I OSK 204/13
WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2014-09-10
Skład orzekający: Wiesław Morys, Jan Paweł Tarno, Mirosław Gdesz
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy decyzja o naliczeniu opłat za zarząd nieruchomością może stanowić samoistną podstawę do stwierdzenia nabycia z mocy prawa prawa użytkowania wieczystego nieruchomości, jeśli nie nawiązuje do decyzji o ustanowieniu tego prawa?Ratio decidendi
Decyzja o naliczeniu lub aktualizacji opłat za zarząd nieruchomością może być uznana za podstawę stwierdzenia istnienia prawa zarządu lub użytkowania jedynie wyjątkowo, gdy jest wydana w nawiązaniu do decyzji o ustanowieniu tego prawa, która zaginęła lub uległa zniszczeniu. Nie może ona stanowić samoistnej podstawy do stwierdzenia nabycia z mocy prawa prawa użytkowania wieczystego, jeśli nie wskazuje jednoznacznie tytułu prawnego do wnoszenia opłat, tj. nie przywołuje ustanowionego mocą konkretnej decyzji administracyjnej prawa zarządu lub użytkowania.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa prawa użytkowania wieczystego nieruchomości przez Polskie Koleje Państwowe S.A. Organy administracji, a następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny, uznały, że przedłożona przez PKP S.A. decyzja z 1988 r. o naliczeniu opłat za zarząd nieruchomością nie jest wystarczającym dowodem na istnienie prawa zarządu w dniu 5 grudnia 1990 r., ponieważ nie nawiązuje do decyzji o ustanowieniu tego prawa. PKP S.A. wniosło skargę kasacyjną, zarzucając błąd w wykładni i zastosowaniu przepisów prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania.Rozstrzygnięcie
Oddalił skargę kasacyjną.Pełny tekst orzeczenia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Wiesław Morys (spr.) sędzia NSA Jan Paweł Tarno sędzia del. WSA Mirosław Gdesz Protokolant starszy asystent sędziego Rafał Kopania po rozpoznaniu w dniu 10 września 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 23 października 2012 r. sygn. akt II SA/Kr 1213/12 w sprawie ze skargi Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego oddala skargę kasacyjną.
Wyrokiem z dnia 23 października 2012 r., sygn. akt II SA/Kr 1213/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] czerwca 2012 r., znak: [...], w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego nieruchomości.
Jak wskazano w jego uzasadnieniu decyzją z dnia [...] lutego 2012 r., znak: [...], Burmistrz Miasta i Gminy W. odmówił stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez Przedsiębiorstwo Państwowe Polskie Koleje w Warszawie, które zostało przekształcone w Polskie Koleje Państwowe S.A., prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej stanowiącej własność Gminy W., położonej w jednostce ewidencyjnej W., obręb W., a oznaczonej jako działki nr [...] o pow. 0,0470 ha i [...] o pow. 0,0099 ha, objętej księgą wieczystą nr [...] prowadzoną przez Wydział Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w O. Jako podstawę materialnoprawną decyzji wskazano art. 200 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 z późn. zm.). W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że przedmiotowe postępowanie zostało wszczęte na wniosek Polskich Kolei Państwowych S.A., przy czym wnioskodawca nie przedstawił dokumentów, z treści których w sposób niebudzący wątpliwości wynikałoby, że w dniu 5 grudnia 1990 r. nieruchomości gruntowe objęte żądaniem znajdowały się w zarządzie poprzednika prawnego wnioskodawcy. W toku postępowania nie został okazany żaden dokument, z którego wynikałoby, że w odniesieniu do przedmiotowych nieruchomości został ustanowiony zarząd dla poprzednika prawnego wnioskodawcy. Za dokument taki nie można bowiem, zdaniem organu, uznać okazanej przez wnioskodawcę decyzji o naliczeniu opłat z tytułu zarządu nieruchomością. Opłaty takie mogły bowiem stanowić ekwiwalent za korzystanie z nieruchomości, które niekoniecznie zostały oddane w zarząd. Nadto organ I instancji podniósł, że w przedłożonej przez wnioskodawcę decyzji podpisanej przez Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami w Urzędzie Miasta i Gminy W. z dnia [...] lutego 1988 r., Nr [...], o naliczeniu opłat z tytułu zarządu nieruchomością nie wskazano działki nr [...]. Także złożone do akt sprawy oświadczenie z dnia 14 stycznia 2011 r. nie spełnia wymogów z art. 75 § 2 K.p.a., a to dlatego, że zostało złożone nie przez przedstawicieli strony, ale przez jej pełnomocników.
