I GZ 375/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Czesława Socha po rozpoznaniu w dniu 10 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia R. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 29 maja 2013 r., sygn. akt I SA/Gd 503/12 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. G. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w G. z dnia [...] marca 2012 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z 29 maja 2013 r., sygn. akt I SA/Gd 503/12, odmówił R. G. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia Sąd stwierdził, że ten przedstawiając swoją sytuację finansową ograniczył się jedynie do przywołania takich okoliczności, które mogłyby świadczyć o tym, że ta jest trudna. Skarżący w piśmie z [...] kwietnia 2013 r. (k. 136 akt sądowych). wskazał, że nie otrzymuje żadnych dochodów, nie może uzyskać żadnej pracy, a prowadzenie działalności gospodarczej okazało się niemożliwe ze względu na liczne kontrole i postępowania podatkowe, które spowodowały zerwanie kontaktów handlowych przez jego kontrahentów. Podał, że nie posiada żadnych składników majątkowych, nie uzyskuje żadnych świadczeń ani zasiłków wymienionych w wezwaniu, nie dysponuje dokumentacją wskazaną w wezwaniu. Nadto wnioskodawca oświadczył, że pozostaje na utrzymaniu rodziny – obecnie w utrzymaniu pomaga mu jego mama. Z żoną pozostaje w separacji i posiada rozdzielność majątkową i że to żona utrzymuje dwoje ich małoletnich dzieci. Pominął natomiast istotne informacje dotyczące stanu majątkowego swojej żony. Nie przedłożył również wymaganych przez Sąd I instancji dokumentów, które pozwoliłyby na dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jego sytuacji finansowej. Wnioskodawca – pomimo wyraźnego wezwania – nie przedłożył również istotnych dokumentów odnoszących się bezpośrednio do jego sytuacji, w szczególności nie złożył oświadczenia w przedmiocie wszystkich źródeł i wysokości łącznego dochodu uzyskanego przez niego w 2012 r., wyciągów z posiadanych rachunków bankowych alternatywnie oświadczenia o ich nieposiadaniu, ani jakichkolwiek z wymienionych w wezwaniu dokumentów związanych z prowadzoną przez wnioskodawcę – zgodnie z danymi zawartymi w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej aktualnymi na dzień wydania niniejszego postanowienia – działalnością gospodarczą pod nazwą [...] ani dokumentu potwierdzającego okoliczność zawieszenia czy też wyrejestrowania tej działalności. W ocenie Sądu I instancji w sytuacji, gdy wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z inną osobą, winien on podać również dane o stanie majątkowym i dochodach tej osoby, i to niezależnie od łączących go z nią relacji. Informacje tego rodzaju pozwalają bowiem na ustalenie, w jakiej części każda z tych osób przyczynia się do zaspakajania wspólnych potrzeb rodziny. Zatem nie można przyjąć, że pozostają one bez wpływu na ocenę rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy. Przemawia za tym już sama konstrukcja formularza PPF, którego wzór ustalony został przez Radę Ministrów w rozporządzeniu z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227 poz. 2245). Rubryki nr 7 i nr 10 tego formularza przewidziane dla wykazania majątku i dochodów uwzględniają bowiem nie tylko majątek i dochody wnioskodawcy, ale również osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, wpisanych w rubryce nr 6. Dla wykazania stanu majątkowego osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym z wnioskodawcą została przewidziana ponadto osobna rubryka nr 8. Sąd I instancji podkreślił, że na podstawie tak wypełnionego formularza PPF jak dokonał tego skarżący - nie sposób było dokonać rzetelnej oceny bieżącej sytuacji finansowej skarżącego. Wniosek ten jest bowiem bardzo ubogi w dane i w sposób niezwykle skąpy uzasadnia żądanie wnioskodawcy. Zaprezentowana tu zła kondycja wnioskodawcy kontrastuje z tym, że w przedmiotowym postępowaniu skarżącego reprezentuje profesjonalny pełnomocnik. Korzystanie z usług doradcy podatkowego zazwyczaj wiąże się z ponoszeniem przez mocodawcę kosztów. Okoliczność ta potwierdza zatem brak pełnego wyjaśnienia sytuacji skarżącego, co jak wskazano należy do wnoszącego. