VII SA/Wa 2093/10
WyrokWSA w Warszawie2011-01-19
Skład orzekający: Krystyna Tomaszewska, Joanna Gierak-Podsiadły, Leszek Kamiński
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy w przypadku samowolnie wybudowanej sieci ciepłowniczej, decyzja o nakazie rozbiórki powinna być oparta na przepisach planu zagospodarowania przestrzennego obowiązujących w dacie budowy, czy w dacie orzekania?Ratio decidendi
Sąd uznał, że w przypadku samowolnie wybudowanego obiektu, decyzja o nakazie rozbiórki, zgodnie z art. 37 ust. 1 Prawa budowlanego z 1974 r., powinna być oparta na przepisach planu zagospodarowania przestrzennego obowiązujących w dacie realizacji inwestycji, a nie w dacie orzekania. Ponadto, brak wyraźnego zakazu sytuowania sieci ciepłowniczej w planie zagospodarowania przestrzennego z daty budowy, przy jednoczesnym braku przesłanek wskazujących na niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia, nie stanowi podstawy do nakazania rozbiórki.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego odmawiającą wydania nakazu rozbiórki części magistrali ciepłowniczej przebiegającej przez działkę skarżącej Spółki. Magistrala została wybudowana w latach 1976-1977 bez pozwolenia na budowę. Organy administracji odmówiły nakazu rozbiórki, uznając, że budowa nie naruszała planu zagospodarowania przestrzennego z 1969 r. i nie powoduje zagrożenia. WSA uchylił poprzednią decyzję organu odwoławczego, wskazując na konieczność pełnego zbadania planu zagospodarowania przestrzennego. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, organ odwoławczy ponownie utrzymał w mocy decyzję o odmowie rozbiórki, co zostało zaskarżone do WSA.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Tomaszewska, , Sędzia WSA Joanna Gierak-Podsiadły (spr.), Sędzia WSA Leszek Kamiński, Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Ciszek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 stycznia 2011 r. sprawy ze skargi [...] S.A. w [...]e na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania nakazu rozbiórki skargę oddala
Przedmiotem skargi wniesionej przez [...] S.A. w [...], reprezentowanej przez adw. A. L., jest decyzja [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z [...] sierpnia 2010 r. o nr [...], utrzymująca w mocy -na podstawie art.138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej: k.p.a.)- decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla [...] z [...] czerwca 2008 r., odmawiającą wydania nakazu rozbiórki części magistrali ciepłowniczej przebiegającej przez działkę nr ewid. [...] położoną przy ul. [...] w [...], w następującym stanie faktycznym:
Powołaną powyżej decyzją z [...] czerwca 2008r. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego [...], po rozpoznaniu wniosku z 28 maja 2004 r., złożonego przez [...] S.A. w [...] zawierającego żądanie wydania nakazu rozbiórki części magistrali ciepłowniczej przebiegającej przez działkę nr ewid. [...] położoną przy ul. [...] w [...] (której to Agencja wówczas była właścicielem), odmówił wydania nakazu rozbiórki powyższej inwestycji. W uzasadnieniu organ wskazał, że z akt sprawy wynika, iż przedmiotową sieć wybudowano w latach 1976-1977, a zatem w sprawie będą miały zastosowanie przepisy ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane (Dz. U. Nr 38, poz. 229 ze zm.). Organ wskazał też, że inwestor nie przedłożył stosownego pozwolenia na budowę. Jednakże zgodnie z art. 37 ustawy - Prawo budowlane z 1974 r. rozbiórkę obiektu budowlanego można nakazać tylko w przypadku, gdy obiekt znajduje się na terenie, który zgodnie z przepisami o planowaniu przestrzennym nie jest przeznaczony pod zabudowę albo przeznaczony jest pod innego rodzaju zabudowę, lub powoduje bądź w razie wybudowania spowodowałby niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia albo niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia. I dalej organ wskazał, że z planu ogólnego zagospodarowania przestrzennego zatwierdzonego uchwałą nr [...] Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] lipca 1969 r. wynika, że przedmiotowa działka nr ew. [...], w dacie budowy znajdowała się w obszarze funkcjonalnym ZL - teren parków leśnych i rezerwatów. Plan ten nie obejmował ustaleń w zakresie prowadzenia mediów w tym sieci cieplnej na obszarze Dzielnicy [...], tylko wskazywał tereny urządzeń energetyki cieplnej. Organ zaznaczył przy tym, iż sieć cieplna nie jest urządzeniem, lecz obiektem inżynierskim (art. 1 ust. 5 ustawy - Prawo budowlane z dnia 31 stycznia 1961 r. - Dz. U Nr 7 poz.46 z późn. zm.) i obiektem budowlanym liniowym (art. 2 ust. 1 ustawy - Prawo budowlane z dnia 24 października 1974 r.), i służy konkretnemu obiektowi budowlanemu – w tym przypadku obiektowi szpitalnemu. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego [...] stwierdził więc, że nie ma sprzeczności lokalizacji przedmiotowego obiektu z ustaleniami planistycznymi.
