II OZ 342/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Arkadiusz Despot - Mładanowicz po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 października 2012 r., sygn. akt IV SAB/Wa 82/12 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi W. B. na bezczynność Prezydenta [...] w przedmiocie wydania zaświadczenia postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 23 października 2012 r., sygn. akt IV SAB/Wa 82/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił W. B. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie z jego skargi na bezczynność Prezydenta [...] w przedmiocie wydania zaświadczenia. Sąd wskazał, że W. J. w 2007 r. zmienił decyzją administracyjną imię i nazwisko na W. B. Skarżący dnia 2 maja 2012 r. (data prezentaty organu administracji) wniósł za pośrednictwem Prezydenta [...] skargę na bezczynność tegoż organu w przedmiocie wydania urzędowego zaświadczenia. W złożonym w dniu 5 lipca 2012 r. oświadczeniu na formularzu PPF Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że zgodnie z art. 247 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) - dalej p.p.s.a., prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności skargi. Oczywista bezzasadność skargi zachodzi wówczas, gdy obowiązujące prawo jasno i jednoznacznie, bez konieczności dokonywania głębszej analizy prawnej, wyklucza możliwość uznania żądania skarżącego (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, LexisNexis Warszawa 2004 r., str. 321). Chodzi więc o sytuację, w której obowiązujące prawo jasno i jednoznacznie wyklucza możliwość uwzględnienia żądania skarżącego. Prawo pomocy nie przysługuje przede wszystkim w razie oczywistej bezzasadności skargi z przyczyn procesowych, np. nie ulega wątpliwości, że upłynął termin do jej wniesienia, czy też strona nie wyczerpała toku instancji (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 stycznia 2009 r., sygn. akt I OZ 35/09, LEX nr 551912). W ocenie Sądu tego rodzaju sytuacja występuje w rozpoznawanej sprawie, gdyż skarżący nie wyczerpał toku instancji (trybu przewidzianego w art. 37 § 1 k.p.a.). Sąd stwierdził, że w przypadku wnoszenia skargi na bezczynność organu administracji publicznej, polegającą na braku wydania zaświadczenia w trybie działu VII ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej k.p.a., warunek dopuszczalności skargi do sądu administracyjnego określony w art. 52 § 1 i 2 p.p.s.a., zostaje spełniony poprzez złożenie zażalenia do organu wyższego stopnia na niezałatwienie sprawy w terminie, w trybie art. 37 § 1 k.p.a. Skarga wniesiona bez wyczerpania trybu instancyjnego - jako oczywiście bezzasadna - skutkuje koniecznością oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z tych względów, na podstawie art. 247 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia. Na powyższe postanowienie skarżący złożył zażalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do art. 247 p.p.s.a. prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. W rozpoznawanej sprawie należało podzielić pogląd zaprezentowany w zaskarżonym postanowieniu. Wskazać bowiem należy, że skarga jest oczywiście bezzasadna, jeżeli bez głębszej analizy prawnej nie ulega wątpliwości, że nie może zostać uwzględniona. Zastosowanie art. 247 p.p.s.a. jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy stan faktyczny i prawny danej sprawy nie daje podstaw do uwzględnienia skargi. W przeciwnym razie mogłoby dojść do naruszenia konstytucyjnego prawa strony do sądu. Potrzeba zastosowania art. 247 p.p.s.a. będzie zachodziła przede wszystkim w sytuacjach, gdy skarga kwalifikuje się do odrzucenia na podstawie art. 58 § 1 p.p.s.a. Z taką sytuacją mamy niewątpliwie do czynienia w niniejszej sprawie. Jak wynika z analizy akt sprawy, skarżący nie wyczerpał toku instancji (trybu przewidzianego w art. 37 § 1 k.p.a.). Stosownie do art. 52 § 1 p.p.s.a. skargę do sądu można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, a zgodnie z § 2 tego przepisu przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żadne środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, przewidziany w ustawie. Postępowanie wszczęte wnioskiem o wydanie zaświadczenia powinno zakończyć się wydaniem zaświadczenia żądanej treści lub postanowieniem o odmowie wydania zaświadczenia, na które służy zażalenie. Postępowanie to nie ma charakteru postępowania administracyjnego ogólnego, a Kodeks postępowania administracyjnego w dziale VII nie precyzuje, według jakich zasad ma być prowadzone to postępowanie oraz nie zawiera odesłania do przepisów ogólnego postępowania administracyjnego. Wskazać należy, że zarówno w orzecznictwie sądów administracyjnych, jak i w doktrynie, istnieje rozbieżność stanowisk co do tego, jaki środek zaskarżenia przysługuje osobie, która zwróciła się do organu administracji publicznej z wnioskiem o wydanie zaświadczenia, a ten jej wniosku nie rozpatruje, pomimo upływu terminu, przewidzianego do jego rozpatrzenia. W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lutego 2010 r. sygn. akt II OSK 128/10 (http://orzeczenia.nsa.gov.pl) wyrażono pogląd, że skargę do sądu na bezczynność organu w sprawie wydania zaświadczenia można wnieść po złożeniu - w trybie art. 37 k.p.a. - zażalenia do organu wyższego stopnia. Z kolei w postanowieniu z dnia 4 kwietnia 2008 r. o sygn. akt II OSK 465/08 Naczelny Sąd Administracyjny (OSP 2009/1/1) stwierdził, że na bezczynność w przedmiocie wydania zaświadczenia nie przysługuje zażalenie, o jakim mowa w art. 37 k.p.a., lecz wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, składane w trybie art. 52 § 3 p.p.s.a., gdyż przepis ten dotyczy nie tylko skarg na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 tej ustawy, ale także skarg na bezczynność w tych sprawach. Niezależnie od tych rozbieżności z powyższych orzeczeń wynika, że w przypadku bezczynności w sprawie wydania zaświadczenia skarżący powinien w jakiejkolwiek to formie wyczerpać przysługujące mu środki zaskarżenia zgodnie z art. 52 § 1 p.p.s.a. Tymczasem w sprawie niniejszej tego obowiązku skarżący nie dopełnił w żadnej z powyższych form. W takiej sytuacji należało uznać, że skoro skarga na bezczynność – ze względu na wniesienie jej bez wyczerpania trybu instancyjnego - podlegała odrzuceniu jako niedopuszczalna, brak było podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy. Z powyższych względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.