II FZ 166/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska - Nowacka, po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 27 grudnia 2012 r., sygn. akt I SA/Gl 1005/12 w przedmiocie przywrócenia terminu w sprawie ze skargi W. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 8 czerwca 2012 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2004 r. postanawia oddalić zażalenie. II FZ 166/13 UZASADNIENIE Pismem z dnia 26 lipca 2012 r. W. M. złożył skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 8 czerwca 2012 r., utrzymującą w mocy rozstrzygnięcie Naczelnika Urzędu Kontroli Skarbowej w K. z dnia 29 lutego 2012 r., nr [...]. Na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 1 października 2012 r. skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 2 000 złotych, zgodnie z treścią § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 z późn. zm.). Dla dokonania tej czynności wyznaczono siedmiodniowy termin, informując W. M., że jego niedochowanie będzie skutkowało odrzuceniem skargi. Wezwanie zostało prawidłowo doręczone na adres wskazany w skardze w dniu 19 października 2012 r. Natomiast strona uiściła wpis w wymaganej wysokości w dniu 2 listopada 2012 r. Postanowieniem z dnia 12 listopada 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucił skargę wskazując w uzasadnieniu, że skarżący, mimo prawidłowego wezwania, zawierającego pouczenie o konsekwencjach prawnych nieuiszczenia opłaty w terminie, dokonał czynności z uchybieniem wyznaczonego przez Sąd terminu, który to termin upłynął bezskutecznie 26 października 2012 r. W dniu 9 listopada 2012 r. do Sądu wpłynął wniosek strony o przywrócenie terminu do wniesienia opłaty sądowej, w którym skarżący wskazał, iż w okresie od 15 października 2012 r. do 5 listopada 2012 r. był chory, co uniemożliwiło mu dokonanie wpłaty w wyznaczonym terminie. Do wniosku dołączono zaświadczenie lekarskie. Na wezwanie Przewodniczącego Wydziału z dnia 13 listopada 2012 r. dotyczące uprawdopodobnienia okoliczności podanych we wniosku o przywrócenie terminu, wskazujących na brak winy w jego uchybieniu, w szczególności poprzez wyjaśnienie faktu, iż w trakcie choroby odebrał osobiście w dniu 19 października w Urzędzie Pocztowym w Z. przesyłkę pocztową zawierającą wezwanie do uiszczenia wpisu strona wskazała, że przyjmowała środki przeciwbólowe oraz przeciwzapalne i wracając z zabiegu w dniu 19 października 2012 r. udała się na pocztę w celu odebrania przesyłki. Dodatkowo wskazano, iż choroba wiązała się z silnymi dolegliwościami bólowymi, co uniemożliwiało normalne funkcjonowanie i dopiero, gdy dolegliwości te zmniejszyły się skarżący "zajął się organizowaniem środków pieniężnych". Postanowieniem z dnia 27 grudnia 2012 r. Sąd odmówił przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi z uwagi na fakt, że złożone przez wnioskodawcę zaświadczenie lekarskie nie uprawdopodabnia, że w trakcie biegu siedmiodniowego terminu do uiszczenia wpisu, tj. od dnia 20 października 2012 r. stan zdrowia uniemożliwiał mu dokonanie czynności polegającej na uiszczeniu wpisu bądź złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Ponadto wskazano, iż stan zdrowia wnioskodawcy w trakcie trwania choroby, na którą powołuje się we wniosku, nie stanowił dla skarżącego przeszkody do osobistego odbioru z urzędu pocztowego awizowanej przesyłki poleconej, zawierającej wezwanie do uiszczenia wpisu, a także do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, a obydwie czynności, w tym uiszczenie po terminie wpisu od skargi, zostały wszakże podjęte w czasie, kiedy miała wciąż trwać przyczyna uchybienia terminowi, tj. choroba skarżącego. Z tego powodu trudno twierdzić, że choroba ta, czyli okoliczność mająca uzasadniać brak winy w rozpatrywanym zakresie, uniemożliwiała skarżącemu dokonanie czynności, tj. opłacenie wpisu. Końcowo odniesiono się do powołania się przez skarżącego w uzasadnieniu swojego wniosku na brak środków do uiszczenia wpisu sądowego. Okoliczność taka nie może być jednak, w ocenie Sądu pierwszej instancji, przesłanką uzasadniającą przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, a mogłaby ona być podstawą do złożenia wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych. Na powyżej powołane rozstrzygnięcie strona wniosła zażalenie, domagając się zmiany postanowienia wydanego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny i przywrócenia terminu do wniesienia wpisu sądowego, który został uiszczony w dniu 2 listopada 2012 r. Skarżący podnosił, iż "w chorobie mają miejsce lepsze i gorsze chwile" i należałoby uznać, że nadejście lepszej chwili rozpoczyna na nowo bieg terminu do dokonania czynności, jednak bieg terminu jest ponownie przerywany przez nadejście gorszego samopoczucia, a