[...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego decyzją z [...] września 2008 r., po rozpoznaniu odwołania [...] S.A. w [...], która aktem notarialnym Rep. [...] Nr [...] nabyła w dniu 16 sierpnia 2004 r. działkę nr ew. [...] z obrębu [...] przy ul. [...] w [...], utrzymał w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego [...] z [...] czerwca 2008 r., podzielając stanowisko organu powiatowego.
Na powyższą decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego Spółka [...] wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który po jej rozpoznaniu wyrokiem z 12 maja 2009 r., sygn. akt VII SA/Wa 1812/08, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że w przedmiotowej sprawie właściciel sieci nie zaprzeczył, iż ciepłociąg jest samowolą budowlaną. Zatem istotną kwestią było szczegółowe zbadanie zapisów planu, gdyż ewentualny brak zapisu, iż na przedmiotowej nieruchomości może być usytuowany ciepłociąg (jeżeli nie ma w tej kwestii zakazu) powodowałby, że w sytuacji zrealizowania takiego obiektu, winno być prowadzone postępowanie legalizacyjne. Jednocześnie Sąd wskazał, że w niniejszej sprawie takie postępowanie było prowadzone i prawdopodobnie nadal pozostaje w toku rozpoznawania przez organ powiatowy. Jednakże zapoznanie się z aktami tego postępowania, jak i z planem zagospodarowania przestrzennego z 1976 r. nie było możliwe w toku postępowania sądowego, bowiem w niniejszych aktach tej dokumentacji brakowało. Sąd wskazał też, że w przedstawionym przez stronę skarżącą odpisie wyrysu planu zagospodarowania przestrzennego brak jest części opisowej, a to uniemożliwiało pełne odczytanie zapisów planu zagospodarowania przestrzennego i kontrolę zaskarżonej decyzji. W konsekwencji Sąd stwierdził, iż organ odwoławczy, dokonując ustaleń w sprawie nie wyjaśnił, czy zapis planu zagospodarowania przestrzennego uznawał za dopuszczalne sytuowanie sieci na terenie przedmiotowej działki, czy też zawierał w tym zakresie zakaz.
Po uprawomocnieniu się powyższego wyroku i ponownej analizie sprawy, [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w dniu [...] sierpnia 2010 r. wydał decyzję nr [...], którą utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji z [...] czerwca 2008 r.
W uzasadnieniu tego orzeczenia organ odwoławczy -mając na uwadze wytyczne zawarte w ww. wyroku Sądu i powołując się na art. 153 p.p.s.a.- wskazał, iż sprawa dotyczy zrealizowanej samowolnie w latach 1976-1977 sieci ciepłowniczej przebiegającej przez działkę nr ewid. [...] przy ul. [...] w [...], której obecnym właścicielem jest Spółka [...] (podtrzymująca żądanie [...] S.A. o wydanie nakazu rozbiórki tej sieci) oraz, że w sprawie należało zastosować przepisy Prawa budowlanego z 1974 r., a dokładnie art. 37 tej ustawy. Kierując się treścią art. 37 ust. 1 (zawierającego obligatoryjny nakaz rozbiórki w sytuacjach w nim określonych), organ podał, iż w świetle ogólnego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego zatwierdzonego uchwałą Prezydium Rady Narodowej [...] nr [...] z dnia [...] lipca 1969 r. (w postaci graficznej) działka nr ewid. [...] w dacie realizacji przedmiotowej sieci ciepłowniczej znajdowała się w obszarze funkcjonalnym ZL - oznaczającym teren parków leśnych i rezerwatów. Plan ten nie obejmował ustaleń w zakresie prowadzenia mediów, w tym sieci cieplnej na obszarze Dzielnicy [...], tylko wskazywał tereny urządzeń energetyki cieplnej. Ponadto organ odwoławczy wskazał, że z uzyskanej w toku postępowania odwoławczego dokumentacji w formie zapisów miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego nie wynika, aby został w nich sformułowany zakaz sytuowania sieci na tym terenie. W związku z powyższym organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji i uznał, że dopuszczał on taką ewentualność. W konsekwencji organ przyjął, iż nie można w sprawie mówić o sprzeczności lokalizacji przedmiotowego obiektu z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego.
