzono od Miasta B. na rzecz Szefa Krajowej Administracji Skarbowej kwotę 360 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Pełny tekst orzeczenia

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Bartosz Wojciechowski, Sędzia NSA Marek Kołaczek (spr.), Sędzia WSA (del.) Dominik Mączyński, Protokolant Marek Kleszczyński, po rozpoznaniu w dniu 21 lutego 2020 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Miasta B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 3 października 2012 r. sygn. akt I SA/Bk 246/12 w sprawie ze skargi Miasta B. na interpretację indywidualną Ministra Finansów z dnia 16 kwietnia 2012 r. nr ITPP1/443-79/12/AP w przedmiocie podatku od towarów i usług 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Miasta B. na rzecz Szefa Krajowej Administracji Skarbowej kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z 3 października 2012 r., sygn. akt I SA/Bk 246/12 oddalił skargę Miasta B. (dalej: "Miasto" lub "Skarżąca") na interpretacje indywidualną Ministra Finansów z 16 kwietnia 2012 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług. Z uzasadnienia powyższego wyroku wynikało, że Miasto złożyło 20 stycznia 2012 r. do Ministra Finansów wniosek o wydanie interpretacji przepisów prawa podatkowego dotyczącej podatku od towarów i usług w zakresie czynności przeniesienia prawa własności nieruchomości gruntowej w drodze zamiany, w ramach odszkodowania za przejęty grunt. We wniosku Skarżąca wskazała, że Prezydentowi Miasta udzielono w trybie przepisów ustawy z 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 193, poz. 1194 ze zm., dalej: "Specustawa") zezwolenia na realizację inwestycji drogowej, polegającej na budowie określonych ulic. W związku z powyższym część nieruchomości stanowiącej współwłasność dwóch osób fizycznych, znajdująca się w liniach rozgraniczających teren inwestycji, stała się z mocy prawa własnością Miasta. Jej właściciele, nie będący czynnymi podatnikami podatku od towarów i usług, zwrócili się wnioskiem o przydzielenie im w ramach odszkodowania nieruchomości zamiennej z zasobu nieruchomości Miasta. Przyznanie działki zamiennej nastąpiło w trybie administracyjnym, decyzją wydaną zgodnie z art. 131 ust. 5 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm., dalej: "u.g.n.") w związku z art. 23 Specustawy. W decyzji w sprawie wysokości odszkodowania i przyznania w ramach odszkodowania niezabudowanej nieruchomości zamiennej organ administracyjny ustalił odszkodowanie za nieruchomość nabytą z mocy prawa pod realizację inwestycji drogowej w wysokości wartości nieruchomości określonej w operacie szacunkowym, wskazał wartość nieruchomości zamiennej określoną w operacie szacunkowym, przyznał nieruchomość zamienną w ramach ustalonego odszkodowania oraz określił różnicę między wysokością odszkodowania, a wartością nieruchomości zamiennej, która to różnica została wyrównana przez dopłatę pieniężną dokonaną przez Miasto na rzecz strony decyzji odszkodowawczej. W związku z tak przedstawionym stanem faktycznym pełnomocnik sformułował następujące pytanie: Czy przyznanie decyzją administracyjną w ramach odszkodowania nieruchomości zamiennej jest dla Miasta dostawą towarów w rozumieniu przepisów ustawy o podatku od towarów i usług? Skarżąca wskazała, że nieruchomość zamienna to niepieniężna forma odszkodowania, zatem Miasto przyznając takie nieruchomości osobom fizycznym w ramach ustalonego odszkodowania, we własnej ocenie, nie realizuje dostawy towarów w rozumieniu ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2011 r., Nr 177, poz. 1054 ze zm., dalej: "ustawa