w celu ustalenia momentu trwałego zakończenia przyczyny uniemożliwiającej dokonanie czynności prawnych (procesowych) powołana została instytucja lekarza sądowego, który dokonując badania będzie pełnił rolę biegłego sądowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. W judykaturze za utrwalony już można uznać pogląd, że kryterium braku winy jako przesłanki przywrócenia terminu wiąże się z obowiązkiem szczególnej staranności przy dokonywaniu tej czynności. Sąd winien zatem każdorazowo oceniać, czy przy dokonywaniu czynności zachowano staranność, jakiej można wymagać od każdej osoby należycie dbającej o swoje interesy (por. J.P. Tarno- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz- Warszawa 2006, s. 226 i powołana tam literatura oraz orzecznictwo). W orzecznictwie wskazuje się również, że o braku winy można mówić wówczas, gdy istniała jakaś przyczyna, która spowodowała uchybienie terminowi, a więc gdy dokonanie czynności w ogóle nie było możliwe (w sensie obiektywnym) lub zaistniały okoliczności, w których obiektywnie nie można było wymagać od strony zachowania terminu procesowego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 maja 2009 r., sygn. akt I UO 3/08, opubl. w Lex pod nr 599056). Musi to zatem w każdym przypadku być okoliczność o charakterze wyjątkowym, nagłym. Zarówno w piśmiennictwie, jak i orzecznictwie sądów administracyjnych do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (por. postanowienie NSA z 10.09.2010 r., sygn. akt II OZ 849/10; niepubl.). Z uwagi na fakt, że przywrócenie terminu ma charakter instytucji wyjątkowej, nie jest możliwe uwzględnienie wniosku, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. W ustalonych przez Sąd pierwszej instancji okolicznościach faktycznych nie jest możliwe zastosowanie art. 86 § 1 p.p.s.a. W tym przypadku, jak wynika z treści wniosku o przywrócenie terminu, niezachowanie terminu do uiszczenia wpisu od skargi wynikało z choroby skarżącego. Na tą okoliczność wnioskodawca przedstawił także zwolnienie lekarskie. Słusznie jednak zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny, że w trakcie trwania choroby skarżący odebrał osobiście przesyłkę z poczty (k. 41), a także dokonał uiszczenia wpisu od skargi przy pomocy A. J. M. (k. 43). Z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, iż choroba musi mieć charakter niespodziewany (a tym samym nie przewlekły), żeby mogła być uznana za przesłankę ekskulpacyjną, a tym samym musi wykluczać możliwość dokonania czynności procesowej bądź zlecenia tego innej osobie. Naczelny Sąd Administracyjny nie neguje choroby skarżącego, jak i jej wpływu na jego stan emocjonalny oraz fizyczny, jednakże skoro był on w stanie w dniu 19 października odebrać osobiście przesyłkę pocztową, to mógł on jednocześnie terminowo dopełnić obowiązków spoczywających na nim z racji wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, do których został prawidłowo wezwany. Słusznie zatem uznał Wojewódzki Sąd Administracyjny, że strona nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu. Strona miała bowiem obiektywną możliwość uiszczenia wpisu od skargi w zakreślonym terminie. Przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy jego uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (por. postanowienie NSA z dnia 26 października 2009 r., I OZ 996/09, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Obowiązek wykazania należytej staranności w uprawdopodobnieniu braku winy w uchybieniu danego terminu ciąży na podmiocie składającym wniosek o przywrócenie terminu. Nie chodzi tu przeprowadzenie szczegółowego postępowania dowodowego, jednakże podmiot ubiegający się o przywrócenie terminu powinien dołożyć wszelkich starań i wysiłków w celu wyjaśnienia przyczyn swojego uchybienia. Zatem za bezzasadne należało uznać postulaty skarżącego o konieczności powołania lekarza, który miałby (jak biegły sądowy) ocenić jego stan zdrowia. Trafnie Sad pierwszej instancji wskazał także, iż z analizy orzecznictwa wyprowadzić można wniosek, iż samo zwolnienie lekarskie nie jest potwierdzeniem braku winy strony w uchybieniu terminu, niekoniecznie wyklucza bowiem możliwość dokonania czynności procesowej przez stronę bądź zlecenia tego innej osobie, zwłaszcza gdy z treści zwolnienia lekarskiego wynika możliwość chodzenia (por. postanowienie NSA z dnia 26 czerwca 2008 r., I OZ 428/08, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Tak więc w okolicznościach przedmiotowej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do uchylenia bądź zmiany zaskarżonego rozstrzygnięcia z uwagi na nieuprawdopodobnienie przez skarżącego braku winy w uchybieniu terminu do uiszczenia wpisu od skargi. Z tych względów na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji