II SA/Rz 789/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Magdalena Józefczyk /spr./ Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka NSA Małgorzata Wolska Protokolant Anna Zięba-Drymajło po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 24 października 2012 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie przyznania zasiłku celowego -skargę oddala- Wnioskiem z dnia [...] czerwca 2012r. M.M. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. o przyznanie zasiłku celowego na zakup potrzebnych leków. Decyzją z dnia [...] czerwca 2012r., nr [...] Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L., działając z upoważnienia Burmistrza L. przyznał M. M. zasiłek celowy w wysokości 50, 00 zł z przeznaczeniem na pokrycie części lub całości kosztów leków i leczenia w miesiącu czerwcu 2012r. Organ ustalił, że wnioskodawca utrzymuje się z zasiłku stałego oraz pielęgnacyjnego i jest osobą samotnie gospodarującą. Podał w uzasadnieniu, że wysokość przyznanego zasiłku uzależniona jest od możliwości finansowych Ośrodka oraz od liczby osób ubiegających się o pomoc. M.M. złożył odwołanie od wskazanej wyżej decyzji wskazując, że jest napisana błędnie. Podał, że jest osobą samotną, inwalidą I grupy, utrzymuje się z zasiłku stałego w kwocie 324 zł, od którego odliczany jest zasiłek pielęgnacyjny. Jego wydatki na leki wynoszą ponad 300 zł, co udokumentował przedstawionymi przez rachunkami. Podał, że zanim przekroczył kryterium dochodowe otrzymywał kwotę 150 zł tytułem zasiłku na zakup leków. Wskazał, że "brakuje mu na wszystko", ponieważ kwota, jaką ma do wykorzystania na swoje utrzymanie jest niska. Wskazał na utrudnienia związane są ubieganiem się o zasiłek, w tym na konieczność comiesięcznego składania stosownych wniosków, które są dla niego szczególnie uciążliwe z uwagi na fakt, że jest osobą poważnie chorą. Po rozpatrzeniu odwołania M.M. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, zwane dalej SKO lub Kolegium, decyzją z dnia [...] lipca 2012r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza L. z dnia [...] czerwca 2012r. W podstawie prawnej SKO powołało art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r.- Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), zwanej dalej k.p.a. oraz art. 39 ust. 1 i 2, art. 40 i art. 110 ust. 7 i ust. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2009r. Nr 175, poz. 1362 z późn. zm.), zwanej dalej ustawą (powołany przez organ dziennik ustaw: t.j. Dz. U. z 2004r. Nr 64, poz. 593 ze zm.) W uzasadnieniu SKO podało, że z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy, stanowiącego materialnoprawną podstawę przyznania zasiłku celowego wynika, że zasiłek może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przyznany zasiłek celowy nie zawsze zaspokaja całość potrzeb określonego wnioskodawcy. Wyznacznikami ustalania jego wysokości są sytuacja materialna wnioskodawcy oraz cel, na który ma być przyznany zasiłek, a drugiej strony możliwości finansowe organu pomocy społecznej. Fakt spełnienia kryteriów przyznania zasiłku celowego nie powoduje automatycznego jego przyznania z uwagi na fakt, że decyzja administracyjna wydana w powyższym przedmiocie ma charakter uznaniowy. Biorąc powyższe pod uwagę SKO nie znalazło podstaw do weryfikacji zaskarżonej odwołaniem decyzji organu I instancji. Kolegium pouczyło odwołującego, że może każdym czasie starać się o przyznanie zasiłku celowego specjalnego lub zwykłego, który zostanie przyznany w zależności od wysokości pozostających w dyspozycji organu środków. M.M. złożył skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie. Wskazał, że decyzje organów I i II instancji są dla niego krzywdzące, błędne i niezgodne z zasadami współżycia społecznego. Nie zgodził się z treścią wywiadu środowiskowego stwierdzając, że nie może być uznany za osobę samotnie gospodarującą z uwagi na swój wiek i wobec faktu, że pomocy w codziennych pracach w domu takich jak pranie, sprzątanie, gotowanie, udziela mu siostra. Podał, że jego dochód wynosi 477 zł i nieprawdą jest, że utrzymuje się z dwóch zasiłków, ponieważ zasiłek pielęgnacyjny odliczany jest od zasiłku stałego. Brakuje mu na bieżące opłaty za mieszkanie, światło, gaz, śmieci, wodę, kablówkę, telefon, a wydatki na leki wynoszą 300 zł. Wskazał, że przedłożył rachunek na zakup leków na kwotę 380 zł, a tytułem zasiłku otrzymał jedynie kwotę 50 zł. Podał, że jako osoba z I grupą inwalidzką nie ma możliwości uzyskania dodatkowego zarobku. Odwołał się do zasad równości zawartych w Konstytucji, które także wobec niego powinny mieć