II FZ 111/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Antoni Hanusz, po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Z. Ż. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 7 stycznia 2013 r., sygn. akt I SA/Wr 1193/12 w zakresie odrzucenia wniosku o przywrócenie terminu w sprawie ze skargi Z. Ż. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia 16 lipca 2012 r., nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2002 r. postanawia oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z dnia 7 stycznia 2013 r., I SA/Wr 1193/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny odrzucił wniosek Z. Ż. o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi poprzez uiszczenie wpisu od skargi. W uzasadnieniu Sąd podał, że zarządzeniem przewodniczącego wydziału z dnia 21 września 2012 r. wezwano skarżącego do uiszczenia w terminie 7 dni wpisu sądowego w kwocie 200 zł, pod rygorem odrzucenia skargi. Odpis zarządzenia, wysłany na adres podany w skardze, został doręczony skarżącemu w dniu 12 października 2012 r. w trybie art. 73 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. w Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. - zwanej dalej: "P.p.s.a."). Przesyłka z wezwaniem do uzupełnienia braku formalnego skargi, awizowana w dniach 28 września 2012 r. i 8 października 2012 r., została pozostawiona w aktach ze skutkiem doręczenia (k. 23 akt sądowoadministracyjnych). Wobec nie uiszczenia wpisu w wyznaczonym terminie, Sąd postanowieniem z dnia 19 listopada 2012 r. odrzucił skargę. Odpis orzeczenia strona odebrała osobiście, w dniu 18 grudnia 2012 r. W dniu 22 grudnia 2012 r. (data stempla na przesyłce pocztowej) skarżący wniósł o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi uiszczając jednocześnie wymagany wpis. W uzasadnieniu podniósł, że wnosząc skargę miał świadomość, że zostanie w przedmiotowej sprawie wezwany do uiszczenia wpisu od skargi i oczekiwał na takie wezwanie. Niezależnie od tego miał jednak zaplanowany wspólnie z żoną pobyt w Grecji w dniach od 28 września 2012 r. do dnia 23 października 2012 r. Skarżący wskazał, że do dnia wyjazdu, tj. do 27 września 2012 r., ani on, ani też jego żona, nie otrzymali żadnej korespondencji, ani też taka korespondencja nie była awizowana. Ponadto po powrocie do Polski, który ostatecznie nastąpił w dniu 24 października 2012 r. także nie znaleźli w korespondencji żadnych druków awizujących. Zaniepokojeni przedłużającym się czasem oczekiwania na wyznaczenie terminu posiedzenia Sądu, w dniu 17 grudnia 2012 r. bezpośrednio w Sądzie uzyskali informację, że w sprawie wydano postanowienie z dnia 19 listopada 2012 r. odrzucające skargę z powodu nieuiszczenia wpisu. Małżonkowie udali się na pocztę, gdzie odebrali wskazane wyżej postanowienie. We wniosku skarżący podkreślił, że nie znaleziono w skrzynce pocztowej żadnych druków awizujących. Nadto próby doręczenia wezwania do uiszczenia wpisu miały miejsce w trakcie pobytu skarżącego za granicą. Do wniosku załączono rachunek za pobyt w hotelu w Grecji w dniach od 28 września 2012 r. do 23 października 2012 r. 2. Sąd pierwszej instancji wskazał na treść art. 86 § 1 oraz art. 87 § 2 P.p.s.a. i oceniając wniosek stwierdził, że skarżący nie uprawdopodobnił w sposób przekonujący, że zachowany został 7-dniowy termin do uzupełnienia braku formalnego skargi od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Sąd podniósł, że zasadniczo zaplanowany zagraniczny wyjazd może stanowić przesłankę