II OZ 297/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Dałkowska-Szary po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 23 lutego 2015 r., sygn. akt II SAB/Ol 92/12 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi A. Z. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. w sprawie wykonania zbiornika bezodpływowego na ścieki sanitarne, instalacji centralnego ogrzewania oraz instalacji wodno-kanalizacyjnej postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 14 stycznia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmówił A.Z. .przyznania prawa pomocy w części obejmującej zwolnienie od kosztów sądowych wobec nieujawnienia źródła utrzymania siebie i źródła finansowania ponoszonych wydatków. Zażalenie A. Z. na powyższe rozstrzygnięcie Naczelny Sąd Administracyjny oddalił postanowieniem z dnia 26 marca 2013 r., sygn. akt II OZ 128/13. Następnie, postanowieniem z dnia 21 czerwca 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odrzucił skargę A.Z. na przewlekłe prowadzenie przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. postępowania w sprawie w sprawie wykonania zbiornika bezodpływowego na ścieki sanitarne i instalacji centralnego ogrzewania oraz instalacji wodno – kanalizacyjnej. Postanowieniem z dnia 29 listopada 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie ponownie odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy, a Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 23 stycznia 2014 r., sygn. akt II OZ 24/14, oddalił zażalenie na to postanowienie. A. Z. wniósł skargę kasacyjną na postanowienie WSA w Olsztynie z dnia 21 czerwca 2013 r., którą postanowieniem z dnia 27 marca 2014 r. Sąd ten odrzucił. Następnie skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie z dnia 27 marca 2014 r., zaś w dniu 12 lutego 2014 r. - wniosek o wyłączenie sędziów WSA w Olsztynie i referendarzy sądowych wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Postanowieniem z dnia 30 maja 2014 r., sygn. akt II OW 96/14, Naczelny Sąd Administracyjny wyznaczył do rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziów i referendarzy WSA w Olsztynie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, który postanowieniem z dnia 22 lipca 2014 r., sygn. akt II SO/Bk 30/14, oddalił wniosek skarżącego. Postanowieniem z dnia 2 grudnia 2014 r., referendarz sądowy odmówił skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. W złożonym sprzeciwie skarżący stwierdził, że wykazał, iż jest osobą ubogą, zatem należało mu przyznać wnioskowane prawo pomocy. Zarzucił, że nie został wezwany do wyjaśnienia wątpliwości dotyczących stanu majątkowego i rodzinnego. Pomimo tego referendarz sądowy uznał, że nie wykazał swojej rzeczywistej sytuacji finansowej. Odmowę przyznania prawa pomocy uznał za nieobiektywną i naruszającą jego chronione przepisami Konstytucji prawo do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, postanowieniem z dnia 23 lutego 2015 r., sygn. akt II SAB/Ol 92/12, odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w żądanym przez niego zakresie. W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd podkreślił, że kwestia przyznania skarżącemu prawa pomocy została prawomocnie rozstrzygnięta, bowiem skarżący w rozpoznawanej sprawie już dwukrotnie występował z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W wyniku rozpoznania wniosków postanowieniami z dnia 14 stycznia 2013 r. oraz 29 listopada 2013 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy. Zażalenia od tych orzeczeń zostały oddalone postanowieniami Naczelnego Sądu Administracyjnego - odpowiednio z dnia 26 marca 2013 r. i 23 stycznia 2014 r. Sąd podniósł, iż zasadniczym powodem tych rozstrzygnięć był fakt, że skarżący, mimo wezwań, nie przedłożył żądanych dokumentów źródłowych, a tym samym