I OZ 712/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rajewska po rozpoznaniu w dniu 27 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia S. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 19 czerwca 2013 r. sygn. akt II SAB/Wr 35/12 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi S. D. na bezczynność Prezydenta Miasta [...] w przedmiocie nabycia prawa własności nieruchomości przez Skarb Państwa postanawia: - oddalić zażalenie - Postanowieniem z dnia 19 czerwca 2013 r. sygn. akt II SAB/Wr 35/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił S. D. przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Z uzasadnienia Sądu I instancji wynika, że postanowieniem z dnia 19 listopada 2012 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu odmówił przyznania S. D. prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Po rozpatrzeniu sprzeciwu, postanowieniem z dnia 17 grudnia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie. Sąd rozpoznając wówczas sprawę, stwierdził, że wnioskodawca nie udokumentował istotnych okoliczności, które kształtują jego sytuację finansową, tzn. nie wykazał wysokości uzyskiwanego dochodu z tytułu prowadzonej działalności w samorządzie zawodowym oraz sprawowanej funkcji w zarządzie spółki. Ponadto nie przedłożył dokumentów księgowych dotyczących prowadzonej działalności gospodarczej i nie udokumentował w sposób należyty wysokości ponoszonych miesięcznych wydatków niezbędnych do swojego utrzymania, mimo że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek rzetelnego i wyczerpującego przedstawienia stanu faktycznego oraz poparcia powoływanych twierdzeń środkami dowodowymi. Tymczasem podniesione przez wnioskodawcę w sprawie okoliczności nie zostały dowiedzione. Na powyższe postanowienie wnioskodawca złożył zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego, który postanowieniem z dnia 8 lutego 2013 r. sygn. akt I OZ 71/13 oddalił zażalenie, podzielając stanowisko Sądu I instancji, że przedstawiona we wniosku sytuacja materialna nie daje podstaw do przyznania wnioskowanej pomocy. W dniu 27 lutego 2013 r. S. D. uiścił wpis w kwocie 100 zł, natomiast wnioskiem z dnia 6 marca 2013 r. wystąpił o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. We wniosku wskazał, ze jego sytuacja materialna nie uległa poprawie i nadal nie jest w stanie zapewnić sobie dostatecznych środków na opłacenie usług adwokata. Ponadto podał, że z tytułu diet za posiedzenia komisji w samorządzie zawodowym w okresie od 1 grudnia 2012 r. do 28 lutego 2013 r. otrzymał łącznie 318 zł, natomiast prowadzona przez niego działalność gospodarcza obecnie nie przynosi dochodu. W związku z jej prowadzeniem odnotował następujące straty: w grudniu 2012 r. w wysokości 4307, 42 zł , a w styczniu 2013 r. w wysokości 978 zł. Za pełnienie funkcji w zarządzie spółki uzyskuje dochód w wysokości 476 zł miesięcznie. Natomiast obciążenia związane z utrzymaniem nie uległy zmianie i wynoszą miesięcznie około 400 zł ( 35 zł – opłata za wodę, 126 – telefon, 235 zł – energia elektryczna). Dokonując merytorycznej oceny wniosku, Sąd I instancji nie znalazł podstaw do zmiany wydanego wobec strony, prawomocnego postanowienia tego Sądu z dnia 17 grudnia 2012 r. W tym zakresie wskazał, że na podstawie art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, takie działanie możliwe jest jedynie wskutek istotnej zmiany okoliczności sprawy, przez co należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. W ocenie WSA we Wrocławiu w sytuacji wnioskodawcy nie zaszły okoliczności, które pozwalałyby na zmianę prawomocnego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy. Podnoszone okoliczności były już rozważane poprzednio. S. D. nie wykazał obecnie żadnej nowej okoliczności przemawiającej za uwzględnieniem jego wniosku. Wnioskodawca zaniechał bowiem rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji materialnej. We wniosku wskazał, że na jego miesięczny dochód składa się dochód z działalności społecznej, w tym diety za posiedzenia w komisji samorządu zawodowego oraz dochód za pełnienie funkcji w zarządzie spółki [...], podczas gdy z dołączonego rachunku wynika, że w okresie od dnia 28 stycznia 2013 r. do dnia 28 lutego 2013 r. na rachunek skarżącego wpłynęła kwota 241,50 zł od [...] Okręgowej Izby Inżynierów Budownictwa, kwota 333,72 zł od Przedsiębiorstwa [...] oraz kwota 600 zł, której dokonał wnioskodawca. Ponadto za mało wiarygodne Sąd uznał twierdzenia, że dokonywane przez niego wpłaty na rachunek własny w okresie od dnia 1 grudnia 2012 r. do dnia 28 lutego 2013 r. w wysokości 600 zł, 500 zł, 400 zł, 1400 zł i 1200 zł stanowią wyłącznie przychód uzyskiwany z prowadzonej działalności gospodarczej. Łączna kwota powyższych wpłat wskazuje, że istnieją znaczne różnice pomiędzy tymi danymi a wysokością przychodu uzyskiwanego ze sprzedaży [...], wskazanej w Księdze Przychodów i Rozchodów. W grudniu 2012 r. wysokość wpłat wynosiła 2300 zł, a przychód 987,45 zł, natomiast w styczniu 2013 r. łącznie wpłaty wynosiły 3600 zł, a przychód 1974,80 zł. Z uwagi na rozbieżności w zakresie kwoty dochodu miesięcznego i związane z tym zastrzeżenia co do rzetelnego przedstawienia sytuacji materialnej, Sąd