I FZ 125/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Arkadiusz Cudak po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 18 lutego 2013 r. sygn. akt I SA/Bd 899/12 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 7 sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od grudnia 2006 r. do marca 2009 r. postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z 18 lutego 2013 r., sygn. akt I SA/Bd 899/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. M. (dalej jako "strona" lub "skarżący") na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 7 sierpnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od grudnia 2006 r. do marca 2009 r. W uzasadnieniu sąd pierwszej instancji podał, że w złożonym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał, że zamieszkuje z rodzicami, ale prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, którego dochód stanowi wynagrodzenie za pracę w kwocie 1.500 zł brutto. Strona płaci alimenty na rzecz dwóch synów w łącznej kwocie 780 zł. Koszty związane z utrzymaniem mieszkania, które wnioskodawca ponosi wynoszą 400 zł. Rubryki dotyczące oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, stanu majątkowego osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, innych dodatkowych informacji o stanie majątkowym, jak również dotyczących innych danych, które składający oświadczenie uważa za istotne (rubryki 6, 7, 8, 9 i 11 wniosku o przyznanie prawa pomocy) zostały przekreślone, w niektórych miejscach strona wpisała "brak". Odpowiadając na wezwanie do uzupełnienia braków wniosku skarżący nadesłał kopie przelewów bankowych w zakresie czynszu za mieszkanie oraz kopie rachunków za energię elektryczną. Strona nie nadesłała żadnych dodatkowych informacji. Nie uczyniła tego również w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego. W szczególności nie przedłożyła odpisu zeznania podatkowego za 2011 r.; wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych za ostatnie trzy miesiące; udokumentowanego oświadczenia o wysokości ponoszonych miesięcznie wydatkach związanych z utrzymaniem, wynajęciem mieszkania, domu, samochodu, lekarstw; oświadczenia o tytule prawnym przysługującym do obecnie zamieszkiwanego lokalu; oświadczenia o posiadanych oszczędnościach; wyjaśnienia czy skarżący posiada samochód lub inny pojazd (ze wskazaniem marki oraz roku produkcji) oraz oświadczenia o źródłach utrzymania (w tym pomocy udzielanej przez rodzinę). W ocenie sądu pierwszej instancji, powyższe wezwanie skierowane do strony zawierało informacje, jakie są niezbędne do oceny rzeczywistego stanu majątkowego, dochodów i możliwości płatniczych wnioskodawcy. Strona nie przedstawiła dokładnie informacji o stanie majątkowym i dochodach oraz danych o stanie rodzinnym. W konsekwencji powyższego sąd stwierdził, że w przedmiotowej sprawie skarżący w trakcie całego postępowania nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W zażaleniu na to postanowienie J. M. zarzucił naruszenie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 §1 pkt. 2 p.p.s.a poprzez błędną ich wykładnię i odmowę przyznania prawa pomocy, w sytuacji gdy wykazał, że prawo pomocy należało mu przyznać. W uzasadnieniu ponowił oświadczenia zawarte w sprzeciwie, wskazując że nie posiada rachunków bankowych, a nie jest to w Polsce obowiązkowe, i tym samym nie mógł przedłożyć żądanych wyciągów. Wszystkie płatności dokonuje w gotówce i nie może ponosić ujemnych konsekwencji w kwestii prawa pomocy z powodu braku rachunków bankowych. Nadto wskazał, że wprawdzie prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, ale korzysta z pomocy rodziny w zakresie codziennego utrzymania. Ponadto skarżący podtrzymał, że oryginał zeznania rocznego za 2011 r. znajduje się w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Bydgoszczy a jego kopia znajduje się między innymi w aktach I SA/Bd 972/12 i I SA/Bd 973/12. Strona wniosła o przeprowadzenie dowodu z tego dokumentu na okoliczność uzyskanych przychodów za 2011 r. Skarżący dodał, że odmowa przyznania prawa pomocy pozbawia go prawa do sądu gwarantowanego przepisami art. 45 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zażalenie