I GZ 47/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Stanisław Gronowski po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia T. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w O. z dnia 21 grudnia 2012 r., sygn. akt I SA/Ol 354/12 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi T. W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w O. z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności solidarnej za zaległości podatkowe w podatku akcyzowym postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 21 grudnia 2012 r. sygn. akt I SA/Ol 354/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. odmówił T. W. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w O. z dnia [...] kwietnia 2012 r. Jak wskazał Sąd pierwszej instancji, T. W. (dalej: skarżący), prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jest zatrudniony na ¼ etatu, otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 375 zł brutto. W odpowiedzi na wezwanie Sądu pierwszej instancji z dnia 6 września 2012 r. do uzupełnienia wniosku wyjaśnił, że nie posiada ruchomości i nieruchomości. Wszelkie opłaty związane z utrzymaniem tj. czynsz za mieszkanie, rachunki za gaz energię elektryczną, wodę telefon ponosi jego żona T. W. Czasem wspierany jest przez swoje dzieci i najbliższą rodzinę. Z żoną posiada rozdzielność małżeńską majątkową od dnia 20 stycznia 2006 r. Nie korzysta z pomocy społecznej oferowanej przez MOPS. Nie wykonuje żadnych prac dorywczych, sezonowych i okresowych. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, zarówno oświadczenie wnioskodawcy zawarte w urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i jego późniejsze wyjaśnienia, są pomimo wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, niejasne i nie pozwalają na wysnucie jednoznacznych wniosków w zakresie rzeczywistej sytuacji materialnej i finansowej. Jak podkreślił Sąd pierwszej instancji, przy podnoszonym braku innych dochodów, w tym w ramach świadczeń z pomocy społecznej, skarżący nie wskazał źródła finansowania ponoszonych przez niego kosztów codziennego utrzymania. W oświadczeniu z dnia 20 listopada 2012 r. małżonka skarżącego podała wprawdzie, że nie prowadząc ze skarżącym wspólnego gospodarstwa domowego, często finansuje bieżące koszty utrzymania męża, jednak przy uwzględnieniu pozostałych zawartych w tym oświadczeniu danych, w tym co do łącznej wysokości uzyskiwanych przez nią dochodów z tytułu umowy o pracę (2.269,17 zł) i ponoszonych kosztów (łącznie 2.245 zł), nie jest ono wystarczające do ustalenia rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawcy. W ocenie Sądu pierwszej instancji, niejasne i budzące wątpliwości wyjaśnienia co do obecnej sytuacji materialnej skarżącego nie mogą stanowić podstawy do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zdaniem Sądu pierwszej instancji nie zachodzą wystarczające podstawy do uwzględnienia wniosku skarżącego, bowiem przyznanie prawa pomocy jest uzależnione od przeprowadzenia rzetelnej analizy zdolności finansowej wnioskodawcy, a ta jest możliwa jedynie w oparciu o dowody, które uwiarygodniają wysokość rzeczywiście uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków. W zażaleniu na powyższe postanowienie T. W. wskazał, że złożył wszelką możliwą dokumentację dotyczącą jego sytuacji materialnej dołączając zaświadczenie o zarobkach jak również oświadczenie żony w tym zakresie. Oświadczył, że nie posiada żadnych dodatkowych źródeł utrzymania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243 - 263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sprawie, Sąd pierwszej instancji odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym uznając, że nie było możliwe dokonanie oceny sytuacji majątkowej skarżącego oraz jego domowników. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, dokonana przez Sąd pierwszej instancji ocena wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy była prawidłowa. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do sytuacji, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. W przypadku, gdy skarżący wraz z drugą osobą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, nie można badając jego sytuacji materialnej przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, ograniczać się jedynie do sytuacji majątkowej i dochodów skarżącego. Należy wówczas uwzględnić sytuację majątkową i dochody wszystkich domowników prowadzących wspólne gospodarstwo domowe. Sąd pierwszej instancji trafnie uznał, że skarżący nie przedstawił rzetelnie swojej sytuacji majątkowej i rodzinnej. W związku z tym na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwał skarżącego do przedłożenia wskazanych dokumentów źródłowych. Wbrew stanowisku skarżącego należy przyjąć, że wezwanie takie może obejmować także dokumenty źródłowe obrazujące dochody i obciążenia finansowe osób pozostających z osobą wnioskującą o przyznanie prawa pomocy we wspólnym gospodarstwie domowym. Skarżący w odpowiedzi na wezwanie Sądu wskazał wprawdzie, iż nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym razem z żoną, powyższe potwierdziła także żona skarżącego wskazując także, że często finansuje bieżące koszty utrzymania skarżącego w tym posiłki. Ponadto pokrywa wydatki związane w utrzymaniem mieszkania: czynsz, energia, telefon, Internet, wydatki na leczenie, środki czystości, ubrania. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że przez pojęcie "pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym" należy rozumieć stałe przebywanie kilku osób w tym samym miejscu przy jednoczesnym partycypowaniu w utrzymaniu tego gospodarstwa. W zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzkie sądy administracyjne są uprawione na podstawie art. 255 p.p.s.a. do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z 29 listopada 2012 r., sygn. akt II GZ 442/12, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Wskazać również należy, że przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego członków rodziny. Stosownie do art. 27 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (j.t. Dz.U. z 2012 r., poz. 788; dalej: k.r.o.), małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 k.r.o. małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Z obowiązku tego nie zwalnia drugiego małżonka nawet istnienie rozdzielności majątkowej. Rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa ustanowiona w drodze umowy może dotyczyć kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami. Skarżący błędnie przyjmuje natomiast, że rozdzielność majątkowa małżeńska zwalnia współmałżonka z ewentualnej pomocy finansowej. W takiej sytuacji należy stwierdzić, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. zasadnie uznał, że T. W. ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym nie dołożył należytej staranności w wykazaniu, że nie jest w stanie ich ponieść. Skarżący nie przedłożył na wezwanie Sądu pierwszej instancji m. in. wyciągów i wykazów z posiadanych przez żonę skarżącego rachunków bankowych, odpisu dokumentu potwierdzającego tytuł prawny do lokalu w którym zamieszkuje, bądź oświadczenia w tym zakresie. Okoliczność ta nie pozwala uwzględnić złożonego wniosku, jako że w orzecznictwie za dominujący uznano pogląd, w świetle którego w przypadku, gdy strona uchyla się od przedstawienia wszelkich informacji na temat jej sytuacji rodzinnej bądź finansowej lub podaje takie fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.