II OZ 1153/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 28 października 2013 r., sygn. akt II SAB/Ol 93/13 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi A. Z. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Bartoszycach w sprawie dobudowy wiatrołapu do budynku mieszkalnego postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 28 października 2013 r., sygn. akt II SAB/Ol 93/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w sprawie ze skargi A. Z. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Bartoszycach w sprawie dobudowy wiatrołapu do budynku mieszkalnego, odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że przedmiotowy wniosek o przyznanie prawa pomocy jest już drugim wnioskiem w sprawie. Bowiem w sprawie zapadło już prawomocne postanowienie odmawiające skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Dalej Sąd wskazał, że treść złożonych przez skarżącego oświadczeń nie daje podstaw do pozytywnego rozpoznania jego żądania zarówno co do zwolnienia od kosztów jak i ustanowienia adwokata. W ocenie Sądu skarżący w dalszym ciągu nie ujawnił źródła utrzymania siebie i ponoszonych wydatków, w tym związanych z utrzymaniem posiadanych nieruchomości. Wprawdzie podał, że wydatki te ponosi rodzina, jednakże nie wskazał kto konkretnie udziela mu tej pomocy i w jakim zakresie. Nadto Sąd podniósł, że - wbrew wezwaniu - pomimo wielokrotnego wyjaśniania wnioskodawcy potrzeby oszacowania potencjału posiadanych nieruchomości poprzez ustalenie ich położenia i wartości, ponownie przedłożył on akty notarialne o fragmentarycznej treści, chociaż w wezwaniu wyraźnie zaznaczono, że dopuszczalne jest jedynie usunięcie danych zbywcy. Wnioskodawca przedstawił tylko te dane, które uznał za stosowne. Również w złożonym sprzeciwie nie uzupełnił swoich wyjaśnień pomimo wielokrotnego zwrócenia uwagi przez Sąd na potrzebę pełnego i rzetelnego zobrazowania sytuacji majątkowej, dochodowej i rodzinnej, co uniemożliwiało Sądowi dokonanie obiektywnej i wszechstronnej analizy zasadności kolejnego wniosku. Jak już wielokrotnie wyjaśniano stronie, wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej oraz członków jego rodziny. W ocenie Sądu argumentacja strony sprowadza się zaś po raz kolejny jedynie do polemiki ze stanowiskiem Sądu co do oceny możliwości poniesienia przez skarżącego kosztów niniejszego postępowania, a także do bezpodstawnego kwestionowania stanowiska sądów o konieczności ujawnienia wszelkich danych obrazujących sytuację rodzinną, majątkową oraz finansową wnioskodawcy. Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że w sprawie skarżący nie wykazał, by nie był w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Na powyższe postanowienie zażalenie wniósł skarżący, zarzucając zakwestionowanemu postanowieniu naruszenie szeregu przepisów prawa, tj. art. 50 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." i art. 2 oraz art. 3 § 1 – 3 i art. 13 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 45 Konstytucji, art. 183 § 2 pkt 5, art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., art. 255, art. 141 § 4 P.p.s.a., art. 245 § 3 P.p.s.a., art. 252 § 1 P.p.s.a., art. 171 P.p.s.a. oraz art. 245 § 3 P.p.s.a., domagając się jego uchylenia i przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że zakwestionowane postanowienie Sądu jest wadliwe, albowiem Sąd ten nie zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy, tj. stanu majątkowego i rodzinnego skarżącego, a jedynie badał przedmiot sprawy przez pryzmat zasady słuszności co do stanowiska skarżącego przedstawionego w piśmie procesowym złożonym w odpowiedzi na wezwanie. Tymczasem, skoro Sąd powziął wątpliwości co do przedstawionych mu dokumentów, to winien wezwać skarżącego w trybie art. 255 P.p.s.a. do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych. Skarżący wskazał także, że nie posiada żadnego dochodu czy oszczędności które mógłby wykorzystać na pokrycie kosztów postępowania. Dodał także, że stanowisko Sądu nie jest należycie uargumentowane i opiera się wyłącznie na hipotezie nieprawdziwości złożonych przez niego oświadczeń. Nie wyjaśnił również dlaczego niektórym twierdzeniom skarżącego odmówił wiarygodności. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowane jest stanowisko, zgodnie z którym niedopełnienie przez wnioskodawcę obowiązku przedstawienia na podstawie art. 255 P.p.s.a. dodatkowych wyjaśnień odnośnie swojej sytuacji majątkowej, gdy ta w oparciu o przedłożone dotychczas informacje jest uznawana za niepełną bądź budzącą wątpliwości, uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Ocena ta znajduje uzasadnienie w stwierdzeniu, że orzeczenie sądu w zakresie przyznania stronie postępowania prawa pomocy nie może zostać oparte na ustaleniach faktycznych o charakterze fragmentarycznym lub hipotetycznym. Strona, która nie realizuje obowiązków wynikających z wezwania sądu, nie ma podstaw, by oczekiwać rozstrzygnięcia zgodnego ze złożonym wnioskiem (por. postanowienie NSA z dn. 20.01.2006r., sygn. akt I OZ 1551/05, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). Taki kierunek wykładni art. 255 P.p.s.a. Sąd rozpoznający niniejsze zażalenie w pełni podziela. Taki kierunek wykładni wskazanego przepisu był przyjmowany dotąd również w tych sprawach, w których z żądaniem przyznania prawa pomocy zwracał się sam skarżący (por. postanowienie NSA z dn. 11.06.2013 r., sygn. II OZ 442/13, npubl.; postanowienie NSA z dn. 10.05.2013 r. sygn. akt II OZ 347/13; postanowienie NSA z dn. 14.04.2013 r. sygn. akt I OZ 253/13, dostępne Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych), wobec czego powinien on mieć świadomość skutków prawnych nieprzedstawienia tych wszystkich informacji, które zostały uznane przez Sąd za istotne z punktu widzenia oceny zaistnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Przepis art. 165 P.p.s.a. stanowi, że postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przedmiotowy wniosek o przyznanie prawa pomocy jest już drugim wnioskiem złożonym w sprawie. We wniosku tym skarżący nie przedstawił swojej sytuacji materialnej w sposób wymagany. Zatem trafnie Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżący składając po raz kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie wykazał okoliczności, które uzasadniałyby zmianę prawomocnego rozstrzygnięcia w tym przedmiocie. Zaś argumentacja zażalenia nie podważa stanowiska Sądu zajętego w zaskarżonym postanowieniu, lecz stanowi polemikę z motywami tam zawartymi. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący nie wykazał, by nie mógł ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Słusznie bowiem zaakcentowano, że skarżący, mimo stosownego wezwania, nie wykazał źródła środków finansowych pozyskiwanych na utrzymanie siebie i posiadanych nieruchomości. Bowiem ogólne wskazanie, że wszelkie wydatki związane z jego utrzymaniem ponosi rodzina, bez wskazania kto konkretnie udziela mu tej pomocy, w jakim zakresie i w jakiej formie, nie czyni zadość powyższemu. Także i przedstawienie dokumentów dotyczących posiadanych nieruchomości gruntowych z pousuwanymi danymi w taki sposób, że uniemożliwiło to Sądowi dokonanie rzetelnej oceny stanu majątkowego skarżącego, mimo że w wezwaniu wskazano wyraźnie, że tylko dane zbywcy mogą zostać usunięte. Nadto wyjaśnić należy, że odmowne rozpatrzenie wniosku skarżącego, wbrew odmiennej ocenie prezentowanej w zażaleniu, nie ogranicza jego prawa do sądu. Prawo pomocy jest instytucją, której celem jest zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Skarżący, nie wykazując, że jest osobą, której sytuacja majątkowa nie pozwala na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, nie może być traktowany za osobę, która wskutek orzeczenia sądowego odmawiającego zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, pozbawiona zostaje prawa do sądu. Z powyższych przyczyn, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.