o VAT"), a także w tym przypadku nie wykonuje działalności gospodarczej. Skarżąca wskazała, że nieruchomość zamienna może być przyznawana wyłącznie w ramach odszkodowania i jest jedynie formą jego zapłaty, a nie dostawą towarów. Zdaniem Miasta na gruncie podatku od towarów i usług mamy do czynienia z jedną dostawą, którą jest przeniesienie z mocy prawa własności nieruchomości, a wynagrodzeniem za tą czynność (podlegającą opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług) jest odszkodowanie. Przyznanie nieruchomości zamiennej nie jest przy tym zamianą w rozumieniu art. 603 Kodeksu cywilnego. Skarżąca wskazała, że w przypadku ustalenia odszkodowania mamy do czynienia z trybem administracyjnym, zatem nieruchomość zamienna zostaje przyznana decyzją administracyjną, a nie jest przedmiotem umowy zamiany. Wartość tej nieruchomości może np. nie odpowiadać odszkodowaniu. Wówczas różnicę wyrównuje się przez dopłatę pieniężną (art. 131 ust. 4 u.g.n.). Skarżąca zwróciła uwagę, że przeniesienie własności nieruchomości zamiennej jest częścią ceny (odszkodowania) płaconej w związku z tą pierwotną transakcją (przeniesieniem z mocy prawa nieruchomości). Nie jest to więc, w ocenie Skarżącej, przekazanie nieruchomości w ramach zamiany za nieruchomość przejętą z mocy prawa, bowiem za nią musi nastąpić zapłata odszkodowania. Nieruchomość zamienna jest elementem spłaty odszkodowania (w części, bądź całości), a nie zamiany. Miasto wskazało, że najpierw następuje przeniesienie własności nieruchomości z mocy prawa, a następnie w odrębnej decyzji ustala się wysokość odszkodowania i podejmuje decyzję o formie zapłaty odszkodowania (pieniężnej, w formie nieruchomość zamiennej, w formie nieruchomości zamiennej z dopłatą pieniężną). W momencie wydawania decyzji o lokalizacji inwestycji drogowej, na mocy której nastąpiło przeniesienie własności nieruchomości, nie było mowy o tym, w jakiej formie zostanie wypłacone odszkodowanie w zw. z czym Miasto nie mogło ustalić, która nieruchomość może być zamienną. Tymczasem dla uznania za podatnika VAT niezbędne jest samodzielne prowadzenie działalności gospodarczej. W interpretacji indywidualnej z 16 kwietnia 2012 r. działający w imieniu Ministra Finansów - Dyrektor Izby Skarbowej w Bydgoszczy uznał stanowisko Skarżącej za nieprawidłowe. Organ interpretacyjny wskazał, że przeniesienie z nakazu organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w imieniu takiego organu, lub przeniesienie z mocy prawa własności towarów (nieruchomości) w zamian za odszkodowanie jest objęte podatkiem od towarów i usług również wówczas, gdy nie jest ono następstwem decyzji właściciela, lecz wynika z nakazu organu władzy publicznej lub z mocy samego prawa). Organ wskazał, że w sytuacji przedstawionej we wniosku ma miejsce dostawa towarów (gruntu) w zamian za odszkodowanie w zw. z czym odszkodowanie pełni funkcję wynagrodzenia za przeniesienie własności towarów, czyniąc tego rodzaju dostawę faktycznie odpłatną - objętą opodatkowaniem podatkiem od towarów i usług. Organ wskazał, że z przytoczonych przepisów nie wynika, że odpłatność za czynność dostawy towarów lub świadczenia usług musi mieć postać pieniężną. Odpłatność jako świadczenie wzajemne może również przybrać postać rzeczową - zapłatą może być inny towar lub usługa, albo mieszaną - zapłata w części pieniężna, a w części rzeczowa. W ocenie organu zamiana nieruchomości skutkuje przeniesieniem prawa do rozporządzania zamienianymi nieruchomościami jak właściciel i w świetle ustawy o VAT traktowana jest jako odpłatna dostawa towarów podlegająca opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. Ponadto, przenosząc własność nieruchomości Miasto nie realizuje ani zadań własnych, ani zleconych. W ocenie organu nieruchomość zamienna, która została przyznana w ramach odszkodowania, jest działką z zasobu nieruchomości Miasta, a tym samym Miasto, w ramach odszkodowania, dokonało na rzecz dotychczasowych właścicieli wywłaszczonej nieruchomości przeniesienia prawa do rozporządzania jak właściciel w stosunku do innej działki zamiennej. Pojęcie przeniesienie prawa do rozporządzania towarem jak właściciel, określone w art. 7 ust. 1 ustawy o VAT, ma szerszy zakres, niż sprzedaż czy zamiana w ujęciu cywilnoprawnym. Organ wskazał, że w omawianej sprawie zaistnieje sytuacja, w której nabywca nabędzie tzw. własność ekonomiczną, tzn. będzie miał możliwość dowolnego rozporządzanie i dysponowania uzyskanym towarem, w tym wypadku niezabudowaną nieruchomością zamienną. Organ nie zgodził się z twierdzeniem Skarżącej, że przyznanie decyzją administracyjną w ramach odszkodowania nieruchomości zamiennej uznać należy za odpłatną dostawę towarów, w rozumieniu art. 7 ust. 1 ustawy o VAT. Skarżąca wniosła skargę na powyższą interpretację do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, który uznał, że wbrew twierdzeniu Miasta, przyznanie decyzją administracyjną w ramach odszkodowania nieruchomości zamiennej uznać należy za odpłatną dostawę towarów, w rozumieniu art. 7 ust. 1 ustawy o VAT. Sąd wskazał, że dla uznania, że miała miejsce dostawa towarów wystarczy, że podmiot będzie miał możliwość dowolnego rozporządzania i dysponowania uzyskanym towarem (własność ekonomiczna). Bez znaczenia w tej sytuacji, w ocenie WSA, pozostaje forma prawna zbycia towaru. Sąd wskazał, że organ nie jest związany wnioskiem właściciela wywłaszczanej nieruchomości i to od niego zależy zastosowanie tej formy odszkodowania. Miasto podejmując decyzję o tym czy przychylić się do wniosku właścicieli wywłaszczonej nieruchomości i przyznać nieruchomość zamienną, kierowało się, w ocenie Sądu, zasadą swobody wyboru, charakterystyczną dla stosunków cywilnoprawnych. Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem Skarżąca wywiodła skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zaskarżając w niej w całości wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku zarzuciła mu naruszenie prawa materialnego na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "P.p.s.a."), tj. art. 5 ust. 1 pkt 1, art. 7 ust. 1 pkt 1, art. 15 ust 1 oraz art. 29 ust. 1 ustawy o VAT poprzez ich błędną wykładnię, a także naruszenie art. 5, art. 7 i art. 8 ustawy o VAT poprzez ich niewłaściwe zastosowanie. Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest nieuzasadniona. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie czy przyznanie przez Miasto na podstawie art. 131 ust. 5 u.g.n. nieruchomości zamiennej w ramach odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość stanowi odpłatną dostawę towaru w rozumieniu art. 7 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy o VAT. Minister Finansów, powołując się na przepisy art. 7 ust. 1 ustawy o VAT stwierdził m.in. że przeniesienie z nakazu organu władzy publicznej lub podmioty działającego w imieniu takiego organu lub przeniesienie z mocy prawa własności towarów (nieruchomości) w zamian za odszkodowanie jest objęte podatkiem od towarów i usług (a więc także wówczas, gdy nie jest ono następstwem decyzji właściciela, lecz wynika z nakazu organu władzy publicznej lub z mocy samego prawa). W sytuacji przedstawionej we wniosku uznać należy, zdaniem Ministerstwa Finansów, że