Organ II instancji stwierdził również, że przedmiotowa inwestycja nie powoduje niebezpieczeństwa dla ludzi lub mienia albo niedopuszczalnego pogorszenia warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia w rozumieniu art. 37 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego z 1974 r. Wskazał, że ze znajdującej się w aktach sprawy opinii technicznej określającej prawidłowość wykonanych robót dla odcinka sieci ciepłowniczej przebiegającej przez ww. działkę nr ewid. [...], sporządzonej przez inż. M. N. - rzeczoznawcę budowlanego oraz inż. T. K. wynika, iż stan techniczny konstrukcji kanału wykonanego z żelbetowych łupin prefabrykowanych określa się jako dobry.
W związku z powyższym [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego stwierdził, że w wyniku ponownego rozpoznania sprawy w ramach postępowania odwoławczego nie znalazł merytorycznych ani proceduralnych podstaw do zmiany lub uchylenia zaskarżonej decyzji i orzeczenia o rozbiórce odcinak sieci ciepłowniczej. Jednocześnie organ II Instancji wskazał, że wszelkie kwestie dotyczące usytuowania na terenie działki nr ewid. [...] przedmiotowego odcinka sieci ciepłowniczej, jak i roszczenia dotyczące naprawienia szkód powstałych podczas procesu inwestycyjnego bądź wszelkie roszczenia z tytułu ograniczenia lub naruszenia prawa własności podlegają przepisom prawa cywilnego i jako takie mogą być dochodzone wyłącznie w trybie postępowania cywilnego przed sądem cywilnym.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z [...] sierpnia 2010 r., [...] S.A. w [...] wniosła o jej uchylenie i przekazanie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz strony skarżącej zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła:
1. naruszenie przepisów prawa materialnego:
- art. 37 ust. 1 ustawy - Prawo budowlane z dnia 24 października 1974 r., wyrażające się w:
a. przyjęciu, że wybudowanie sieci ciepłowniczej nie naruszyło postanowień obowiązującego ówcześnie planu zagospodarowania przestrzennego, podczas gdy działka [...] w dacie realizacji inwestycji znajdowała się w obszarze funkcjonalnym RK, ZL (terenie parków leśnych i rezerwatów) i nie wskazano tam dodatkowej możliwości umieszczenia sieci ciepłowniczej (EC), a zatem sieć ciepłownicza została wybudowana niezgodnie z planem zagospodarowania przestrzennego, co uzasadnia zastosowanie ww. art.,
b. niewłaściwym jego zastosowaniu w związku z uzależnieniem możliwości wydania decyzji o rozbiórce samowolnie wzniesionego obiektu budowlanego od ustaleń treści planu obowiązującego w dacie wznoszenia samowoli budowlanej zamiast od ustaleń treści planu obowiązującego w dacie wydania decyzji w przedmiocie rozbiórki,
c. niewłaściwym jego zastosowaniu w związku z niezbadaniem, czy uzasadnione jest twierdzenie skarżącego, że ciepłociąg uniemożliwia racjonalne wykorzystanie działki 47/2, skoro przebiega dokładnie przez środek terenu, przeznaczonego w studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego pod zabudowę jednorodzinną na działkach leśnych;
- art. 2 ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane w zw. z przepisem art. 7 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych oraz rekultywacji gruntów wyrażającym się w ustaleniu, że część ciepłociągu wybudowana została na terenie, na którym -zgodnie z planem uchwalonym 10 lipca 1969 r.- nie było zakazu umieszczania tego typu inwestycji, gdy tymczasem postanowienia planu w pkt. 2.9.9 i pkt. 2.6.5 stanowią inaczej;
