II OSK 871/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skarg kasacyjnych S.W. i P.W. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 października 2012 r., sygn. akt II SA/Kr 1844/11 o umorzeniu postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie ze skargi S.W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] września 2011 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności postępowania postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie Postanowieniem z dnia 9 października 2012 r., sygn. akt II SA/Kr 1844/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie umorzył postępowanie sądowoadministracyjne w sprawie ze skargi S.W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] września 2011 r., nr [...], którym utrzymano w mocy postanowienie tego Kolegium z dnia [...] maja 2010 r., nr [...], odmawiające stwierdzenia nieważności postanowienia Starosty Wielickiego z dnia [...] marca 2007 r., nr [...] w przedmiocie wszczęcia z urzędu postępowania scaleniowego w miejscowości T., gmina K.. W uzasadnieniu swojego postanowienia Sąd wskazał, iż w dniu wnoszenia skargi, tj. 2 listopada 2011 r., S. W., jako właścicielka nieruchomości objętej procesem scalania gruntów, była uprawniona do wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego. Jednakże w dniu 4 listopada 2011 r. przekazała własność tej nieruchomości w drodze darowizny na rzecz P. W., który został dopuszczony do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika. W ocenie Sądu okoliczność przeniesienia prawa własności nieruchomości oznaczała, iż skarżąca utraciła przymiot strony w niniejszym postępowaniu, a co za tym idzie przestał istnieć przedmiot zaskarżenia. To zaś powodowało konieczność umorzenia postępowania w oparciu o art. 161 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako P.p.s.a. Skargi kasacyjne od powyższego postanowienia wnieśli S. W. i P. W., reprezentowani przez tego samego radcę prawnego. W jednobrzmiących skargach kasacyjnych domagano się uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Postanowieniu postawiono zarzut naruszenia: 1. art. 161 § 1 pkt 3 ustawy P.p.s.a., przez bezpodstawne umorzenie postępowania sądowoadministracyjnego, mimo iż postępowanie to nie stało się bezprzedmiotowe z tzw. "innych przyczyn" niż wskazane w art. 161 § 1 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a., albowiem skarżąca nie utraciła interesu prawnego w zaskarżeniu postanowienia, gdyż ten zachowała na mocy postanowień art. 21 ust. 2 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o scalaniu i wymianie gruntów, a gdyby nawet przyjąć odmiennie niż jednoznacznie stanowi tenże art. 21 ust. 2, to i tak skutkiem zbycia przez skarżąca jej udziałów we współwłasności nieruchomości obejmującej działkę ewidencyjną nr 1628 obr. T., powiat wielicki, było następstwo prawne również w ramach przedmiotowego postępowania, albowiem nabywca tych udziałów P. W. skutecznie zgłosił udział w tym postępowaniu i został postanowieniem WSA w Krakowie dopuszczony do udziału w przedmiotowym postępowaniu, w którym w całości poparł skargę oraz przyłączył się do jej wszystkich zarzutów, twierdzeń oraz wniosków, w tym przyłączył się do wniosku o uchylenie zaskarżonego postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 5 września 2011 r., 2. art. 161 § 1 pkt 3 in fine P.p.s.a., a to w związku z art. 50 § 1 P.p.s.a. oraz art. 21 ust. 2 ustawy o scalaniu i wymianie gruntów. Przyjęcie z ostrożności procesowej, że art. 161 § 1 pkt 3 in fine może być uznany za przepis z zakresu prawa materialnego (przynajmniej w poniżej wskazanym zakresie), wynika z powołania się przez WSA w Krakowie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia na przesłankę materialnoprawną zastosowania wyrażonej w tym przepisie dyspozycji umorzenia postępowania. Według uzasadnienia zaskarżonego postanowienia tą przesłanką materialnoprawną uzasadniającą umorzenie postępowania sądowoadministraycjnego jest utrata przez stronę skarżącą interesu prawnego, co zaś skutkowało utratą przymiotu strony (z chwilą dokonania darowizny przedmiotowej nieruchomości), a ta zaś utrata przymiotu strony oznaczała, że "przedmiot zaskarżenia przestał istnieć. Zdaniem autora skargi kasacyjnej interes prawny, choć może wynikać zarówno z przepisów materialnoprawnych jak i z przepisów proceduralnych, traktowany jest jako przesłanka materialnoprawna legitymująca skarżącego do wniesienia skargi, brak