II FSK 1055/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Tomasz Kolanowski, Sędziowie: NSA Bogusław Dauter (sprawozdawca), del. WSA Teresa Randak, Protokolant Szymon Mackiewicz, po rozpoznaniu w dniu 15 października 2013 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej W. O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 9 listopada 2012 r. sygn. akt I SA/Lu 747/12 w sprawie ze skargi W. O. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 24 lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w L. na rzecz W. O. kwotę 380 (trzysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. 1. Wyrokiem z 9 września 2012 r., I SA/Lu 747/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę W. O. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w L. z 24 lipca 2012 r. w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. 2. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym: zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej w L. po rozpatrzeniu wniosku pełnomocnika skarżącego odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Organ wskazał, że decyzja wymiarowa została skutecznie doręczona 2 kwietnia 2012 r. na adres pełnomocnika strony, umocowanego w trakcie postępowania do jej reprezentowania. W dniu 25 czerwca 2012 r. do Izby Skarbowej w L. wpłynęło odwołanie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia odwołania od powyższej decyzji. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik wskazał, iż w związku z pobytem w szpitalu, leczeniem sanatoryjnym oraz zaleceniami lekarskimi w okresie rekonwalescencji od 16 marca 2012 r. do 18 czerwca 2012 r. ze względu na możliwość pogorszenia się stanu zdrowia nie mógł wykonywać żadnych czynności zawodowych. Analizując stan faktyczny sprawy, organ stwierdził, że z potwierdzenia odbioru przedmiotowej decyzji wynika, iż przesyłkę odebrał asystent dysponujący pieczęcią kancelarii, pod firmą której pełnomocnik strony wykonywał czynności wynikające z udzielonego mu pełnomocnictwa. W ocenie organu podatkowego pełnomocnik nie wskazał, że rodzaj choroby uniemożliwiał dokonanie czynności oraz, że nie istniała możliwość skorzystania z pomocy innych osób w jej dokonaniu, np. poprzez udzielenie substytucji. 3. Na powyższe postanowienie pełnomocnik strony złożył skargę do WSA w Lublinie, zarzucając mu naruszenie art. 120, art., 121, art. 122 i art. 187 § 1 w zw. z art. 162 § 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tj. Dz.U. z 2012 r. poz. 749, dalej: "O.p."). oraz art. 51 ust. 1 i 2 Konstytucji RP. 4. WSA w Lublinie oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej: "P.p.s.a."). Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko dyrektora izby skarbowej, że o braku winy w niedopełnieniu obowiązku procesowego można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie tego obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia. Odwołanie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania pełnomocnik strony złożył dopiero 25 czerwca 2012 r. Sąd zgodził się, że do tego czasu pełnomocnik legitymował się jeszcze następnymi zwolnieniami lekarskimi, jednak, jak słusznie stwierdził dyrektor izby skarbowej, sam fakt przebywaniu na zwolnieniu lekarskim (długotrwałej choroby) nie oznacza jeszcze braku zawinienia w niedopełnieniu w terminie czynności procesowej. Pełnomocnik procesowy, w przypadkach wystąpienia różnego rodzaju przeszkód i trudności, musi podjąć takie kroki, które takie występujące przeszkody przezwyciężą, by tym samym nie powodować ujemnych następstw po stronie osób reprezentowanych. Temu m. in. służy instytucja substytucji. Jeżeli pełnomocnik zaniechał przedsięwzięcia takich działań (ustanowienie substytuta, wyręczenia się osobą trzecią, kiedy taka możliwość istnieje), skutki takiego zaniechania, nie świadczą o braku jego zawinienia, w rozumieniu analizowanego przepisu. W niniejszej sprawie niewątpliwe choroba pełnomocnika utrudniła mu wykonywanie zwykłych obowiązków, przede wszystkim w okresie przebywania w szpitalach kardiologicznych (do dnia 16 kwietnia 2012 r.) ale nie uniemożliwia podjęcia odpowiednich kroków w celu sporządzenia pisma procesowego w postaci odwołania – zwłaszcza po tym okresie. Sąd podkreślił, iż