W odwołaniu od powyższej decyzji Polskie Koleje Państwowe S.A. w Warszawie wskazały, że prezentowany przez organ I instancji pogląd został ukształtowany na gruncie przepisów ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, zatem nie powinno dotyczyć przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. Nr 23, poz. 120 ze zm.), w którym wprost wskazano, że dotychczasowe prawo zarządu może być stwierdzone przez właściwy organ m.in. na podstawie decyzji o naliczeniu opłat z tytułu zarządu nieruchomością. Nadto podważono zasadność twierdzenia organu I instancji, że działka nr [...] nie została objęta przedłożoną decyzją o naliczeniu opłat z tytułu zarządu nieruchomością z 1988 r., a to dlatego, że działka ta powstała dopiero po wydaniu tej decyzji poprzez wydzielenie z działki nr [...].
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie odwołania nie uwzględniło i zaskarżoną decyzją, działając na podstawie art. 200 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu, a także art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymało w mocy powyższą decyzję Burmistrza Miasta i Gminy W. Organ odwoławczy podniósł, że w aktach sprawy znajduje się potwierdzona za zgodność z oryginałem przez Archiwum Zakładowe Starostwa Powiatowego w O. kopia decyzji podpisanej przez Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami w Urzędzie Miasta i Gminy W. z dnia [...] lutego 1988 r., Nr [...], o naliczeniu opłat z tytułu zarządu nieruchomością, której dotyczy przedmiotowe postępowanie. W ocenie Kolegium nie jest uzasadnione stanowisko organu I instancji, iż decyzja ta - z uwagi na okoliczność, że dotyczy działki, z której powstała jedna z działek objętych przedmiotowym postępowaniem - nie może stanowić dowodu w sprawie. Z akt sprawy wynika bowiem, że działka nr [...] zmieniła oznaczenie i powierzchnię, ale odpowiada działce nr [...] o pow. 0,0099 ha. Kolegium podzieliło jednak - powstałe na kanwie orzeczeń sądów administracyjnych - pogląd organu I instancji, że decyzja o ustaleniu opłat za zarząd gruntem nie jest dowodem przesądzającym o istnieniu prawa zarządu do nieruchomości w rozumieniu przepisów cytowanego rozporządzenia z dnia 10 lutego 1998 r. Decyzja o naliczeniu i aktualizacji opłat może być uznana za podstawę stwierdzenia istnienia prawa użytkowania (zarządu) jedynie wyjątkowo, gdyby była wydana w nawiązaniu do decyzji o ustanowieniu tego prawa, która zaginęła lub uległa zniszczeniu. Ponieważ jednak w toku postępowania - mimo nałożenia pismem z dnia 23 listopada 2011 r. na wnioskodawcę obowiązku przedłożenia dokumentów udowadniających fakt istnienia decyzji o oddaniu nieruchomości w zarząd - nie wykazano okoliczności wydania takiej decyzji, organ odwoławczy przyjął, że nie można w sposób niebudzący wątpliwości stwierdzić, że decyzja taka w ogóle została wydana. Faktu tego nie wykazano również oświadczeniem z dnia 14 stycznia 2011 r., bo ograniczono się w nim do wskazania, że PKP ponosiło opłaty z tytułu zarządu przedmiotowych nieruchomości.