jest bezzasadne. Wezwania sądu pierwszej instancji do nadesłania stosownej dokumentacji nie można potraktować jako zbędny formalizm czy też stawianie skarżącemu barier natury administracyjnej. Art. 255 p.p.s.a. stwarza podstawę wezwania do nadesłania dodatkowych oświadczeń oraz dokumentów źródłowych w sytuacji, gdy samo oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych, ale również stanu rodzinnego. Trudno wyobrazić sobie bowiem sytuację, w której sąd udzielałby zwolnienia od kosztów sądowych lub decydował o przyznaniu z urzędu pełnomocnika każdemu wnioskodawcy wyłącznie w oparciu o twierdzenia dotyczące złej sytuacji materialnej nie poparte żadnymi dokumentami. Nie ma również wątpliwości co do tego, że zawarty w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zwrot "gdy wykaże" przenosi ciężar wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania sądowego na stronę, która chce skorzystać z dobrodziejstwa instytucji prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt II FZ 84/13 dostępne: CBOSA). W rozpoznawanej sprawie należy mieć na uwadze, że podobna sprawa z zażalenia J. M. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, była już przedmiotem rozstrzygnięcia Naczelnego Sądu Administracyjnego w postanowieniu z 4 marca 2013 r., sygn. akt II FZ 101/13. Uzupełniając stan faktyczny niniejszej sprawy o dane zawarte w powołanym postanowieniu należy wskazać, że w odpowiedzi na wezwania do uzupełnienie dokumentów w sprawie I SA/Bd 809/12 wnioskodawca przesłał: zeznanie podatkowe za 2011 r., z którego wynika, że osiągnął dochód w kwocie 14.830,71 zł.; zawiadomienie o zmianie wysokości alimentów na syna na kwotę 280 zł; wyrok Sądu Rejonowego zasądzający na drugiego syna rentę alimentacyjną w kwocie 450 zł miesięcznie; rachunki wystawione na jego ojca potwierdzające dokonanie płatności w kwocie 141,21 zł w okresach dwumiesięcznych; potwierdzenia dokonania opłaty za mieszkanie miesiące :czerwiec – wrzesień oraz dokument potwierdzający zapłatę kwoty 348 zł na rzecz B.T. "G.". Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że przedłożone przez skarżącego informacje są niekompletne, a on sam składa sprzeczne oświadczenia. W szczególności za sprzeczne należy uznać tłumaczenia skarżącego zawarte w jego kolejnych pismach. We wniosku oświadczał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i nie pomaga mu rodzina natomiast w kolejnych pismach twierdził, że jeśli chodzi o koszty codziennego utrzymania, to pozostaje na utrzymaniu rodziców. Nie bez znaczenia jest też to, że skarżący nie przedstawił dodatkowych danych, które sąd ustalił we własnym zakresie a w szczególności wysokość uzyskanych przez stronę dochodów w 2011 r. W tym stanie rzeczy, skoro skarżący nie współpracuje z sądem celem wyjaśnienia jego sytuacji majątkowej, co do okoliczności, które mogą wskazywać na dysponowanie przez niego określonymi środkami finansowymi, to nie można uznać, że powyższe uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy. Sam fakt, że skarżący nie posiada rachunków bankowych, nie oznacza sam przez się, że nie dysponuje on wystarczającymi środkami finansowymi do opłacenia wpisu od skargi. Z uwagi na opisane wyżej zachowanie skarżącego niemożliwe jest ustalenie, jak naprawdę wygląda jego sytuacja majątkowa. W tej sytuacji bezzasadny jest postawiony w zażaleniu zarzut naruszenia przez sąd art. 245 § 3 w zw. z art. 246 §1 pkt. 2 p.p.s.a. Skoro skarżący nie wykazał spełnienia przesłanek z art. 246 § 1 pkt. 2 p.p.s.a. warunkujących przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, to bezpodstawny jest także sformułowany w zażaleniu zarzut naruszenia jego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP i art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności). W związku z tym, że wysokość dochodu jaki uzyskał skarżący w 2011 r. jest sądowi znana, za bezpodstawny należy też uznać wniosek o przeprowadzenie dowodu na tę okoliczność. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał zaskarżone postanowienie za zgodne z prawem i w związku z tym oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.