uzasadniającą przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej. Nie można bowiem wymagać od strony postępowania sądowoadministracyjnego, aby przez cały czas trwania postępowania, nie będąc jeszcze zawiadomiona o terminach posiedzeń lub o wezwaniach do dokonania czynności procesowych, w uzasadnionych przypadkach, nie opuszczała miejsca zamieszkania, względnie ustanowiła na ten czas pełnomocnika procesowego. Jednocześnie Sąd przyjął, że w przedmiotowej sprawie 7-dniowy termin od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu do dokonania czynności (tj. do uiszczenia wpisu), należy liczyć od dnia 24 października 2012 r., a więc od dnia powrotu strony do kraju. W ocenie Sądu strona w żaden sposób nie uprawdopodobniła, że w skrzynce pocztowej nie odnalazła zawiadomień o pozostawieniu dla niej przesyłek w urzędzie pocztowym. Na druku formularza dołączonego do przesyłki zwróconej do Sądu znajduje się adnotacja, że zawiadomienie takie w skrzynce pocztowej strony zostało pozostawione (k. 23v akt sądowoadministracyjnych). Wprawdzie z druku awiza nie wynika, od jakiego adresata pochodzi. Strona wiedząc jednak, jak sama wskazała, że Sąd powinien wezwać ją do uiszczenia wpisu od skargi, już w dniu 24 października 2012 r. winna, dokładając należytej staranności, zasięgnąć informacji telefonicznie w tut. Sądzie, czy nie została wezwana do uiszczenia wpisu oraz w jakiej kwocie. 7-dniowy termin do uzupełnienia braku formalnego skargi liczony od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu rozpoczął zatem bieg w dniu 24 października 2012 r. (pierwszy dzień pobytu strony w kraju) i upłynął w dniu 30 października 2012 r. Strona uiszczając wpis i wnosząc o przywrócenie terminu do jego uiszczenia w dniu 22 grudnia 2012 r. nie dochowała zdaniem Sądu wskazanego terminu. W konsekwencji Sąd pierwszej instancji odrzucił jej wniosek na podstawie art. 88 P.p.s.a. 3. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący argumentował, że do dnia wyjazdu, tj. do dnia 27 września 2012 r. nie otrzymał żadnej korespondencji, ani też taka korespondencja nie była awizowana. Po powrocie do Polski w dniu 24 października 2012 r. również nie znalazł korespondencji, ani żadnych druków awizujących. Dopiero w dniu 17 grudnia 2012 r. uzyskał informację z Sądu, że zapadło postanowienie o odrzuceniu skargi ze względu na nieuiszczenie w terminie wpisu sądowego. Wobec tej informacji skarżący udał się na pocztę, gdzie odnaleziono przesyłki i odebrał postanowienie z dnia 19 listopada 2012 r., z którego wynikało, że dwukrotnie w dniach 28 września oraz 9 października 2012 r. awizowano przesyłkę zawierającą odpis zarządzenia wzywającego do uiszczenia w terminie 7 dni wpisu sądowego pod rygorem odrzucenia skargi. Skarżący podkreślił ponownie, że nie znalazł żadnych druków awizujących przesyłki w skrzynce pocztowej, a próby doręczenia zarządzenia miały miejsce wyłącznie podczas nieobecności małżonków, która była planowana od wielu miesięcy. Za nieuprawnione skarżący uznał rozumowanie Sądu, zgodnie z którym z jednej strony skarżący nie jest związany koniecznością oczekiwania na przesyłki procesowe, a wyjazd może stanowić przesłankę uzasadniającą przywrócenie terminu. Z drugiej jednak strony zaraz po powrocie z wakacji strona zobowiązana jest do poszukiwania domniemanych przesyłek. W ocenie skarżącego nie uchybił on 7-dniowemu terminowi od ustania przyczyny uchybienia terminu do dokonania czynności, skoro niezwłocznie po uzyskaniu w dniu 17 grudnia 2012 r. informacji o przebiegu sprawy wystosował wniosek o przywrócenie terminu, co miało miejsce w dniu 22 grudnia 2012 r. 4. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zażalenie jest bezzasadne, bowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. W punkcie wyjścia niniejszych rozważań zwrócić należy uwagę na charakterystyczny ciąg zdarzeń, które skutkowały wystąpieniem przez skarżącego z wnioskiem o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej. Skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu od skargi, jednakże, jak utrzymuje, dwukrotna awizacja przesyłki miała miejsce podczas jego nieobecności pod adresem wskazanym Sądowi dla doręczeń, a po powrocie z wakacji nie znalazł on jakichkolwiek druków awizo w skrzynce pocztowej. Sąd pierwszej instancji natomiast, wobec nie podjęcia przez skarżącego przesyłki w terminie, zastosował rozwiązanie przewidziane w art. 73 § 4 P.p.s.a., a mianowicie uznał, że doręczenie zostało dokonane z upływem ostatniego dnia 14-dniowego okresu pozostawienia pisma w placówce pocztowej, o jakim mowa § 1 art. 73 P.p.s.a. Nie ma wątpliwości co do tego, że działanie Sądu było zgodne z prawem. Przesyłka nie została bowiem podjęta przez skarżącego i jest to okoliczność bezsporna. Sąd prawidłowo zastosował więc instytucję doręczenia zastępczego przewidzianą w art. 73 P.p.s.a. Doręczenie zastępcze dokonane w omawianym trybie stwarza domniemanie prawne oparte na założeniu, że strona mogła zapoznać się z pismem awizowanym, a jeśli tego nie uczyniła, to nastąpiło to z przyczyn leżących po jej stronie. Mogą oczywiście zaistnieć sytuacje, w których strona bez własnej winy nie będzie w stanie dowiedzieć się o przesyłce. Powodem takiego stanu rzeczy mogą być nieprawidłowości związane z doręczeniem przesyłki, takie jak wadliwe działanie doręczyciela polegające np. na nieprawidłowym zawiadomieniu adresata o pozostawieniu pisma w placówce pocztowej, czy też działanie osób trzecich np. dewastacja skrzynki pocztowej, usunięcie awizo. W innych z kolei wypadkach strona, pomimo prawidłowego doręczenia przesyłki, może być pozbawiona możliwości dowiedzenia się o tym fakcie z przyczyn przez nią niezawinionych, najczęściej z powodu nieobecności w miejscu zamieszkania powodowanej np. chorobą lub innym, nie dającym się przewidzieć zdarzeniem. Oczywistym jest, że doręczenie zastępcze przewidziane w art. 73 P.p.s.a. pociąga za sobą skutki bardzo daleko idące, łącznie z możliwością pozbawienia strony drogi sądowej, dlatego też w każdym z opisanych wyżej wypadków strona ma możliwość wzruszenia domniemania, jakoby przesyłka dotarła do jej rąk w dacie przyjętej przez sąd. Trybem właściwym dla obalenia subiektywnego przekonania sądu o prawidłowości doręczenia przesyłki w przyjętej na podstawie art. 73 P.p.s.a. dacie jest postępowanie z wniosku o przywrócenie terminu. Argumentacja strony składającej wniosek o przywrócenie terminu może zatem zostać ukształtowana w dwojaki sposób. Może zmierzać do wykazania, że doręczenie zastępcze przeprowadzone zostało w sposób nieprawidłowy, a wówczas w przypadku skutecznego wykazania nieprawidłowości obalone zostanie domniemanie doręczenia przesyłki stronie. Strona może również podnosić, że chociaż doręczenie zastępcze zostało dokonane w sposób prawidłowy, a w konsekwencji poprzez zastosowanie uregulowania z art. 73 P.p.s.a. otworzył się bieg terminu do dokonania czynności procesowej, strona nie dokonała owej czynności w terminie z