ma miejsce dostawa towarów (gruntu) w zamian za odszkodowanie. W tym przypadku odszkodowanie pełni funkcję wynagrodzenia za przeniesienie własności towarów, czyniąc tego rodzaju dostawę faktycznie odpłatną - objętą opodatkowaniem podatkiem od towarów i usług. Z przytoczonych przepisów nie wynika jednak, że odpłatność za czynność dostawy towarów lub świadczenia usług musi mieć postać pieniężną. Odpłatność jako świadczenie wzajemne może również przybrać postać rzeczową - zapłatą może być inny towar lub usługa, albo mieszaną - zapłata, w części pieniężna, a w części rzeczowa. Innymi słowy, dla uznania czynności za odpłatną, wystarczające jest, by istniała możliwość określenia ceny wyrażonej w pieniądzu w stosunku do świadczenia wzajemnego stanowiącego wynagrodzenie za tę czynność. Minister Finansów uznał więc w przypadku odszkodowania - w ramach którego przyznawana jest nieruchomość zamienna, nieruchomość wywłaszczona "zamienia się" - w ramach umowy zamiany z art. 603 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm., dalej: "Kc") w nieruchomość zamienną. Biorąc pod uwagę powyższe, taką "zamianę" nieruchomości w świetle ustawy traktuje się jako odpłatną dostawę towarów podlegającą opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. W przedmiotowej sprawie mamy zatem do czynienia, zdaniem Ministra Finansów, z sytuacją w której w zamian za przejętą działkę, Miasto na wniosek właścicieli wywłaszczonej działki przyznało działkę zamienną na podstawie art. 131 ust. 5 u.g.n. Nieruchomość zamienna, która została przyznana w ramach odszkodowania, jest działką z zasobu nieruchomości wnioskodawcy. Tym samym Miasto, w ramach odszkodowania, dokonało na rzecz dotychczasowych właścicieli wywłaszczonej nieruchomości przeniesienia prawa do rozporządzania jak właściciel w stosunku do innej działki zamiennej. W konsekwencji w omawianej sprawie zaistnieje niewątpliwie sytuacja, w której nabywca nabędzie tzw. własność ekonomiczną tzn. będzie miał możliwość dowolnego rozporządzania i dysponowania uzyskanym towarem, w tym wypadku niezabudowaną, nieruchomością zamienną. Sąd I instancji podtrzymał powyższą interpretację stwierdzając, że mamy w takim przypadku do czynienia z dwiema odrębnymi dostawami towaru, rozumianymi jako przeniesienie prawa do rozporządzania towarami, jak właściciel (art. 7 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 1 pkt. 1 ustawy o VAT). Pierwsza z nich ma polegać na przeniesieniu z mocy prawa własności nieruchomości w zamian za odszkodowanie a druga - zdaniem Sądu z przyznaniem w ramach odszkodowania odpowiedniej nieruchomości zamiennej. WSA stwierdził też że Miasto przyznając nieruchomość zamienną nie występuje w charakterze władzy publicznej. Pełnomocnik Skarżącej nie zgadzając się z powyższym stanowiskiem i uzasadniając sformułowane zarzuty podniósł, że niesporne jest to, że czynność przeniesienia z mocy prawa, prawa własności towarów, w zamian za odszkodowanie, jest dostawą w rozumieniu art. 7 ust. 1 pkt. 1 ustawy o VAT. Nie można się natomiast zgodzić z tezą o istnieniu, w ramach tego samego stosunku (wywłaszczenia) - drugiej dostawy. Jego istota polega bowiem na tym, że wywłaszczana osoba traci prawo własności np. nieruchomości a w zamian przyznaje się jej odszkodowanie. Jednakże taką czynność ustawodawca uznał za dostawę. Jeżeli więc wywłaszczany jest podatnikiem VAT, wartość odszkodowania stanowi obrót brutto. Kwota odszkodowania minus należny podatek daje obrót o jakim mowa w art. 29 ust. 1 ustawy o VAT. Podniósł, że odszkodowanie jest rekompensatą za utraconą np. nieruchomość i stanowi