I instancji uznał, że wnioskodawca nie wykazał w sposób przekonywujący, iż jego sytuacja uległa zmianie na tyle, że uzasadniałby przyznaniem prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W zażaleniu złożonym od powyższego postanowienia S. D. podniósł, że w jego ocenie przedstawione dowody pozwalają dokładnie wyjaśnić jego sytuację materialną. A ponadto odmowa udziału profesjonalnego pełnomocnika w sprawie stanowi naruszenie naczelnych zasad postępowania administracyjnego, podstawowych praw konstytucyjnych oraz Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Na wstępie wskazać należy, że w niniejszej sprawie zostało wydane prawomocne orzeczenie odmawiające wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. NSA postanowieniem z dnia 8 lutego 2013 r., sygn. akt I OZ 71/13 oddalił zażalenie na postanowienie WSA we Wrocławiu z dnia 17 grudnia 2012 r. o odmowie uwzględnienia wniosku S. D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zgodnie z art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a."), możliwość uchylenia bądź zmiany postanowień niekończących postępowania w sprawie uzależniona jest od zmiany okoliczności sprawy, przez co należy rozumieć zarówno zmianę okoliczności faktycznych, jakie sąd przyjął za przesłankę pierwotnego rozstrzygnięcia, jak i zmianę okoliczności prawnych, które uzasadniałyby wydanie postanowienia odmiennej treści niż to, które zostało wcześniej wydane. W ramach dokonywania weryfikacji stanu faktycznego dotyczącego sytuacji finansowej skarżącego sąd bez zmiany okoliczności sprawy nie może zmienić lub uchylić swego postanowienia, nawet gdyby doszedł do wniosku, że poprzednia ocena tych okoliczności była błędna. Wynika z tego, że w postępowaniu wywołanym kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy sąd nie zajmuje się już ponowną oceną tych samych okoliczności i argumentów, co przy rozpatrywaniu pierwszego wniosku. Jego zadanie sprowadza się do porównania sytuacji zakreślonej w dwóch wnioskach, następnie oceny, czy nastąpiła istotna zmiana okoliczności, a w przypadku pozytywnej odpowiedzi na to pytanie do zdecydowania, czy zmiana ta uzasadnia zmianę prawomocnego rozstrzygnięcia w sprawie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 października 2012 r., sygn. akt II FZ 768/12, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, zgodzić należy się ze stanowiskiem Sądu I instancji wyrażonym w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że w sytuacji S. D. nie zaszły okoliczności, mające na tyle istotne znaczenie dla sprawy, że pozwalałyby na zmianę prawomocnego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy z uwagi na wystąpienie przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy jako instytucja procesowa postępowania przed sądami administracyjnymi ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które nie osiągają żadnych dochodów, lub też osobom o bardzo niskich dochodach, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie ponosić kosztów związanych z postępowaniem przed sądami administracyjnymi. Z treści art. 246 § 1 P.p.s.a. bezpośrednio wynika, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). W niniejszej sprawie, w ocenie NSA, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zbadał przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy, zasadnie uznając, że wnioskodawca w ponownym wniosku o przyznanie prawa pomocy nie przedstawił żadnych nowych okoliczności, które przemawiałyby za zmianą postanowienia z dnia 17 grudnia 2012 r. Wnioskodawca w dalszym ciągu nie udokumentował rzetelnie i przekonywująco swoich twierdzeń, co do jego faktycznej sytuacji finansowej. Składane oświadczenia zawierały rozbieżności, które nie zostały przez wnioskodawcę wyjaśnione. Wątpliwości co do sytuacji materialnej stanowią przeszkodę w przyznaniu prawa pomocy. Dodać ponadto należy, że udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i może mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na pokrycie wydatków związanych z jej udziałem w postępowaniu sadowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Skarżący nie wykazał, aby takie przesłanki zachodziły oraz by jego sytuacja osobista oraz materialna - mimo nadal prowadzonej działalności gospodarczej i zawodowej - uległa takiemu pogorszeniu, że na obecnym etapie sprawy uzasadnione byłoby partycypowanie przez Skarb Państwa w kosztach jego udziału w postępowaniu sądowym. Z tych względów zasadnie Sąd I instancji odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Odnosząc się do zarzutu naruszenia naczelnych zasad postępowania administracyjnego, podstawowych praw konstytucyjnych oraz Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, to wskazać należy, że prawo do sądu przewidziane w art. 45 ust.1 Konstytucji RP oraz w art. 6 Konwencji nie ma charakteru absolutnego. Może ono podlegać pewnym ograniczeniom, do których należy zaliczyć m.in. obowiązek ponoszenia przez strony kosztów postępowania sądowego. Ograniczenia te zatem nie są sprzeczne z przepisami Konstytucji RP oraz Konwencji i nie naruszają istoty prawa do sądu. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na postawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w postanowieniu.