- art. 2 i art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane w zw. z art. 103 ust. 2 zd. drugie ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane, § 3 pkt 1.h rozporządzenia Ministra Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 20 stycznia 1973 r. i w zw. z przepisem art. 107 § 1 k.p.a. wyrażającym się ich niewłaściwym zastosowaniem przy ustalaniu charakteru obiektu i w konsekwencji ustaleniu, że ciepłociąg jest obiektem inżynierskim i jednocześnie obiektem budowlanym liniowym;
- art. 2 ust. 3 w zw. z art. 28 ustawy z dnia 24 października 1974r. Prawo budowlane wyrażającym się w błędnym przyjęciu, że roboty budowlane prowadzone w związku z realizacją obiekt budowlanego liniowego służącego innemu obiektowi nie wymagały uzyskania pozwolenia na budowę, podczas gdy w myśl art. 2 ust. 3 Prawa budowlanego z 1974 r. za roboty budowlane uznaje się roboty polegające na budowie nie tylko całego, ale również i części obiektu budowlanego, a zatem wymagały one uprzedniego uzyskania zgody na budowę;
2. naruszenie przepisów postępowania administracyjnego:
- art. 107 § 1 k.p.a. wyrażające się w zaniechaniu uzasadnienia zaskarżonej decyzji, m.in. z uwagi na nie wskazanie postanowienia planu, który rzekomo wskazywał tereny urządzeń energetyki cieplnej a nie obejmował ustaleń w zakresie prowadzenia mediów, choć w rzeczywistości plan nie zawierał wskazania terenów urządzeń;
3. a także błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy, poprzez:
- ustalenie, że ciepłociąg zaopatruje jedynie szpital [...], podczas gdy początkowo zaopatrywał zakładowe osiedle mieszkaniowe Ośrodka Badań [...] w [...] i inne jednostki mieszkaniowe;
-ustalenie, że plan uchwalony 10 lipca 1969 r. wskazywał tereny urządzeń energetyki cieplnej, a nie obejmował ustaleń w zakresie prowadzenia mediów wbrew treści postanowienia pkt. 2.8.4 (który na terenie dzielnicy [...] przewidywał jedynie budowę magistrali, bez innych budowli ciepłowniczych);
- ustalenie, że plan z 10 lipca 1969 r. nie zakazywał budowy na spornej działce ciepłociągu wbrew treści postanowień tego planu, tj. pkt. IV c str. 10, pkt. 2.9.9, pkt. 2.6.5 ppkt. 8.
W uzasadnieniu skargi powyższe zarzuty skarżąca rozwinęła podnosząc w szczególności, iż podstawowym błędem organów orzekających w sprawie było uzależnienie decyzji o rozbiórce od planu obowiązującego w dacie realizacji samowoli budowlanej. Powołując się na liczne orzecznictwo sądów administracyjnych skarżąca wskazała, że dla ustalenia czy miał miejsce fakt samowoli budowlanej istotne są ustalenia z daty wzniesienia budowli podlegającej ocenie, natomiast dla ustalenia, czy istnieją przesłanki do wydania nakazu rozbiórki - ustalenia planu zagospodarowania przestrzennego z daty orzekania. Zatem, zdaniem skarżącej Spółki, organy badając istnienie przesłanek do wydania nakazu rozbiórki winny odnieść do treści planu zagospodarowania przestrzennego z daty orzekania, a w braku tego planu - do treści studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego [...] uchwalonego przez Radę [...] w dniu [...] października 2006 r.