zastosowanie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie przytaczając argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu [...] października 2012r. skarżący oświadczył, że w lipcu 2012r. otrzymał pomoc społeczną na zakup leków w wysokości 50 zł, a w sierpniu w wysokości 100 zł. Ponadto cały czas jest objęty pomocą w zakresie dożywiania, z której korzysta. Oświadczył, że posiada wiedzę, że inni beneficjenci otrzymują pomoc społeczną w postaci świadczeń przyznawanych na wyższym poziomie. Powinien otrzymywać pomoc na zakup leków w wysokości 200 – 250 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269, ze zm.). Zakres kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej P.p.s.a., z którego wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W myśl art. 151 P.p.s.a Sąd oddala skargę w razie jej nieuwzględnienia. Poddawszy takiej ocenie zaskarżoną decyzję Sąd doszedł do przekonania, że decyzja nie narusza prawa i z dlatego też skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną kwestionowanego rozstrzygnięcia, stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są oni w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zadaniem pomocy społecznej, zgodnie z art. 1 i art. 2 ustawy jest zapobieganie powstawania takim sytuacjom przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia się osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Poza sporem pozostaje fakt, że skarżącemu przysługuje prawo do świadczeń z pomocy społecznej, spełnia on bowiem kryteria określone w art. 8 ust. 1 (kryterium dochodowe) oraz w art. 7 (ubóstwo, niepełnosprawność) uprawniające do świadczeń z pomocy społecznej, a ponadto należy do kręgu osób mogących być beneficjentami zasiłku celowego. Zgodnie bowiem z art. 39 ust 1 i 2 powołanej wyżej ustawy zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności także na pokrycie części lub całości kosztów zakupu leków i leczenia, a o taką refundację zwrócił się skarżący. Nie są to jednak jedyne czynniki, jakie bierze pod uwagę organ pomocy społecznej w zakresie udzielanych świadczeń. Równocześnie bowiem, stosownie do regulacji zawartej w art. 3 ust. 4 cytowanej ustawy, potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom tej pomocy. Wysokość tej pomocy uzależniona jest więc nie tylko od potrzeb wnioskodawcy, ale także od możliwości finansowych organu pomocy społecznej. Brzmienie przywołanych wyżej unormowań oznacza, iż decyzja w zakresie przyznania pomocy w formie zasiłku celowego, jak również w kwestii określenia jej wysokości podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne cechuje się m.in. tym, że organ nie jest związany ścisłymi kryteriami prawnymi, a więc ma pewną swobodę w ocenie zasadności żądania. W przypadku zasiłku celowego organ administracyjny wydaje decyzję oceniając całokształt sytuacji strony i jej rodziny, mającej wpływ na zakres zaspokojenia potrzeb, uwzględniając przy tym sytuację ogólną, czyli wysokość posiadanych środków, liczbę osób wymagających pomocy. Dopiero po ustaleniu, że taka pomoc jest niezbędna, organ może przyznać zasiłek celowy, biorąc pod uwagę zarówno okoliczności przemawiające za udzieleniem pomocy, jak i przeciw jej udzieleniu, także w kontekście wysokości przyznanej pomocy. Spełnienie kryteriów przez osobę ubiegającą się o zasiłek celowy nie oznacza zatem, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie świadczenia i to w wysokości jakiej oczekuje. W sytuacji ograniczonych środków przeznaczanych na cele pomocy społecznej i stale wzrastającej liczby osób ubiegających się o jej uzyskanie, konieczne jest stworzenie gradacji potrzeb tych osób i powiązanie jej z możliwościami finansowymi ośrodków pomocy społecznej. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza więc załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków (wyrok NSA z dnia 19 czerwca 2007 r. sygn. akt I OSK 1464/06, Centralna Baza Orzeczeń i Informacji Sprawach). Działanie organu w ramach uznania administracyjnego nie oznacza, że organ administracji dysponuje w tym zakresie niczym nie skrępowaną swobodą. Podkreślić bowiem należy, iż uznanie administracyjne nie zwalnia organu od obowiązku prowadzenia postępowania zgodnie z określoną w art. 8 k.p.a. zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa, jak również z zasadami prawdy obiektywnej oraz swobodnej oceny dowodów, określonymi w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organ, działając w ramach przysługującego uznania, nie jest również zwolniony od powinności prawidłowego uzasadnienia swego rozstrzygnięcia, zgodnie z wytycznymi zawartymi w art. 107 § 3 k.p.a. Decyzje wydawane w ramach