przyczyn przez nią niezawinionych. Aby zniwelować negatywne dla strony skutki upływu terminu w obu opisanych wyżej sytuacjach Sąd, uznając racje strony przedstawione we wniosku za uzasadnione, przywróci termin do dokonania czynności procesowej. Odnosząc powyższe rozważania do treści analizowanego wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi zwrócić należy uwagę, że argumentacja w nim zaprezentowana kształtuje się w sposób dwojaki. Skarżący podkreśla bowiem we wniosku kilkukrotnie, że w skrzynce pocztowej nie znalazł żadnego zawiadomienia o złożeniu pisma w urzędzie pocztowym. Tego rodzaju oświadczenie zmierza zatem w istocie do podważenia domniemania przyjętego przez Sąd pierwszej instancji w oparciu o art. 73 P.p.s.a. Ponadto, strona wskazuje na okoliczności dotyczące jej zaplanowanego dużo wcześniej wyjazdu zagranicznego, który również był w jej ocenie przyczyną niewykonania wezwania do opłacenia skargi. W pierwszej kolejności zbadać zatem należy, czy skutecznie wzruszono domniemanie doręczenia stronie przesyłki w trybie art. 73 § 4 P.p.s.a. W tym zakresie stwierdzić trzeba, że samo twierdzenie strony o braku awiza w skrzynce pocztowej, nie poparte żadną dodatkową argumentacją czy też wskazaniem na okoliczności zmierzające do uprawdopodobnienia tego faktu, nie jest wystarczające do obalenia domniemania. Obalenie domniemania doręczenia przesyłki na podstawie ogólnikowego twierdzenia strony skarżącej prowadziłoby do nieuzasadnionego podważenia instytucji z art. 73 P.p.s.a. W każdej bowiem sytuacji strona mogłaby obalić to domniemanie poprzez zwykłe oświadczenie, że awizo nie zostało umieszczone w skrzynce pocztowej lub zaginęło (tak też NSA w postanowieniu z 9 marca 2011 r., II OSK 368/11, lex nr 992561, jak również w postanowieniu z 14 marca 2012 r., II FSK 180/12, lex nr 1121079). Idąc tym tokiem rozumowania przyjąć należało, że skarżący składając wniosek o przywrócenie terminu nie wzruszył skutecznie domniemania doręczenia wezwania do uiszczenia wpisu od skargi, a zatem termin do uiszczenia wpisu od skargi rozpoczął swój bieg w dacie przyjętej przez Sąd pierwszej instancji w trybie art. 73 P.p.s.a, tj. w dniu 12 października 2012 r. Termin ten upłynął jednak bez żadnej reakcji ze strony skarżącego. Kolejnym etapem badania wniosku jest więc przeanalizowanie przyczyn uchybienia terminu, a w szczególności zbadanie, czy skarżący w sposób dostateczny wykazał, że uchybienie nastąpiło z przyczyn od niego niezależnych. Uzasadnienie wniosku o przywrócenie terminu koncentruje się wokół faktu pobytu skarżącego wraz z rodziną na zaplanowanym wcześniej zagranicznym wyjeździe wakacyjnym. Ponieważ, jak wyżej zostało przedstawione, doręczenie przesyłki zawierającej wezwanie przeprowadzone zostało w sposób prawidłowy, to nieobecność poza miejscem zamieszkania uznać należy w okolicznościach rozpoznawanej sprawy za przyczynę uchybienia terminu do uiszczenia wpisu od skargi. W ocenie Sądu kasacyjnego nieobecność skarżącego związana z pobytem na wczasach zagranicznych, tym bardziej w sytuacji, gdy jest on zaplanowany dużo wcześniej, nie pozwala przyjąć, że uchybienie terminu nie było przez stronę zawinione. Trafnie zauważył skarżący, że stanowisko Sądu pierwszej instancji jest w tym względzie niespójne. Sąd ten w pierwszej części wywodów stwierdza bowiem, że nie można wymagać od strony, aby przez cały czas trwania postępowania nie opuszczała miejsca zamieszkania, względnie ustanowiła na ten czas pełnomocnika, a następnie negatywne dla strony konsekwencje procesowe wiąże właśnie z pobytem na wakacjach. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowisko Sądu pierwszej instancji wymaga pewnego sprecyzowania. Otóż oczywistym jest, że od strony postępowania nie można wymagać stałej obecności w miejscu zamieszkania. Jednocześnie jednak podzielić należy pogląd zawarty w postanowieniu NSA z 12 maja 2009 r., I OZ 481/09, lex nr 564212, zgodnie z którym strona składająca skargę, właściwie pouczona o trybie i formie zaskarżenia aktu administracyjnego do sądu, winna spodziewać się odpowiedzi od tego adresata, niezależnie od tego, czy znane są jej reguły procesowe i ich wymogi formalne. Ponadto, jak podniesiono w cytowanym postanowieniu, skoro skarżąca w sposób planowany opuszcza jedynie czasowo miejsce zamieszkania, które pozostaje niezmienione, jej staraniom należy pozostawić dbałość o uniknięcie negatywnych skutków jej nieobecności. Staranność ta nie ma charakteru rygorystycznego, gdyż wystarczające jest choćby powiadomienie adresata lub doręczyciela lub też wskazanie adresu dla doręczeń. Również w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego podkreślano, że jeżeli strona wie o wszczęciu postępowania, to powinna liczyć się z ewentualnością nadejścia pisma procesowego i nie może powoływać się na własną nieświadomość oraz prawo do wolości dysponowania własnym czasem. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, w której strona sama wszczęła postępowanie (por. wyroki TK z 15 października 2002 r., SK 6/02, lex nr 56631 oraz z 28 lutego 2006 r., P 13/05, lex nr 182474). Z okoliczności faktycznych rozpoznawanej sprawy nie wynika, by skarżący opuszczając miejsce zamieszkania na zaplanowane wcześniej wakacje trwające blisko miesiąc zabezpieczył się na ewentualność kierowania do niego korespondencji sądowej. Mógł to uczynić informując Sąd o wyjeździe lub też ustanawiając pełnomocnika, który z należytą starannością zadbałby o sprawy swego mocodawcy. Ponieważ skarżący nie wykazał należytej staranności w działaniu to nie sposób stwierdzić, że uchybienie terminu do uiszczenia wpisu od skargi nie było zawinione. Poczynione powyżej rozważania dotyczące winy w uchybieniu terminu pozostają jednak i tak bez wpływu na treść rozstrzygnięcia, ponieważ jak słusznie uznał Sąd pierwszej instancji, wniosek o przywrócenie terminu był spóźniony. Skoro bowiem za przyczynę uchybienia terminu uznać należało pobyt skarżącego na zagranicznych wczasach, to przyczyna ta ustała wraz z powrotem z wyjazdu, tj. w dniu 24 października 2012 r. Skarżący opiera swe wywody na twierdzeniu, że po powrocie z wakacji zachował bierną postawę wobec sądowego wezwania, ponieważ ze względu na brak awizo w skrzynce pocztowej w ogóle nie wiedział o jego wystosowaniu przez Sąd. Jednakże, jak już zostało w pierwszej części rozważań wyjaśnione, oświadczenia skarżącego o braku druków awizujących w skrzynce pocztowej nie zdołały skutecznie obalić domniemania doręczenia przesyłki w dacie przyjętej przez Sąd pierwszej instancji na podstawie art. 73 P.p.s.a. Dlatego wniosek o przywrócenie terminu skierowany do Sądu dopiero w dniu 22 grudnia 2012 r., a więc po upływie terminu, o jakim mowa w art. 87 § 1 P.p.s.a., uznać należało za spóźniony i podlegający odrzuceniu zgodnie z art. 88 tej ustawy. Mając na względzie powyższe rozważania Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 oraz art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. oddalił zażalenie.