Ponadto skarżąca Spółka podniosła, że organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie wskazał, na podstawie jakich przepisów ustalił, że ciepłociąg jest obiektem inżynierskim i obiektem budowlanym liniowym. Skarżąca zauważyła, że przepis § 3 pkt h rozporządzenia Ministra Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 20 stycznia 1973 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 29), które obowiązywało do 5 kwietnia 1975 r. (a więc w czasie rozpoczęcia budowy sieci ciepłowniczej) stanowił, że obiektem budowlanym są również instalacje związane z budynkami służące do zaopatrzenia w wodę, gaz, energię do ogrzewania. Zatem sieć ciepłownicza jest obiektem budowlanym w rozumieniu przepisów Prawa budowlanego z 1974 r., a więc można w stosunku do niej zastosować przepis art. 37 ust. 1 Prawa budowlanego z 1974 r. Jednocześnie skarżąca stwierdziła, że gdyby nawet ustalenia organu co do charakteru obiektu były prawidłowe, obiekty będące ciepłociągami także wymagały uzyskania pozwolenia na budowę, na podstawie art. 28 Prawa budowlanego w brzmieniu obowiązującym w dacie wybudowania ciepłociągu.
Dalej, skarżąca podniosła, że wbrew ustaleniom faktycznym zaskarżonej decyzji plan [...] Zespołu Miejskiego, Planu Ogólnego [...] z 1969 r. obejmował ustalenie w zakresie prowadzenia mediów, w tym sieci cieplnej na obszarze Dzielnicy [...] przewidując jedynie budowę magistrali wschodniej praskiej w zakresie ciepłownictwa, bez innych budowli ciepłowniczych na tym terenie.
W konsekwencji skarżąca Spółka stanęła na stanowisku, że brak zezwolenia na budowę ciepłociągu i brak wskazania w planie zagospodarowania przestrzennego obowiązującego od 1969 r. i w dacie zakończenia budowy, że na spornej nieruchomości możliwe jest usytuowanie ciepłociągu jest wystarczające dla stwierdzenia, że wybudowanie ciepłociągu było niezgodne z obowiązującymi przepisami prawa - przepisem art. 28 Prawa budowlanego z 1974 r. i miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego i stanowiło samowolę budowlaną. W związku z powyższym, zdaniem skarżącej, istnieją podstawy do wydania nakazu rozbiórki przedmiotowej magistrali ciepłowniczej.
[...]Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
Sąd nie znalazł żadnych podstaw do uznania zarzutów w niej podniesionych. Nie znalazł też żadnych innych powodów do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego orzeczenia.
-Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z [...] sierpnia 2010 r. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z [...] czerwca 2008 r. o odmowie wydania nakazu rozbiórki części magistrali ciepłowniczej przebiegającej przez działkę nr ewid. [...] położonej przy ul. [...] w [...].
Postępowanie zakończonej zaskarżoną decyzją zainicjowane zostało wnioskiem jeszcze poprzedniego właściciela ww. działki, który pismem z 28 maja 2004 r. zwrócił się z żądaniem wydania decyzji rozbiórkowej powyższej inwestycji wskazując na to, iż została ona zrealizowana w warunkach samowoli budowlanej. Dnia 6 września 2004 r. Spółka [...], powołując się na akt notarialny umowy sprzedaży ww. działki, zgłosiła swój udział w sprawie i podtrzymała żądanie o wydanie decyzji rozbiórkowej.
-Zaskarżona decyzja wydana została na skutek wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 12 maja 2009 r. sygn. akt VII SA/Wa 1812/08, którym Sąd uchylił poprzednią decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z [...] września 2008 r. Wskazany wyrok Sądu jest prawomocny, a to nie jest w sprawie bez znaczenia, albowiem zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Ponieważ ocena ta i wskazania, stosownie do art. 141 § 4 p.p.s.a., formułowane są w uzasadnieniu wyroku, zatem moc wiążącą ma nie tylko samo rozstrzygnięcie ale i uzasadnienie. Przez ocenę prawną należy rozumieć wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. Ocena prawna może dotyczyć zarówno samej wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, jak i braku wyjaśnienia w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym istotnych okoliczności stanu faktycznego. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią natomiast z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie administracyjne.
Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd orzekając ponownie w tej samej sprawie nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Przy czym, związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu ww. przepisu oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełni oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej. Nadto dodać trzeba, iż bezwzględny obowiązek zastosowania się przez organ administracji do poglądu prawnego i wynikających z niego wytycznych co do dalszego biegu postępowania może być wyłączony tylko w razie istotnej zmiany stanu faktycznego lub zmiany przepisów prawa, a także po wzruszeniu tego orzeczenia w przewidzianym do tego trybie (v. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 maja 2009 r. sygn. akt II OSK 691/08, lex nr 574442).