namiastkę ceny za przedmiot wywłaszczenia. Gdyby więc zostało zapłacone w formie pieniężnej - nie byłoby problemu w zakresie uznania że samo w sobie nie podlega podatkowi VAT. Problem pojawia się wtedy, gdy w ramach odszkodowania (a więc "odpłatności" za wywłaszczenie) wywłaszczany otrzymuje nieruchomość zamienną. Art. 131 u.g.n. wskazuje, że w ramach odszkodowania może być przyznana nieruchomość zamienna. Zgodnie z wyrokiem WSA w Gliwicach z dnia 16 listopada 2009 r., sygn. akt III SA/GI 265/09: "Przepis ten stanowi o dopuszczalnym sposobie wywiązania się organu z obowiązku wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość." Należy więc uznać, że: nieruchomość zamienna przyznawana jest w ramach odszkodowania (wynagrodzenia za nieruchomość wywłaszczoną) - art. 132 ust. 1 u.g.n.; przeniesienie praw do tej nieruchomości następuje z dniem, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna; decyzja ta jest podstawą dokonania wpisu do ksiąg wieczystych ( art. 131 ust. 5 u.g.n.). Przeprowadzona analiza, zdaniem autora skargi kasacyjnej, wskazuje na to że jedynie odszkodowanie w przypadku zaoferowania nieruchomości zamiennej, wypłacane jest nie w pieniądzu a w naturze. W dalszym ciągu jest to odszkodowanie za wywłaszczaną nieruchomość. Miasto ustaliło już odszkodowanie (wraz z ewentualnym podatkiem VAT). Pełnomocnik skarżącego podniósł, że w zamian za przeniesienie prawa do dysponowania nieruchomością zamienną, Miasto nie otrzymuje jakiegokolwiek wynagrodzenia. Jeżeli zaś wynagrodzeniem tym jest wywłaszczana nieruchomości, to w kwocie odszkodowania za nią, podatek od towarów i usług został już naliczony. Zdaniem autora skargi kasacyjnej, WSA w Białymstoku uznał więc za możliwe opodatkowanie czynności nieodpłatnej, co jest sprzeczne z art. 5 ust. 1 pkt. 1 ustawy o VAT. Nie powstanie bowiem w takiej sytuacji obrót, będący podstawą opodatkowania (art. 29 ust. 1 ustawy o VAT). W tak zarysowanym przedmiocie sporu, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego należy przyznać rację organowi interpretacyjnemu i Sądowi I instancji. Z argumentacji zawartej w skardze kasacyjnej wynika zatem, że pełnomocnik Skarżącej kwestionuje przede wszystkim tezę o istnieniu, w ramach tego samego stosunku (wywłaszczenia) - drugiej dostawy oraz, że miała ona charakter odpłatny. Wskazać w tym zakresie należy 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT ze zmianami (Dz.U. z 2011 r., nr 177, poz. 1054) wedle którego opodatkowaniu VAT podlegają odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju stanowi transpozycję art. 2 ust. 1 lit. a) dyrektywy Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz.U. 2006, L 347, s. 1, zwanej dalej "dyrektywą VAT"). Z kolei art. art. 7 ust. 1 ustawy o VAT, który stanowi, że "przez dostawę towarów, o której mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, rozumie się przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel" stanowi transpozycję art. 14 ust. 1 dyrektywy VAT. Z tego względu za pomocne dla oceny rozpatrywanego zagadnienia uznać należy orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, w szczególności zaś wyrok Trybunału z dnia 13 czerwca 2018 r., w sprawie C-421/17, który znajduje odpowiednie zastosowanie w niniejszej sprawie. W wyroku tym Trybunał udzielił odpowiedzi na pytanie: "Czy przekazanie przez spółkę akcyjną nieruchomości akcjonariuszowi z tytułu umorzenia jego akcji stanowi czynność podlegającą opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. a) dyrektywy 2006/112 ?". W wyroku tym Trybunał orzekł, że artykuł 2 ust. 1 lit. a) dyrektywy Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej należy interpretować w ten sposób, że przekazanie przez spółkę akcyjną na rzecz jednego z jej akcjonariuszy własności nieruchomości, dokonane, jak w sprawie rozpatrywanej w postępowaniu głównym, tytułem wynagrodzenia za nabycie przez ową spółkę akcyjną, w ramach mechanizmu umorzenia akcji przewidzianego w przepisach krajowych, akcji posiadanych przez owego akcjonariusza w jej kapitale zakładowym, stanowi odpłatną dostawę towarów podlegającą opodatkowaniu podatkiem od wartości dodanej, o ile owa nieruchomość jest związana z działalnością gospodarczą owej spółki akcyjnej. Trybunał stwierdził, że co się tyczy transakcji tego rodzaju, jak w postępowaniu głównym, jest po pierwsze bezsporne, że transakcja planowana pomiędzy Skarżącą a jej akcjonariuszem doprowadzi do przekazania prawa własności nieruchomości, o których mowa, oraz po drugie, że Skarżąca jest podatnikiem. Ponadto Trybunał podniósł, że w niniejszej sprawie pomiędzy dostawcą nieruchomości a jej odbiorcą istnieje stosunek prawny, w ramach którego Skarżąca przekazuje własność nieruchomości swojemu akcjonariuszowi w zamian za posiadane przez niego akcje. W związku z tym, jako że obydwie strony przekazują sobie wzajemnie prawa własności, dokonują one transakcji zarówno w charakterze dostawcy, jak i w charakterze nabywcy. W konsekwencji chodzi o stosunek prawny, w ramach którego następuje wymiana świadczeń wzajemnych, z których jedno stanowi równowartość drugiego w rozumieniu orzecznictwa Trybunału. Trybunał podkreślił też, że wprawdzie w ramach procedury przed organami podatkowymi Skarżąca podniosła, że obydwie rozpatrywane transakcje stanowią jedną transakcję złożoną, w skład której wchodzi umorzenie akcji oraz zapłata wynagrodzenia z tego tytułu, polegająca na dostawie towarów, to jednak zdaniem Trybunału - mając na uwadze wzajemny charakter świadczeń między obydwiema spółkami i podwójny charakter każdej ze stron w ramach ich stosunku prawnego, z jednej strony jako dostawcy i z drugiej strony jako odbiorcy - należy rozróżnić te dwie transakcje. Odnośnie transakcji dostawy nieruchomości rozpatrywanych w postępowaniu głównym, gdyby okazało się, że owe nieruchomości, których własność miałaby zostać przekazana przez Skarżącą w zamian za planowane "umorzenie", są nieruchomościami pozostającymi w zakresie "działalności gospodarczej" owej Spółki w szerokim rozumieniu, jakie zostało przyjęte w orzecznictwie TSUE, co podlega weryfikacji przez sąd odsyłający, wówczas należałoby stwierdzić, że tego rodzaju transakcja podlega opodatkowaniu VAT. W tym względzie, sama okoliczność, że przyczyną przekazania własności jest zapłata za omawiane akcje, i że owa transakcja mieści się w kontekście restrukturyzacji skarżącej Spółki nie może prowadzić do wniosku, że tego rodzaju dostawa nieruchomości jest wyłączona z zakresu stosowania art. 2 ust. 1 lit. a) dyrektywy VAT. Odnośnie natomiast transakcji umorzenia akcji, TSUE stwierdził, że z utrwalonego orzecznictwa Trybunału wynika, że samo nabycie, czy posiadanie akcji, nie może być traktowane jako "działalność gospodarcza" w rozumieniu dyrektywy VAT. Samo dzierżenie tytułów uczestnictwa innych przedsiębiorstw nie stanowi wykorzystywania dóbr w sposób ciągły do celów zarobkowych, ponieważ ewentualna dywidenda będąca pożytkiem z tego uczestnictwa wynika z samej własności dóbr, a nie jest świadczeniem wzajemnym z tytułu jakiejkolwiek działalności gospodarczej w rozumieniu tejże dyrektywy (wyrok z dnia 26 maja 2005 r., [...], C-465/03, EU:C:2005:320, pkt 19 i przytoczone tam