W skardze na powyższą decyzję Polskie Koleje Państwowe S.A. w Warszawie wskazały, że organy administracji orzekające w sprawie dokonały błędnej oceny przedłożonego materiału dowodowego, a w szczególności w sposób całkowicie nieuprawniony uznały, że przedłożone dowody nie są wystarczające dla stwierdzenia, iż działki nr [...] o pow. 0,0470 ha i [...] o pow. 0,0099 ha, objęte księgą wieczystą nr [...], znajdowały się w zarządzie skarżącej Spółki. Podniesiono także, że przywołane w zaskarżonej decyzji orzecznictwo sądów administracyjnych zostało ukształtowane na podstawie przepisów ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i pracownikach samorządowych, a w dacie wejścia w życie tej ustawy nie obowiązywało rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu, co stanowi wyjaśnienie dla przyjętego poglądu, że decyzja o opłatach za zarząd gruntem nie jest wystarczającym dowodem na ustalenie istnienia prawa zarządu. W przekonaniu skarżącej zebrany materiał pozwalał na uwzględnienie żądania.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie w pełni podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wskazanym na wstępie wyrokiem uznał skargę za niezasadną. Wskazał, iż po myśli art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w związku z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.) przedmiotem prawa użytkowania wieczystego mogą być grunty będące w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych osób prawnych innych niż Skarb Państwa. Podstawą do stwierdzenia prawa zarządu jest wykazanie jednego z dokumentów określonych w cytowanym wyżej rozporządzeniu z dnia 10 lutego 1998 r. (§ 4). Powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 listopada 1999 r., sygn. akt U 6/99 (publ. w OTK 1999 r., nr 7, poz. 159) oraz orzecznictwo sądów administracyjnych, Sąd ten podniósł, iż eksponowana przez skarżącego decyzja o naliczeniu i aktualizacji opłat może być uznana za podstawę stwierdzenia istnienia prawa zarządu jedynie wyjątkowo, gdy była wydana w nawiązaniu do decyzji o ustanowieniu tego prawa, która zaginęła lub uległa zniszczeniu. Tym samym skoro decyzja z dnia [...] lutego 1988 r. o wymierzeniu opłaty za zarząd nieruchomością w żaden sposób nie powołuje się ani nie nawiązuje do decyzji o ustanowieniu prawa zarządu, nie może stanowić podstawy do stwierdzenia istnienia prawa zarządu w dniu 5 grudnia 1990 r. Ustosunkowując się do pozostałych zarzutów skargi Sąd meriti stwierdził, że zasadnie organy administracyjne uwzględniły przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu. Żaden przepis nie pozwalał na stosowanie innego aktu prawnego, a w szczególności aktu wykonawczego wydanego na podstawie art. 2d ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości – tj. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 marca 1993 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. Nr 23, poz. 97 z późn. zm.). Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej: P.p.s.a., orzekł jak w sentencji tego orzeczenia.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosły Polskie Koleje Państwowe S.A. w Warszawie. Zarzucono mu naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie oraz naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie na skutek:
a) błędnej wykładni, a w konsekwencji nieprawidłowe zastosowanie art. 200 ustawy o gospodarce nieruchomościami polegające na błędnym przyjęciu, że nie doszło do nabycia przez skarżącą z mocy prawa użytkowania wieczystego działek nr [...] i [...];
b) naruszenia § 4 ust. 1 pkt. 6 oraz ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu poprzez stwierdzenie, iż decyzja z dnia [...] lutego 1988 r., nie spełnia wymogów zawartych w powołanym przepisie rozporządzenia,
2. art. 141 § 4 P.p.s.a. polegające na przedstawieniu sprawy niezgodnie ze stanem rzeczywistym poprzez przyjęcie stanu faktycznego ustalonego przez organy administracji za prawidłowe i tym samym pominięcie nabycia przez skarżącą z mocy prawa użytkowania wieczystego działek nr [...] i [...],
3. art. 151 w zw. z art. 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a. poprzez oddalenie skargi pomimo naruszenia przez organy administracji przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 8, art. 15, art. 75, art. 77, art. 107 § 1 i 3, art. 138 § 1 pkt. 1 K.p.a.