uznania administracyjnego podlegają zatem kontroli sądowej w zakresie oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów, a więc dotyczącej prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji. Dokonana w niniejszej sprawie ocena uzasadnia twierdzenie, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa. Organy orzekające w sprawie działały zgodnie ze wskazanymi wyżej zasadami, rozstrzygnęły sprawę zważając na sytuację rodzinną skarżącego, ograniczone możliwości finansowe organu pomocy społecznej, a tym samym ochronę interesów osób uprawnionych do uzyskania wsparcia ze środków pomocy społecznej. W toku postępowania administracyjnego zebrano materiał dowodowy pozwalający na ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej skarżącego i rozstrzygnięcie sprawy co do jej istoty. Przyznanie skarżącemu zasiłku celowego pokrywającego w części koszty zakupu leków nie narusza zatem postanowień ustawy o pomocy społecznej. Słusznie bowiem wskazało Kolegium w zaskarżonej decyzji, że pomoc oraz jej wysokość jest nie tylko warunkowana potrzebą strony, ale również posiadanymi do dyspozycji przez Ośrodek środkami finansowymi oraz ilością osób ubiegających się o pomoc. Sąd zwraca uwagę na ugruntowany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, iż organy administracji w zakresie pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach muszą realizować cele powierzone im w ustawie o pomocy społecznej. Wymaga to oceny nie tylko niezbędnych potrzeb życiowych osób uprawnionych do tych świadczeń, ale także własnych środków finansowych. Organy pomocy społecznej są zatem upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 stycznia 2008 r., sygn. akt I OSK 624/07, Centralna Baza Orzeczeń i Informacji Sprawach). Pomimo więc tego, że bezspornie sytuacja skarżącego jest trudna, to dokonując zasadności jej przyznania we wskazanej w decyzji wysokości, nie można pominąć tego, że celem pomocy społecznej nie jest zastąpienie stron w uzyskiwaniu dochodów i zaspokajanie wszelkich ich potrzeb, a jedynie pomoc w tym zakresie (art. 2 ust. 1 ustawy). Jednocześnie podkreślenia wymaga, iż skarżący jest objęty pomocą społeczną w szerokim zakresie. Z akt administracyjnych wynika, że skarżący otrzymuje pomoc w formie zasiłku stałego w kwocie 324, 00 zł miesięcznie przyznanego bezterminowo od 1 czerwca 2012r. na mocy decyzji Burmistrza L. z dnia [...] czerwca 2012r., nr [...] oraz został objęty ubezpieczeniem zdrowotnym zgodnie z przepisami o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym od kwoty zasiłku stałego w okresie pobierania świadczenia na mocy wskazanej wyżej decyzji; świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności - zasiłku celowego w ramach programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" w kwocie 120, 00 zł miesięcznie od dnia 1 czerwca 2012r. do dnia 31 sierpnia 2012r. przyznanego na mocy decyzji Burmistrza L. z dnia [...] czerwca 2012r., nr [...]. Ponadto M.M. pobiera zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł miesięcznie od stycznia 2012r. Zarzuty podniesione w skardze nie zasługują na uwzględnienie. W szczególności za chybiony należy uznać zarzut niewłaściwego zaliczenia skarżącego do kategorii "osób samotnie gospodarujących". Pojęcie to jest kategorią ustawową, do której zalicza się osoby, które prowadzą jednoosobowe gospodarstwo domowe, w odróżnieniu od drugiej kategorii osób funkcjonujących w rodzinie. Bez wpływu na zaliczenie do tej kategorii pozostaje wiek, niepełnosprawność, zakres pomocy udzielanej wnioskodawcy przez inne osoby. Również kwestionowanie zaliczenia otrzymywanego przez skarżącego zasiłku pielęgnacyjnego do dochodu należy uznać za chybione, a przede wszystkim pozostające bez wpływu na treść wydanego w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia, na marginesie jedyni. Sąd wyjaśnia, że zasiłek pielęgnacyjny zaliczany jest do dochodu, zgodnie z definicją dochodu zawartą w art. 8 ust. 3 ustawy i nie należy do zamkniętego katalogu wyłączeń od dochodu zawartych w art. 8 ust 4 ustaw. Mając na uwadze przedstawiony stan rzeczy Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja wydana została zgodnie z obowiązującym prawem, w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania. W ocenie Sądu w sprawie nie nastąpiło naruszenie granic przysługującego organom uznania administracyjnego. Wydając rozstrzygnięcie organy miały bowiem na względzie okoliczności sprawy tak istniejące po stronie skarżącego, jak również uwzględniły cele i możliwości pomocy społecznej. Z uwagi na powyższe, Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.