orzecznictwo). Skoro zatem nabycie tytułów uczestnictwa w innych przedsiębiorstwach nie stanowi samo w sobie działalności gospodarczej w rozumieniu tejże dyrektywy, nie są nią tym samym transakcje polegające na zbyciu tego rodzaju tytułów (wyrok z dnia 20 czerwca 1996 r., [...], C-155/94, EU:C:1996:243, pkt 33). W konsekwencji powyższych rozważań Trybunał sformułował tezę przytoczoną na wstępie, że przekazanie przez spółkę akcyjną na rzecz jednego z jej akcjonariuszy własności nieruchomości, dokonane tytułem wynagrodzenia za nabycie przez ową spółkę akcyjną, akcji posiadanych przez owego akcjonariusza w jej kapitale zakładowym stanowi odpłatną dostawę towarów podlegającą opodatkowaniu VAT, o ile owa nieruchomość jest związana z działalnością gospodarczą owej spółki akcyjnej. Uwzględniając zatem wnioski płynące z cytowanego wyroku stwierdzić należy, że słusznie Sąd I nie zgodził się z twierdzeniem skarżącego że, na gruncie podatku od towarów i usług mamy do czynienia z jedną dostawą, którą jest jedynie przeniesienie z mocy prawa własności nieruchomości, w zamian za odszkodowanie, które podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. Natomiast wydanie nieruchomości zamiennej stanowi jedynie niepieniężną formę odszkodowania, a więc nie realizuje dostawy towarów w rozumieniu przepisów ustawy o VAT. Wbrew twierdzeniom Skarżącej w sprawie mamy do czynienia z dwiema odrębnymi dostawami towaru rozumianymi, jako przeniesienie prawa do rozporządzania towarami, jak właściciel (art.7 ust.1 w związku z art.5 ust.1 pkt 1 ustawy o VAT). Pierwsza z nich związana jest z przeniesieniem z mocy prawa własności nieruchomości w zamian za odszkodowanie (art.7 ust.1 pkt 1 ustawy o VAT) a druga związana jest z przyznaniem, w ramach tego odszkodowania, właścicielowi wywłaszczanej nieruchomości, za jego zgodą, odpowiedniej nieruchomości zamiennej w oparciu o postanowienia art. 131 ust.1 u.g.n. Na mocy wskazanego art.131 u.g.n. w ramach odszkodowania właścicielowi wywłaszczonej nieruchomości może być przyznana, za jego zgodą, odpowiednia nieruchomość zamienna (ust.1). Ewentualną różnicę między wysokością odszkodowania ustalonego w decyzji a wartością nieruchomości zamiennej wyrównuje się przez dopłatę pieniężną (ust.4). Przeniesienie prawa do nieruchomości zamiennej na rzecz osoby, której zostało przyznane odszkodowanie, następuje w tej sytuacji, z dniem w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna (ust.5). W tym drugim przypadku mamy, więc do czynienia z dostawą towaru w zamian za odszkodowanie. Zamiana nieruchomości skutkuje przeniesieniem prawa do rozporządzania zamienianymi nieruchomościami jak właściciel i w świetle ustawy o VAT traktowana jest jako odpłatna dostawa towarów podlegająca opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. Podsumowując stwierdzić należy, że przyznanie przez Miasto B. na podstawie art. 131 ust. 5 u.g.n. nieruchomości zamiennej w ramach odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość stanowi odpłatną dostawę towaru w rozumieniu art. 7 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy o VAT. Mając na uwadze wszystkie przedstawione wyżej okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną uznając ją za bezzasadną. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 209 oraz art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 w zw. z art. 207 § 1 cytowanej ustawy i § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a w zw. z ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 z późn. zm.).

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 12.07.2026. · Źródło