Wskazując na powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Zdaniem autorki skargi kasacyjnej każdy jeden z dowodów wymienionych enumeratywnie w § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu wystarczy dla potwierdzenia prawa zarządu, przysługującego państwowej osobie prawnej na dzień 5 grudnia 1990 r. Zdaniem pełnomocnika skarżącej Spółki nie znajduje oparcia w przepisach prawa wykładnia rozszerzająca, prowadząca do uznania, iż decyzja o ustaleniu opłaty musi powoływać się lub nawiązywać do jakiejkolwiek innej decyzji o ustanowieniu prawa zarządu. Przedmiotowe postępowanie o stwierdzenie nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego opisanej na wstępie nieruchomości toczy się w trybie art. 200 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Dlatego też dokument w postaci decyzji o opłatach stanowić winien dowód wystarczający dla stwierdzenia, że doszło do nabycia przez skarżącą z mocy prawa użytkowania wieczystego działek nr [...] i [...]. Dalej podniesiono, iż organy orzekające w sprawie nie wykazały podstawy dla uznania kompetencji rzeczowej pozwalającej terenowym organom administracji państwowej zarządzać infrastrukturą kolejową. Takiej podstawy nie wskazał również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, który także nie ustalił organu zarządzającego spornym mieniem, stanowiącym infrastrukturę kolejową. Zarówno organy administracji, jak i Sąd I instancji dokonały błędnej oceny materiału dowodowego, co doprowadziło do wadliwych ustaleń faktycznych, a tym samym w sposób rażący naruszone zostały przepisy postępowania, a w szczególności art. 7, art. 77, art. 107 § 1 i 3 K.p.a. Brak jest bowiem ustaleń w kwestii przekazania spornego mienia przez Polskie Koleje Państwowe oraz ustalenia podstawy do przekazania mienia przez organ administracji centralnej, do którego należał grunt przeznaczony pod realizację inwestycji o znaczeniu ogólnokrajowym (budowa infrastruktury kolejowej stanowiła bezsprzecznie taką inwestycję). Nie zostało wyjaśnione, w jakiej dacie powstała infrastruktura kolejowa, ani do jakiego podmiotu - stationes fisci - należał grunt, co stanowi poważne uchybienie przepisom postępowania, bowiem m.in. ustalenia w tej materii determinują wynik postępowania. Podsumowując, autorka skargi kasacyjnej wskazała, że organy administracji orzekające w sprawie nie przeprowadziły żadnego postępowania dowodowego celem ustalenia istnienia przesłanek koniecznych dla odmowy stwierdzenia nabycia przez skarżącą Spółkę z mocy prawa przedmiotowej nieruchomości, skupiając się jedynie na orzecznictwie kwestionującym prawo zarządu skarżącego. Ten błąd powielił Sąd Wojewódzki w zaskarżonym wyroku.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 wskazanej wyżej ustawy, zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Przed przystąpieniem do oceny zasadności skargi kasacyjnej wniesionej w tej sprawie należy zwrócić uwagę na niepoprawność sformułowania podstaw kasacyjnych, które zostały ujęte zbiorczo, co skutkuje tym, iż nie wiadomo, które zarzuty mieszczą się w ramach danej podstawy. Nadto nie sprecyzowano jednoznacznie postaci naruszeń wskazanych norm. Podważenie zasadności zastosowania art. 151 P.p.s.a. i oddalenie skargi, mimo naruszenia przez organ przepisów kodeksu postępowania administracyjnego w wyniku błędnych ustaleń stanu faktycznego