Dostrzegając powyższe stwierdzić w tym miejscu wyraźnie należy, iż wskazany wyrok Sądu jest prawomocny, a okoliczności (faktyczne i prawne) sprawy nie uległy zmianie. Tym samym organ zobligowany był do podporządkowania się uwagom zawartym w tym wyroku i poprowadzenia postępowania zgodnie z wytycznymi, które zostały w nim przedstawione.
-Omawianym wyrokiem Sąd przesądził, iż sprawa dotyczy samowolnie zrealizowanego odcinka sieci ciepłowniczej. Przyjął bowiem za prawidłowe ustalenia stanu faktycznego w tym zakresie, jak również w zakresie ustalenia daty realizacji tej samowoli. Stwierdził bowiem wyraźnie, że inwestor nie posiadał pozwolenia na budowę ww. obiektu, który to zrealizował w latach 1976-1977. W konsekwencji, w kontekście takich okoliczności, Sąd przesądził również, iż sprawa winna być prowadzona w oparciu o art. 37 ust. 1 ustawy – Prawo budowlane z 1974 r.
W tym miejscu należy przypomnieć, iż w myśl tego przepisu, obiekty budowlane lub ich części, będące w budowie lub wybudowane niezgodnie z przepisami obowiązującymi w okresie ich budowy, podlegają przymusowej rozbiórce albo przejęciu na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, gdy terenowy organ administracji państwowej stopnia powiatowego stwierdzi, że obiekt budowlany lub jego część:
1) znajduje się na terenie, który zgodnie z przepisami o planowaniu przestrzennym nie jest przeznaczony pod zabudowę albo przeznaczony jest pod innego rodzaju zabudowę, lub
2) powoduje bądź w razie wybudowania spowodowałby niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia albo niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia.
Zatem, na podstawie wskazanej regulacji prawnej, organ jest obwiązany orzec o rozbiórce w dwóch przypadkach, m.in. wówczas, gdy stwierdzi, że samowolnie zrealizowany obiekt budowlany (lub jego część) narusza ustalenia planistyczne.
W zapadłym w sprawie wyroku Sąd przesądził, iż analizując sprawę w tym zakresie należy kierować się zapisami planu zagospodarowania przestrzennego obowiązującego w dacie realizacji samowoli. Na taki plan powołał się organ odwoławczy w decyzji badanej wówczas przez Sąd. [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego -w decyzji z [...] września 2008 r.- dokonując analizy sprawy w kontekście art. 37 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego z 1974 r. oparł się bowiem na planie ogólnego zagospodarowania przestrzennego zatwierdzonego uchwałą nr [...] Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] lipca 1969 r., a dokładnie: na części graficznej tego planu (bo tekstem planu organ wówczas nie dysponował). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie zakwestionował takiej wykładni art. 37 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy (odwołującej się do ustaleń planistycznych z daty realizacji inwestycji, a nie z daty orzekania przez organ o ewentualnej rozbiórce), wskazał jedynie na to, iż dla prawidłowej oceny sprawy konieczny jest cały plan, w tym część opisowa (a nie tylko część graficzna). Dlatego też Sąd nakazał uzupełnienie materiału dowodowego sprawy i zbadanie zapisów planu zagospodarowania przestrzennego w zakresie ustalenia, czy istniał zakaz przebiegu sieci ciepłowniczej przez ww. nieruchomość przy ul. [...] w [...]. Sąd w omawianym wyroku podkreślił także, że ewentualny brak zapisu w planie, iż na przedmiotowej nieruchomości może być usytuowany ciepłociąg (jeżeli nie ma w tej kwestii zakazu), powodowałby, że w sytuacji zrealizowania takiego obiektu winno być prowadzone postępowanie legalizacyjne.