pełnomocnik podatnika prowadzi działalność w ramach podmiotu, w którym pracują też inne osoby a zatem miał on możliwość posłużenia się osobą trzecią do sporządzenia odwołania w terminie. W dalszej części rozważań sąd pierwszej instancji wskazał, że wbrew zarzutom pełnomocnika skarżącego, organ podatkowy nie kwestionował u niego istnienia choroby ani czasu jej trwania. Podobnie nie wymagał, aby wyczerpująco przedstawił on przebieg choroby i sposób jej leczenia. Dotyczący tego zarzut naruszenia art. 51 ust. 1 Konstytucji RP stanowiącego o prawie do prywatności oraz zakazu dotyczącego władzy publicznej pozyskiwania i gromadzenia informacji dotyczących obywatela poza niezbędnym minimum świadczy o niezrozumieniu stanowiska organu podatkowego zawartego w zaskarżonym postanowieniu. Sąd zgodził się z dyrektorem izby skarbowej, że powołując się na chorobę, jako fakt uniemożliwiający dokonanie czynności procesowej, pełnomocnik powinien wykazać, że rodzaj i przebieg choroby rzeczywiście pozbawił go możliwości podjęcia działania, zwłaszcza, że z treści zaświadczeń lekarskich wynika, że mógł chodzić. 5. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku pełnomocnik skarżącego zarzucił: - naruszenie przepisów postępowania przed sądami administracyjnymi: art. 3 § 1, art. 133 § 1 , art. 141 § 4 w zw. art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a, art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) P.p.s.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy: - poprzez przedstawienie stanu sprawy w uzasadnieniu wyroku w sposób sprzeczny z aktami sprawy; - poprzez uznanie za prawidłowy błędny stan faktyczny co do istnienia winy w niedotrzymaniu terminu do wniesienia odwołania przez skarżącego; - poprzez niewykonanie funkcji kontrolnych w stosunku do organów administracji w zakresie przestrzegania konstytucyjnych praw i wolności obywateli tj. prawa do prywatności art. 51 Konstytucji RP i prawa do dwuinstancyjności postępowania administracyjnego art. 78 Konstytucji RP i utrzymanie w obrocie prawnym postanowienia godzącego w prawa konstytucyjne obywatela; - niewykonanie funkcji kontrolnych w stosunku do organów podatkowych i utrzymanie w obrocie prawnym postanowienia wydanego z naruszeniem zasad postępowania administracyjnego tj., zasady prawdy obiektywnej oraz ustalania stanu faktycznego w sposób dowolny z przekroczeniem granicy swobody - art. 122 we zw. z art. 187 § 1 O.p. oceny materiału dowodowego i kwestionowaniem przez organy skarbowe dokumentów urzędowych art. 194 O.p.; - naruszenia prawa materialnego: art.51 § 1 i art. 51 § 2 Konstytucji RP w formie błędnej wykładni poprzez uznanie, że żądanie przez organ podatkowy informacji o rodzaju choroby i jej przebiegu nie stanowi naruszenia konstytucyjnego prawa do prywatności przez organ podatkowy oraz nie stanowi naruszenia konstytucyjnego zakazu gromadzenia przez organy informacji o obywatelach ponad niezbędne minimum. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 7. Skarga kasacyjna jest zasadna, choć nie wszystkie jej zarzuty zasługują na uwzględnienie. Kwestią sporną w sprawie było zaistnienie trzeciej przesłanki koniecznej do przywrócenia terminu, a mianowicie uprawdopodobnienie, że uchybienie terminowi nastąpiło bez winy skarżącego. Na wstępie rozważań, należy zaznaczyć, że Naczelny Sąd Administracyjny już wielokrotnie zajmował się kwestią przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej w takim samym stanie faktycznym. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd wyrażony w postanowieniach NSA: z 14 sierpnia 2012 r.; I GZ 167/12 oraz z 20 grudnia 2012 r., II FZ 992/12-1003/12. Przesłanka dotycząca uprawdopodobnienia, nie może być utożsamiana z dowodzeniem okoliczności istotnych z punktu widzenia art. 162 § 1 i 2 O.p. Uprawdopodobnienie jest bowiem środkiem zastępczym dowodu w znaczeniu ścisłym, niedającym pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o określonym fakcie. Jest to środek zwolniony od ścisłych formalności dowodowych (por. t. 5 do art. 162 w S. Babiarz i inni, Ordynacja podatkowa. Komentarz, Wydawnictwo prawnicze, Lexis Nexis, 2006, str. 551). Dla przywrócenia terminu nie jest zatem konieczne przeprowadzenie postępowania dowodowego według reguł określonych w Rozdziale 11, Działu IV Ordynacji podatkowej - Dowody, ponieważ wystarczy uprawdopodobnienie, że zainteresowany nie dotrzymał terminu bez swojej winy. Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności rozpoznawanej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że skarżący uprawdopodobnił brak winy pełnomocnika w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania. Zaświadczenia lekarskie załączone do wniosku o przywrócenie terminu w sposób niebudzący wątpliwości uprawdopodabniają okoliczność, że pełnomocnik skarżącego w okresie od 16 marca do 18 czerwca 2012 r. nie był zdolny do pracy ze względu na pobyt w szpitalu, leczenie sanatoryjne oraz zalecenia lekarskie w okresie rekonwalescencji. Według zaświadczeń przewidywany okres niezdolności do pracy wynosił ponad trzy miesiące. Zaświadczenia takie w rozpoznawanej sprawie, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, stanowią wystarczające wykazanie okoliczności wyłączających winę w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Z uwagi na powyższe na uwzględnienie zasługuje zarzut naruszenia art. 3 § 1, art. 133 § 1 , art. 141 § 4 w zw. art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a), art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) P.p.s.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Odnosząc się do zarzutu naruszenia prawa materialnego, który w ocenie Sądu jest nietrafny, należy zauważyć, że pełnomocnik błędnie przywołał jednostki redakcyjne aktu normatywnego- sformułował zarzuty w odniesieniu do paragrafów, czyli jednostek, które w ogóle nie występują w Konstytucji; powyższa wadliwość nie uniemożliwiła jednak merytorycznego odniesienia się do stawianego zarzutu. Po pierwsze, należy wyjaśnić, że art. 51 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji głoszą, że nikt nie może być obowiązany inaczej niż na podstawie ustawy do ujawniania informacji dotyczących jego osoby (ust. 1) a władze publiczne nie mogą pozyskiwać, gromadzić i udostępniać innych informacji o obywatelach niż niezbędne w demokratycznym państwie prawnym (ust. 2). Po drugie, uprawnieniem wynikającym z art. 51 ust. 1 Konstytucji jest prawo do nieujawniania informacji dotyczących osoby. Wyjątkiem jednakże od tej zasady jest zobowiązania do ich ujawnienia, które może zostać nałożone tylko w drodze ustaw. Zasada ustanowiona w art. 51 ust. 1 została uzupełniona o odpowiadającą jej zasadę niepozyskiwania, niegromadzenia i nieudostępniania informacji o obywatelach przez organy władzy publicznej (art. 51 ust. 2 Konstytucji). Jednakże należy zaznaczyć, że gwarantowana konstytucyjnie ochrona prawa do życia prywatnego nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniom ustawowym (por. M. Wyrzykowski , Ochrona danych- zagadnienia konstytucyjne (w:) Ochrona danych osobowych, red. M. Wyrzykowski, Warszawa 1999, s. 24 i s. 25; P. Litwiński, Ochrona danych osobowych w ogólnym postępowaniu administracyjnym; Warszawa 2009 r., s. 141-142). Przenosząc powyższe rozważania na płaszczyznę niniejszej sprawy Sąd wskazuje, że nie doszło zarzucanego naruszenia art. 51 ust. 1 i 2 poprzez błędną wykładnię. Po pierwsze, sąd pierwszej instancji wskazał, że organ podatkowy nie kwestionował istnienia choroby pełnomocnik ani czasu jej trwania. Nie wymagał także by wyczerpująco przedstawił przebieg choroby i sposób jej leczenia. Wobec stwierdzenia przez sąd pierwszej instancji braku zaistnienia takich działań organu podatkowego, tym bardziej sąd nie mógł ich uznać za naruszające konstytucyjne prawa do prywatności i zakaz gromadzenia przez organy informacji o obywatelach ponad niezbędne minimum. Ponownie rozpoznając sprawę sąd pierwszej instancji skontroluje postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w L. z 24 lipca 2012 r. w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania uwzględniając powyższe uwagi co do istnienia winy w niedotrzymaniu terminu do wniesienia odwołania przez skarżącego. Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 209 w zw. z art. 203 pkt 1 i art. 205 § 2 i 4 P.p.s.a w zw. z § 3 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2011 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu (Dz. U. Nr 31, poz. 153).