w następstwie niepełnego i niedokładnego rozpatrzenia materiału dowodowego w niniejszej sprawie, nie jest trafne. Organ bowiem zgromadził kompletny materiał dowodowy i wyjaśnił sprawę do rozstrzygnięcia, toteż Sąd meriti miał materiał do orzekania. Kwestionowanie oceny tego materiału i podciągnięcia faktów pod właściwy przepis prawa nie może nastąpić w ramach tego zarzutu. Podobnie rzecz się ma z uzasadnieniami zaskarżonej decyzji i zaskarżonego wyroku. Zawierają one bowiem wymagane elementy, stąd nie uchybiają stosownym przepisom. Zasadność użytych argumentów jest wszak innym zagadnieniem, generalnie tu dotyczącym kwestii materialnoprawnej. Jeżeli skarżąca kasacyjnie wywodzi dla siebie skutek prawny z faktu użytkowania lub posiadania w zarządzie nieruchomości położonej w gminie W. oznaczonej jako działki nr [...] o pow. 0,0470 ha i nr [...] o pow. 0,0099 ha, to powinna taką okoliczność wykazać poprzez udowodnienie właściwych przesłanek, czego jednak nie uczyniła.
Zgodnie z brzmieniem art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. użytkowania wieczystego gruntów oraz własności budynków, innych urządzeń i lokali można było dokonać, jeżeli państwowe lub komunalne osoby prawne posiadały w tym dniu określone grunty w zarządzie. Nie może być zatem wątpliwości co do tego, że warunkiem wymaganym do stwierdzenia nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego oraz własności budynków, innych urządzeń i lokali na podstawie ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości było posiadanie gruntów objętych wnioskiem w zarządzie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (na dzień 5 grudnia 1990 r.), a udowodnienie tej okoliczności spoczywa właśnie na podmiocie zainteresowanym. Skarżąca Spółka na dowód istnienia do przedmiotowej nieruchomości prawa zarządu przedstawiła jedynie decyzję z dnia [...] lutego 1988 r. dotyczącą wymierzenia opłaty rocznej za zarząd przedmiotową nieruchomością. Jednak, jak trafnie dostrzegł Sąd I instancji, Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 22 listopada 1999 r. sygn. akt U 6/99 (publ. OTK 1999/7/159), analizując § 6 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu podał, że zgodnie z jego treścią prawo użytkowania nieruchomości wyjątkowo można stwierdzić w oparciu o decyzję o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu użytkowania nieruchomości. Dokonując wykładni tego przepisu wskazał, iż decyzja taka jest niewątpliwie dokumentem i to dokumentem urzędowym w rozumieniu przepisów kodeksów postępowania administracyjnego i cywilnego. Jednak dokument zawierający decyzję o naliczeniu lub aktualizacji opłat może być uznany za podstawę stwierdzenia użytkowania tylko wówczas, gdy jest wydany w nawiązaniu do decyzji o ustanowieniu tego prawa, która zaginęła czy uległa zniszczeniu. Podkreślił przy tym, że z decyzji o opłatach powinien wynikać w sposób jednoznaczny tytuł prawny ich wnoszenia: ustanowione mocą konkretnej decyzji administracyjnej prawo użytkowania na rzecz podmiotu wnoszącego opłatę. W konsekwencji oznacza to, że w każdej sprawie należy ustalić, czy wydane w niej decyzje o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu zarządu nieruchomością wskazują jednoznacznie tytuł ich wnoszenia, tj. czy przywołują ustanowione mocą konkretnej decyzji administracyjnej prawo zarządu lub użytkowania.