oświadczenia składane przez skarżącego były niewystarczające do przyznania mu prawa pomocy. Dalej Sąd wskazał, że strona, po prawomocnym oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, może złożyć kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, jednak rozpoznanie tego kolejnego wniosku nie może polegać na weryfikowaniu ocen i rozstrzygnięcia objętego wcześniejszym prawomocnym postanowieniem. Prawomocne postanowienie w tym zakresie wiąże nie tylko strony, ale także sąd. Ponowne rozstrzygnięcie w tym przedmiocie jest dopuszczalne, ale tylko z uwagi na takie okoliczności, które powstały później i w sposób zasadniczy zmieniają sytuację materialną strony. Sąd w pełni podzielił pogląd, zgodnie z którym złożenie kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy, w sytuacji gdy kwestia ta została już merytorycznie, prawomocnie rozstrzygnięta wskutek uprzedniego wniosku w tym przedmiocie (w niniejszej sprawie – dwukrotnie), nie uchyla skutków prawomocności pierwotnego rozstrzygnięcia w kwestii prawa pomocy. Jest to, zdaniem Sądu, tym bardziej istotne w sprawie, w której trzeci wniosek skarżącego o prawo pomocy nie wskazuje na jakiekolwiek nowe okoliczności, które byłyby nieznane przy rozpoznawaniu poprzednich wniosków skarżącego. Zażaleniem A. Z. zaskarżył powyższe postanowienie, zarzucając mu naruszenie: "- art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r., przez bezprawne pozbawienie strony skarżącej możności obrony swych praw przed WSA w Olsztynie w zakresie wniosku strony z dnia 22.12.2014 r. wyłączenie wskazanych tam osób sądowych WSA w Olsztynie oraz przez bezprawne pozbawienie strony konstytucyjnego prawa z ustawy p.p.s.a. do prawnego wnioskowania w zakresie tego wniosku, co przesądza o nieważności zaskarżonego wyżej postanowienia, bo podjętego z naruszeniem wymogów prawa na skutek naruszenia art. 21 p.p.s.a. i w dodatku nierozpoznanym w ogóle do dnia niniejszego skargi przez WSA w Olsztynie mimo takiego prawnego sądowego ustawowego obowiązku rozpoznania w pierwszym rzędzie wniosku o wyłączenie skazanych w nim sędziów i referendarzy sądowych WSA w Olsztynie, gdyż między innymi i sędziego z zaskarżonego wyżej postanowienia, czego Sąd nie dopełnił. - art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. w zw. z naruszeniem art. 19 p.p.s.a., stanowiącym o nieważności zaskarżonego postanowienia wskutek nieodpowiadającemu prawu składowi sądu ze względu na przyczyny prawne zakazu orzekania w sprawie przez ww. orzecznika zaskarżonego postanowienia na skutek podstaw prawnych z zakresu art. 21 ustawy .p.p.s.a w zw. z art. 19 p.p.s.a skutkiem nierozpoznanego wniosku z dnia 22.12.2014 r. o wyłączenie tego sędziego, co stanowi podstawy prawne zakazu orzekania o sprawie przez ww. orzecznika zaskarżonego postanowienia, bowiem w przeciwnym razie wydany akt w sprawie z jego udziałem będzie w świetle prawa nieważny, gdyż wprost bezprawny, bo wydany z naruszeniem wymogów prawa; - art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. w zw. z art. 22 § 1 i 3 p.p.s.a. w skutek art. 19 p.p.s.a., z przyczyny prawnej wyłączenia sędziego orzekającego z wyżej skarżonego postanowienia wskazującej wprost na nieważność z mocy prawa zaskarżonego wyżej postanowienia, bowiem przez rozstrzygnięcie o sprawie niezgodnym z prawem składem sędziowskim, gdyż przez sędziego mającego prawny obowiązek odsunięcia się od sprawy i nieorzekania o niej na skutek nierozpoznanego do dnia niniejszego wniosku strony z dnia 22.12.2014 r. o jego wyłączenie, a zatem sędziego podlegającego z mocy prawa wyłączeniu od sprawy, co rzutuje na brak poprawności w działaniu Sądu orzekającego i naruszeniu wymogu art. 22 § 1 i 3 p.p.s.a. w zakresie rozstrzygnięcia o sprawie przez Sąd w pierwszej instancji wskutek art. 19 p.p.s.a. i przyczyn wyłączenia sędziego orzekającego z wyżej zaskarżonego postanowienia; - 183 § 1 pkt 5 p.p.s.a. w zw. z art. 255 p.p.s.a., gdyż zaskarżonym powyżej rozstrzygnięciem strona została pozbawiona swoich praw do właściwego i należytego rozpoznania zakresu i charakteru jej sprawy z wniosku "PPF" o prawo pomocy i w tym zakresie zgodnego z prawem rozstrzygnięcia odpowiadającego jej przedmiotowi". Z uwagi na powyższe wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia ze stwierdzeniem jego nieważności lub rażącego naruszenia prawa. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności podnieść należy, że zgodnie z art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) zmiana postanowienia niekończącego postępowania w sprawie - a takim jest postanowienie w przedmiocie prawa pomocy - jest w postępowaniu sądowoadministracyjnym możliwa wówczas, gdy zmienią się okoliczności sprawy. Warunkiem bezwzględnym weryfikacji takiego orzeczenia, nawet prawomocnego, jest zatem wykazanie przez zainteresowanego, że okoliczności dla rozstrzygnięcia istotne uległy zmianie na tyle ważkiej, że uzasadniają one jego zmianę (postanowienie NSA z dnia 12 marca 2015 r., sygn. akt I OZ 181/15). W niniejszej sprawie we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący przedstawił praktycznie tożsamy stan faktyczny, jak w poprzednich postępowaniach dotyczących prawa pomocy, to zaś wyklucza zmianę postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, byłoby to bowiem sprzeczne z brzmieniem przywołanego przepisu. W postępowaniu wywołanym kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy sądy nie zajmują się już ponowną oceną tych samych okoliczności i argumentów, co przy rozpatrywaniu pierwszego. Ich zadanie sprowadza się do porównania sytuacji zakreślonej w poprzednim wniosku z sytuacją wskazaną w nowym wniosku i następnie oceny, czy nastąpiła istotna zmiana okoliczności, a w przypadku pozytywnej odpowiedzi na to pytanie do zdecydowania, czy aktualne okoliczności uzasadniają zmianę pierwotnego rozstrzygnięcia w sprawie. Z powyżej opisanych niekwestionowanych ustaleń faktycznych wynika, że zagadnienie możliwości poniesienia przez skarżącego kosztów niniejszego postępowania, w tym też związanych z ustanowieniem fachowego pełnomocnika z wyboru, została już w sposób wiążący przesądzona przez sądy obu instancji. Należy również zwrócić uwagę, że brak przedstawienia w sposób klarowny i wyczerpujący sytuacji majątkowej skarżącego, mimo wielokrotnych wezwań Sądu w tym przedmiocie nasuwa istotne wątpliwości co do prawdziwości złożonych przez skarżącego oświadczeń. Przy stwierdzeniu zatem braku istotnej zmiany okoliczności faktycznych sprawy Sąd I instancji nie był władny do dokonania innej oceny tych okoliczności, niż uczynił to w uprzednich prawomocnych postanowieniach. Odnośnie natomiast podniesionych w zażaleniu okoliczności orzekania w przedmiocie niniejszego wniosku przez sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, w stosunku do którego dnia 22 grudnia 2014 r. skarżący złożył wniosek o wyłączenie podnieść należy, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 6 lutego 2015 r., sygn. akt II OW 15/15, prawomocnie przesądził, iż pismo skarżącego z dnia 22 grudnia 2014 r. nie jest wnioskiem o wyłączenie sędziów, o którym mowa w art. 19 p.p.s.a., bowiem nie przytoczono w nim żadnych nowych, dodatkowych okoliczności, które nie zostały już wcześniej podniesione i ocenione i w związku z tym pismo to nie podlega rozpoznaniu. W konsekwencji chybione są podniesione w zażaleniu zarzuty, iż przedmiotowy wniosek skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy został rozpoznany przez sędziego, w stosunku do którego toczy się postępowanie o jego wyłączenie od orzekania w niniejszej sprawie. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.