Reasumując, bezspornym jest (i przesądzonym prawomocnym wyrokiem, będącym nadal wiążącym dla Sądu i organów orzekających (wobec braku zmiany okoliczności sprawy)), iż żądanie wydania nakazu rozbiórki dotyczy inwestycji zrealizowanej samowolnie, tj. bez zezwolenia właściwego organu, w okresie obowiązywania poprzedniej ustawy – Prawo budowlane. W sprawie przesądzone zostało również, iż zastosowanie znajduje art. 37 ust. 1 Prawa budowlanego z 1974 r., a w kontekście pkt. 1 tego przepisu, plan zagospodarowania przestrzennego obowiązujący w dacie realizacji tej samowoli budowlanej (czyli budowy odcinka sieci ciepłowniczej).
Zarzuty skargi odnoszące się do powyższych kwestii należało więc uznać za bezpodstawne. Dotyczy to tej części skargi, w której skarżąca wskazuje na charakter zrealizowanej inwestycji podnosząc, iż wymagała ona zezwolenia właściwego organu, jak i tej, w której wywodzi (powołując się na orzecznictwo), iż należało uwzględnić aktualne w dacie orzekania o ewentualnej rozbiórce ustalenia planistyczne, a w efekcie studium zagospodarowania przestrzennego uchwalonego w dniu 10 grudnia 2006 r. Sąd będąc związany wyrokiem zapadłym w niniejszej sprawie w dniu 12 maja 2009 r., nie mógł dokonać innej oceny sprawy w tym zakresie i w istocie odmiennej od przyjętej w tym wyroku wykładni art. 37 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego z 1974 r. Skoro wyrokiem z 12 maja 2009 r. ww. kwestię (tak dotyczące samowoli budowlanej, jak również planu, który należy uwzględnić analizując sprawę) zostały przesądzone, to tak organ orzekając po tym wyroku, jak i Sąd orzekając w niniejszej sprawie innej oceny, sprzecznej z poglądem wyrażonym w ww. wyroku dokonać nie mogły, bo nie pozwala na to art. 153 p.p.s.a. Przy czym podkreślić trzeba, iż w sprawie nie występuje spór co do tego, ze inwestycja wymagała pozwolenia na budkowe, a takiego inwestor nie przedstawił, albowiem nie uzyskał.
-Przechodząc do dalszej oceny sprawy wskazać trzeba, iż [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego stosując się do wytycznych Sądu uzupełnił materiał dowodowy o potwierdzone za zgodność z oryginałem kopie uchwały Prezydium Rady Narodowej [...] nr [...] z dnia [...] lipca 1969 r. w sprawie zatwierdzenia Planu Ogólnego Zagospodarowania Przestrzennego [...] na rok 1985, tekstu Planu Ogólnego Zagospodarowania Przestrzennego [...] – 1985 r. i Informacji o Planie [...]Zespołu Miejskiego i Planie Ogólnym [...] do 1985 roku. Na podstawie tak uzupełnionych akt sprawy, organ wojewódzki analizując ponownie sprawę w kontekście art. 37 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego z 1974 r. i mając na uwadze uwagi Sądu zawarte w wyroku z 12 maja 2009 r. stwierdził, iż przesłanka określona w tym przepisie w sprawie nie występuje.
Sąd tak dokonaną ocenę w pełni podziela. Zgodnie z częścią graficzną planu zagospodarowania przestrzennego zatwierdzonego uchwałą Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia lipca 1969 r., działka nr [...] przy ul. [...] w [...] znajdowała się w obszarze funkcjonalnym ZL oznaczającym teren parków leśnych i rezerwatów. Sąd w wydanym w sprawie wyroku zalecił wyjaśnić, czy zapisy planu dopuszczały sytuowanie sieci na terenie tej działki. Zaznaczył przy tym, iż brak zapisów w tym zakresie, brak wyraźnego zakazu dotyczącego przebiegu sieci, winien skutkować skierowaniem sprawy na drogę postępowania legalizacyjnego. Wskazany powyżej plan zagospodarowania przestrzennego nie obejmował ustaleń w zakresie prowadzenia mediów, w tym sieci cieplnej na obszarze Dzielnicy [...], wskazywał tylko tereny urządzeń energetyki cieplnej. Nadto, z zapisów planu nie wynika, aby został sformułowany w nim zakaz sytuowania sieci na ww. działce. Skoro plan nie przewidywał w tym zakresie żadnego zakazu, to należało uznać, iż dopuszczał taką możliwość. Tym samym nie można było stwierdzić, iż lokalizacja spornej inwestycji jest sprzeczna z obowiązującym w dacie jej realizacji planem zagospodarowania przestrzennego.