Ten wywód należy przenieść na grunt regulacji odnoszącej się do niniejszej sprawy i odnieść do ustalonego w niej stanu faktycznego. Tak rzecz ujmuje się w judykaturze sądowoadministracyjnej (p. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 3 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OSK 570/07, 26 kwietnia 2012 r., sygn. akt I OSK 651/11, 12 czerwca 2014 .r, sygn. akt I OSK 198/13, publ. w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Obecny skład Naczelnego Sądu Administracyjnego nie znajduje powodów dla odstąpienia od tej linii orzeczniczej. Zatem przechodząc do oceny, czy w odniesieniu do przedmiotowych nieruchomości na dzień 5 grudnia 1990 r. spełniona została przesłanka uwłaszczenia przewidziana w art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (uprzednio art. 2 ust.1 i 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości) wskazać należy, iż pojęcie "zarządu" nie było ustawowo określone. W związku z tym na potrzeby uwłaszczenia państwowych i komunalnych osób prawnych udokumentowanie przez te podmioty faktu, że na wyżej wskazany dzień przysługiwał im zarząd gruntów oraz budynków, lokali i innych urządzeń na nich posadowionych, jest dokonywane w oparciu o przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu. W świetle § 4 ust.1 tego rozporządzenia wojewoda lub organ wykonawczy gminy stwierdza fakt przysługiwania państwowym osobom prawnym zarządu w dniu 5 grudnia 1990 r. na podstawie co najmniej jednego z wymienionych w pkt 1-10 dokumentów. Jeżeli nie zachowały się dokumenty, o których mowa w ust. 1, stwierdzenia dotychczasowego prawa zarządu do nieruchomości można dokonać na podstawie zeznań świadków lub oświadczeń stron złożonych zgodnie z art. 75 K.p.a., potwierdzających przekazanie nieruchomości państwowym i komunalnym jednostkom organizacyjnym (ust. 3 § 4 cyt. rozporządzenia). W niniejszej sprawie skarżąca powołuje się na decyzję z dnia [...] lutego 1988 r. dotyczącą wymierzenia opłaty rocznej za zarząd przedmiotową nieruchomością. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego przedstawiony przez skarżącą Spółkę dokument nie wskazuje, zgodnie z kryteriami określonymi przez Trybunał Konstytucyjny, na istnienie prawa zarządu lub użytkowania przedmiotowej nieruchomości. Podstawą stwierdzenia nabycia nieruchomości nie może być bowiem decyzja ustalająca opłatę roczną, gdyż nie przesądza istnienia samego prawa zarządu. Dokument zawierający decyzję o naliczeniu opłat może być uznany za podstawę jego stwierdzenia wówczas, gdy jest wydany w nawiązaniu do decyzji o ustanowieniu tego prawa, która zaginęła lub uległa zniszczeniu. Oznacza to, że dokument taki nie może być uznany za samoistną podstawę stwierdzenia prawa zarządu. Ponadto znajdujące się w aktach sprawy oświadczenie dwóch dyrektorów PKP S.A. z dnia 14 stycznia 2011 r., mające potwierdzać powyższą okoliczność, dowodzi jedynie, iż Spółka PKP S.A. ponosiła opłaty z tytułu zarządu, bo dotyczy tylko tej kwestii, a nie ustanowienia zarządu jako takiego. Co prawda Sąd I instancji nie odniósł się w swych rozważaniach do tego dokumentu, jednakże uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy, bowiem do pisma tego odnosiły się wcześniej organy administracji i zostało one przez nie rozważone. Konkludując, Sąd I instancji dokonał prawidłowej oceny zebranego materiału dowodowego, prawidłowej oceny ustaleń poczynionych przez organy administracji i słusznie przyjął, że decyzja z dnia [...] lutego 1988 r. o wymierzeniu opłaty za zarząd nieruchomością nie może w okolicznościach niniejszej sprawy stanowić podstawy do stwierdzenia istnienia prawa zarządu PKP S.A. nad przedmiotową nieruchomością. Nie doszło przeto do uchybienia wskazanym w skardze kasacyjnej przepisom prawa materialnego.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji niniejszego wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.07.2026. · Źródło