interesu prawnego w chwili wnoszenia skargi według utrwalonej już judykatury skutkuje oddaleniem skargi (o ile brak ten nie jest aż tak "ewidentny" i oczywisty, że wymusza odrzucenie skargi jako niedopuszczalnej., 3. art. 141 § 4 P.p.s.a., w zakresie w jakim WSA w Krakowie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia nie odniósł się w żaden sposób do podnoszonych przez pełnomocnika skarżącej twierdzeń i wyjaśnień o konieczności zastosowania w niniejszej sprawie konsekwencji prawnych ziszczenia się przesłanek i dyspozycji wskazanych w art. 21 ust. 2 ustawy o scalaniu i wymianie gruntów., 4. art. 33 § 1 P.p.s.a., w zakresie w jakim WSA w Krakowie dopuścił do udziału w postępowaniu sądowo administracyjnym osoby i inne jednostki organizacyjne, które albo nie były i nie są stronami postępowania scaleniowego, ergo postępowanie sądowoadministracyjne nie dotyczyło ich praw, a nadto niektóre z nich nie miały zdolności sądowej oraz procesowej. Rozwijając w obszernych uzasadnieniach powyższe zarzuty pełnomocnik stron podkreślił nadto, iż Wojewódzki Sąd administracyjny doręczył indywidualnie zawiadomienia oraz zaskarżone postanowienie osobom, które nie były i nie są stronami ani uczestnikami postępowania scaleniowego oraz nie spełniają kryteriów z art. 33 § 1 P.p.s.a. Wskazano tu na [...], który przed Sądem stwierdził, że jest jedynie członkiem komisji scaleniowej, ergo nie wykazał, ani przed SKO ani przez WSA by był uczestnikiem postępowania scaleniowego w rozumieniu art. 34 pkt 3 ustawy o scalaniu i wymianie gruntów w jej brzmieniu obowiązującym w 2007 r. oraz w art. 1 ust. 2 pkt 5 tejże ustawy w obecnie obowiązującym brzmieniu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargi kasacyjne wniesione w niniejszej sprawie uznać należy za zasadne. Zgodnie z art. 161 § 1 ustawy P.p.s.a., sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania w sytuacji, gdy skarżący skutecznie cofnął skargę; w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, chyba że udział w sprawie zgłasza osoba, której interesu prawnego dotyczy wynik tego postępowania; oraz gdy postępowanie z innych przyczyn stało się bezprzedmiotowe. Z bezprzedmiotowością postępowania sądowoadministracyjnego "z innych przyczyn" w rozumieniu art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. mamy do czynienia wówczas, gdy w toku tego postępowania, a przed wydaniem wyroku wystąpią zdarzenia, w następstwie których przestanie istnieć sprawa sądowoadministracyjna, nastąpi brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego skutkujący tym, iż nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Bezprzedmiotowość taka wynika z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie w przedmiotowej sprawie zaistniały przesłanki do uznania, iż postępowanie wszczęte skargą S. W. stało się bezprzedmiotowe. Sąd przyjął bowiem, iż z uwagi na przeniesienie prawa własności nieruchomości objętej postępowaniem scaleniowym po złożeniu skargi do sądu przestał istnieć przedmiot zaskarżenia. Sąd zupełnie pominął w swych rozważaniach iż P. W., na rzecz którego S. W. przeniosła prawo własności nieruchomości, zgłosił swój udział w postępowaniu sądowoadministracyjnym, z treści jego pism wynikało bezsprzecznie, że w całości poparł skargę, wszelkie zawarte w niej zarzuty i wnioski. Nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż w toku postępowania sądowoadministracyjnego mogą pojawić się zmiany podmiotowe związane z przejściem praw i obowiązków na inne osoby(por. wyrok NSA z dnia 10 października 2007r., sygn. akt I OSK 1124/07) . W kontrolowanym przez Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnieniu zabrakło rozważań w tym przedmiocie. Sąd I instancji nie objął również badaniem postanowień zawartych w przepisie art. 21ust.2 ustawy o scalaniu i wymianie gruntów, w podnoszonym przez Stanisławę W. aspekcie przymiotu strony. Należy podkreślić, iż w doktrynie prawa sądowoadministracyjnego przyjmuje się iż ewentualny brak interesu prawnego skarżącego nie może stanowić podstawy do umorzenia postępowania. Wręcz przeciwnie skutkować powinien merytorycznym rozpoznaniem skargi. Implikuje konieczność jej oddalenia w odniesieniu do podmiotu, który nie legitymuje się tym interesem (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 grudnia 2006r. , sygn. akt I OSK 1809/06). Mając uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 185 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.