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył [...] Zaskarżonemu postanowieniu skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 246 § 1 pkt 2, art. 255, art. 163 § 1 i § 2, art. 141 § 4, art. 166 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: ppsa). Zarzucił również naruszenie art. 45 ust 1 i art. 77 ust 2 Konstytucji RP. W uzasadnieniu stwierdził, że wezwanie Sądu I instancji do złożenia dokumentów źródłowych nie było precyzyjne – wręcz niedokładne. Skarżący podkreślił, że przedłożył niezbędne dokumenty dotyczące jego sytuacji materialnej żądane przez Sąd I instancji. Oświadczenie zawarte we wniosku PPF było wystarczające dla oceny sytuacji materialnej skarżącego. Powyższe dane winny stanowić podstawę dla przyznania skarżącemu prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: ppsa) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243 - 263 ppsa instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 ppsa, zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 ppsa). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sprawie, Sąd pierwszej instancji odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym uznając, że nie było możliwe dokonanie oceny sytuacji majątkowej strony skarżącej oraz osób pozostającym w nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, dokonana przez Sąd pierwszej instancji ocena wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy była prawidłowa. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do sytuacji, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. W przypadku, gdy skarżący wraz z drugą osobą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, nie można badając jego sytuacji materialnej przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, ograniczać się jedynie do sytuacji majątkowej i dochodów skarżącego. Należy wówczas uwzględnić sytuację majątkową i dochody wszystkich domowników prowadzących wspólne gospodarstwo domowe. Sąd pierwszej instancji trafnie uznał, że skarżący nie przedstawił rzetelnie swojej sytuacji majątkowej i rodzinnej. W związku z tym na podstawie art. 255 ppsa wezwał skarżącego do przedłożenia wskazanych dokumentów źródłowych (por. wezwanie o dokumenty źródłowe k. 131 akt sądowych). Wezwanie takie może obejmować także dokumenty źródłowe obrazujące dochody i obciążenia finansowe osób pozostających z osobą wnioskującą o przyznanie prawa pomocy we wspólnym gospodarstwie domowym. Skarżący w odpowiedzi na wezwanie Sądu wskazał, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym razem z mamą. O powyższym świadczą złożone przez skarżącego oświadczenie "pozostaję na utrzymaniu rodziny – obecnie pomaga mi w utrzymaniu moja mama" (k. 136 akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że przez pojęcie "pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym" należy rozumieć stałe przebywanie kilku osób w tym samym miejscu przy jednoczesnym partycypowaniu w utrzymaniu tego gospodarstwa. W zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzkie sądy administracyjne są uprawione na podstawie art. 255 ppsa do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 ppsa (por. postanowienie NSA z 29 listopada 2012 r., sygn. akt II GZ 442/12, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W takiej sytuacji należy stwierdzić, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zasadnie uznał, że [...] ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie dołożył należytej staranności w wykazaniu, że nie jest w stanie ich ponieść. Okoliczność ta nie pozwala uwzględnić złożonego wniosku, jako że w orzecznictwie za dominujący uznano pogląd, w świetle którego w przypadku, gdy strona uchyla się od przedstawienia wszelkich informacji na temat jej sytuacji rodzinnej bądź finansowej lub podaje takie fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 6 lutego 2013 r., sygn. akt I GZ 12/13, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP należy wskazać, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie (por. postanowienie NSA z dnia 26 listopada 2008 r., I FZ 463/08, LEX nr 565693) podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty sądowe jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe, w tym wpis, należy zaliczyć do danin publicznych. Zwolnienie z tego rodzaju opłaty stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody z budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Z tych przyczyn zarzut ten nie mógł być uznany za trafny. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ppsa.