W konsekwencji, w ocenie Sądu, zarzuty podniesione w skardze dotyczące wadliwego ustalenia, że plan uchwalony w dniu 10 lipca 1969 r. nie zakazywał budowy na ww. działce ciepłociągu, nie zasługują na uwzględnienie. O sprzeczności lokalizacji samowolnie zrealizowanej inwestycji z ww. planem nie świadczy bowiem żaden punkt planu przywołany przez skarżącą. Z żadnego z postanowień planu, na które powołała się skarżąca nie wynika bowiem -w sposób jednoznaczny- zakaz sytuowania na ww. działce nr ewid. [...] przy ul. [...] w [...] odcinka sieci ciepłowniczej. Nie wskazuje na to ani pkt. IV c planu (na podstawie którego [...] zakwalifikowano jako obszar ograniczonego rozwoju z przewagą zabudowy jednorodzinnej i dodatkową zabudową mieszkalną typu pensjonatowego), ani pkt. 2.6.5 (wyodrębniający 14 rejonów wypoczynkowo-turystycznych, w tym rejon lasów [...]), czy też pkt. 2.9.9 planu (ustalający generalną zasadę utrzymania i przywrócenia charakteru leśnego osiedlom powstałym poprzez parcelację lasów ochronnych). W ocenie Sądu, zakaz taki nie wynika również z innych zapisów planu uchwalonego [...] lipca 1969 r., na przykład z pkt. 2.8.4 (zawartego w rozdziale 2.8 Zasady rozwoju urządzeń inżynierskich i gospodarki wodnej), w którym zaplanowano podstawowe magistrale do zrealizowania do roku 1985. Dlatego też Sąd nie znalazł żadnych podstaw do tego, aby podważyć ustalenia organu odwoławczego w tym zakresie.
-Sąd za prawidłową również uznał ocenę sprawy w kontekście cyt. powyżej pkt 2 art. 37 ust. 1. Ze znajdującej się w aktach sprawy opinii technicznej określającej prawidłowość wykonanych robót dla odcinak sieci ciepłowniczej przebiegającej przez działkę nr ewid. [...] przy ul [...] w [...] wynika, iż stan techniczny konstrukcji kanału wykonanego z żelbetowych łupin prefabrykowanych określa się jako dobry. Opinia ta wykonana została przez rzeczoznawcę budowlanego inż. bud. ląd. M. N. i inż. bud. ląd. T. K. Tym samym Sąd uznał, iż słusznie organ odwoławczy stwierdził, że brak jest w sprawie okoliczności świadczących o tym, iż sporna -samowolnie zrealizowana- inwestycja powoduje niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia albo niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia. Dodatkowo trzeba w tym miejscu raz jeszcze zaznaczyć, iż w zapadłym w sprawie wyroku Sąd wyraźnie wskazał, że ewentualny brak zapisu (w planie), iż na przedmiotowej (w sprawie) nieruchomości może być usytuowany ciepłociąg (jeżeli nie ma tej kwestii zakazu) powodowałby, że w sytuacji zrealizowania takiego obiektu, winno być prowadzone postępowanie legalizacyjne.
-Konkludując, Sąd nie stwierdził w sprawie takich naruszeń przepisów prawa, które winny skutkować co najmniej uchyleniem zaskarżonego aktu administracyjnego. Zaskarżoną decyzję Sąd uznał więc za prawidłową, zgodną art. 37 ust. 1 Prawa budowlanego z 1974 r. i art. 153 p.p.s.a., albowiem uwzględniającą wskazania zawarte w prawomocnym wyroku Sądu z 12 maja 2009 r.
W sytuacji, gdy nie zachodziła żadna z przesłanek określonych w art. 37 ust. 1, organ nie mógł orzec o rozbiórce części sieci ciepłowniczej przebiegającej przez działkę skarżącej.
W tej sytuacji, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 14.07.2026. · Źródło