I OZ 37/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Paweł Tarno, po rozpoznaniu w dniu 29 stycznia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 grudnia 2012 r., sygn. akt II SAB/Wa 443/12 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. S. na bezczynność Wójta Gminy [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 13 września 2012 r. o udostępnienie informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z 12 grudnia 2012 r., II SAB/Wa 443/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił J. S. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie z jego skargi na bezczynność Wójta Gminy [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 13 września 2012 r. o udostępnienie informacji publicznej. Sąd pierwszej instancji wskazał, że J. S. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną, synem i synową oraz czwórką małoletnich wnuków. Na dochody rodziny składają się miesięcznie: emerytury rolnicze skarżącego i jego żony po 992,93 zł brutto oraz zasiłki rodzinne na czworo wnuków – w łącznej wysokości 524 zł. Łączny dochód w gospodarstwie domowym wynosi 2.509,86 zł brutto (2.314,19 netto) miesięcznie a rodzina utrzymuje się z emerytur rolniczych oraz z otrzymywanych zasiłków na dzieci. Dom o powierzchni 200 m2 należy do syna. Syn i synowa prowadzą gospodarstwo rolne. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący stwierdził, że gospodarstwo rolne, którym zajmuje się syn z synową, nie przynosi pieniężnego dochodu, a uzyskiwane plony przeznaczane są w całości na potrzeby rodziny. Również posiadany las nie zapewnia dodatkowych dochodów, ale jest z niego pozyskiwane drewno na opał. Rodzina nie korzysta z sieci gazowej, a jedynie używa butli gazowych, co kosztuje 100 – 150 zł miesięcznie. Opłacane są rachunki za energię elektryczną w kwocie około 450 zł miesięcznie, natomiast woda jest czerpana z własnej studni. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powołując się na art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej jako p.p.s.a. stwierdził, że wnioskodawca nie wykazał, by nie był w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Skarżący wraz z żoną posiadają stały dochód w postaci emerytur rolniczych, gospodarstwo prowadzone przez syna i synową zaspokaja bieżące potrzeby rodziny. Skarżący ma zapewnione mieszkanie, opiekę i pomoc, stosownie do umowy dożywocia. Odnosząc się do stanu zdrowia syna wnioskodawcy Sąd pierwszej instancji stwierdził, że nie zostało w stosunku do niego wydane orzeczenie o całkowitej czy też częściowej niezdolności do pracy. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł J. S. wnosząc o jego uchylenie w całości i przyznanie prawa pomocy zgodnie z wnioskiem lub tylko adwokata. Wskazał, że ponawia twierdzenia podniesione w sprzeciwie z 5 grudnia 2012 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zasadnie Sąd I instancji przyjął, że skarżący nie spełnił warunków przyznania prawa pomocy, określonych w art. 246 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z powyższego przepisu jednoznacznie wynika, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Oceniając sytuację majątkową i możliwości płatnicze J. S., Sąd I instancji właściwie uznał, że nie uzasadniają one przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W przedmiotowej sprawie podkreślenia wymaga fakt, że zarówno skarżący, jak i osoby z nim wspólnie zamieszkujące uzyskują stały dochód miesięczny w łącznej kwocie 2.509,86 zł (w tym skarżący i jego żona uzyskują stały dochód miesięczny w postaci emerytur rolniczych po 992,93 zł brutto). Okoliczność, że skarżący i jego żona pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym z synem i nie osiągają żadnych dochodów z posiadanego gospodarstwa rolnego, nie upoważnia do żądania przyznania mu prawa pomocy. Skarżący wskazał, że pozostający z nim we wspólnym gospodarstwie syn jest posiadaczem domu o pow. 200m2 oraz nieruchomości rolnej, w tym lasu. Zgodnie natomiast ze stanowiskiem wielokrotnie wyrażanym zarówno w orzecznictwie jak i doktrynie, które Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela, posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości, wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. Strona, która dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku, takimi jak gospodarstwo rolne, jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 października 2007 r., II OZ 1022/07; z 18 lutego 2010 r., I OZ 110/10; z 26 września 2012 r., I OZ 704/12; J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010 r., s. 571). Sąd I instancji wziął również pod uwagę informacje na temat stanu zdrowia syna wnioskodawcy. Jednakże wyłącznie ta okoliczność nie może przesądzić, w kontekście całokształtu przedstawionych oświadczeń i dokumentacji, o braku środków na pokrycie kosztów sądowych. Nie bez znaczenia dla oceny wniosku skarżącego jest także okoliczność, że na obecnym etapie postępowania jedynym kosztem, jaki ciąży na skarżącym jest obowiązek uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 100 zł. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.