II SA/Ol 1247/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Matuszak Sędziowie Sędzia WSA Hanna Raszkowska (spr.) Sędzia WSA Katarzyna Matczak Protokolant St. sekretarz sądowy Grażyna Wojtyszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2012 r. sprawy ze skargi H.O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżona decyzję; 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. WSA/wyr.1 – sentencja wyroku Decyzją z dnia 6 sierpnia 2012 r. wydaną z upoważnienia Burmistrza N. przez Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w N. odmówiono przyznania H.O. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad mężem – M.O. W uzasadnieniu wskazano, iż w toku postępowania ustalono, że wnioskodawczyni jest osobą pozostającą w związku małżeńskim. Opiekę nad niepełnosprawnym mężem sprawuje wspólnie z córką J.R., obecnie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w N. jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Zdaniem organu fakt, że M.O. pozostaje w związku małżeńskim z H.O. jest powodem odmowy udzielenia H.O. wnioskowanego świadczenia, gdyż zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Jednocześnie w myśl art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie mają równe prawa i obowiązki w małżeństwie, są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła H.O. Podniosła, że w czerwcu 2011 r. mąż miał krwotoczny udar mózgu, w wyniku którego jest sparaliżowany i ma zaburzenia mowy. W związku z tym wymaga pomocy innej osoby nawet przy najprostszych czynnościach. To z kolei powoduje, że wnioskodawczyni nie może podjąć zatrudnienia. Dodała, że córka pracuje i nie może zajmować się ojcem. Decyzją z dnia 27 sierpnia 2012 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w E. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W ocenie organu odwoławczego fakt, że M.O. pozostaje w związku małżeńskim nie może stanowić przesłanki negatywnej do przyznania świadczenia, ze względu na ugruntowane już orzecznictwo NSA i WSA. W przedmiotowej sprawie nie zachodzi jednak –zdaniem organu- przesłanka rezygnacji H.O. z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, albowiem pracy takiej nie wykonuje ona od października 2010 r. Organ nie zgodził się też z twierdzeniem odwołującej się, że niepodejmowanie przez nią zatrudnienia spowodowane jest koniecznością opieki nad mężem, gdyż jego zdaniem nie znajduje to potwierdzenia w treści zebranego w sprawie materiału dowodowego. Córka H. i M.O.yja wskazała bowiem w oświadczeniu, że każdą wolną chwilę poświęca opiece nad ojcem. Podsumowując Kolegium wyraziło pogląd, że świadczenie pielęgnacyjne ma zrekompensować osobie sprawującej opiekę utratę dotychczas uzyskiwanego lub potencjalnego dochodu a sprawowanie opieki nad mężem nie koliduje z możliwością wykonywania pracy lub potencjalnym podjęciem zatrudnienia przez H.O. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wniosła H.O. Do skargi załączyła dokumenty potwierdzające całkowitą niepełnosprawność i niezdolność do samodzielnej egzystencji M.O. Skarżąca podniosła, iż w opiece nad mężem pomaga jej córka jednakże mieszka ona w miejscowości odległej od N. o 4 km, ma męża i dwójkę dzieci i pracuje na stacji benzynowej w systemie 12-godzinnym w związku z tym może pomagać w opiece nad ojcem tylko w wolnych chwilach a w większości skarżąca zdana jest tylko na siebie. W związku z tym nie może podjąć pracy, chociaż Urząd Pracy posiada program 50+, w którym miałaby szansę wziąć udział i zyskać zatrudnienie. Dodała, że ich sytuacja materialna jest bardzo trudna. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w pełni swoje dotychczasowe stanowisko. Jednocześnie wyjaśniono, iż w okresie od 6 do 27 lutego 2012r. skarżąca uczestniczyła w szkoleniu w Powiatowym Urzędzie Pracy w N. i z tego tytułu otrzymała stypendium. Skoro więc była w stanie uczestniczyć w szkoleniu, to również fakt sprawowania opieki nie wyklucza podjęcia przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Podnieść należy, iż w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 270 z 2012 r.) sądy administracyjne sprawują kontrolę wykonywania administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Rozpoznając zatem skargę na decyzję Sąd dokonuje jedynie oceny, czy przy jej wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego bądź też procesowego, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz podstawą prawną. Skarga wniesiona w niniejszej sprawie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. Nr 139 po. 992 ze zm.) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje m.in. osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Natomiast art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a powołanej ustawy w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zaskarżonej decyzji stanowił, iż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba ze współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności Należy podkreślić, iż wykładni powyższych przepisów nie można dokonywać w sposób literalny, należy bowiem mieć na względzie zarówno orzecznictwo sądowoadministracyjne, jak i stanowisko Trybunału Konstytucyjnego szczególnie jeśli chodzi o stosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ponieważ Samorządowe Kolegium Odwoławcze prawidłowo odniosło się do stosowania powyższej regulacji odwołując się do ugruntowanego już orzecznictwa nie wymaga ona dodatkowych wyjaśnień. Jednakże w niniejszej sprawie jako podstawę odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego wskazano brak związku między niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Organ uznał, iż skarżąca nie spełnia przesłanki pozytywnej do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określonej w art. 17 ust. 1 pkt 2 cytowanej ustawy. Podniesiono, iż M.O. legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności od dnia 9 listopada 2011 r., zaś ostatnia aktywność zawodowa skarżącej miała miejsce w październiku 2010 r. Ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów wynika, że H.O. zarejestrowana jest w Urzędzie Pracy w N. od dnia 6 października 2010 r. jako bezrobotna. W tej sytuacji w ocenie organu niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia nie jest związane z koniecznością opieki nad chorym mężem. Należy jednak podkreślić, że fakt rejestracji w urzędzie pracy nie pozbawia strony możliwości ubiegania się o to świadczenie. Jak bowiem wskazano w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lipca 2008r. (Sygn. akt I OSK 1364/07) składając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, osoba bezrobotna, będąc z definicji jedynie "gotową do zatrudnienia", jak stanowi art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. Nr 99, poz. 1001 ze zm.), rezygnuje z tej gotowości, przez co także tylko z potencjalnej pracy, którą dopiero mógłby zaproponować jej organ zatrudnienia. Potencjalne zatrudnienie nie jest jednak tożsame z trwającym zatrudnieniem, z którego - jak wymaga art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych - osoba zainteresowana ma zrezygnować. Z drugiej zaś strony, każda osoba bez pracy, nawet bez faktycznej rejestracji w powiatowym urzędzie pracy, może szukać pracy, może deklarować gotowość do jej podjęcia, co jednak nie wyklucza prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyby osoba taka zwróciła się do organu z odpowiednim wnioskiem z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad dzieckiem (osobą niepełnosprawną). Wykładnia odmienna w sposób niedopuszczalny różnicowałaby sytuację osób bezrobotnych zarejestrowanych w urzędach pracy z tymi bezrobotnymi, którzy nie są zarejestrowani. Wskazano także, iż status osoby bezrobotnej nie może eliminować osoby zainteresowanej z grona tych osób, którym przysługuje świadczenie pielęgnacyjne. W przypadku osób bezrobotnych spełnione są bowiem obie omawiane przesłanki. Za taką wykładnią przemawia także art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który określa, w jakich sytuacjach świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Ustawodawca w jego treści nie wykluczył osób bezrobotnych, czy to z prawem do zasiłku czy bez, wskazując, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje m.in. osobie sprawującej opiekę nad osobą niepełnosprawną, jeśli ma ona ustalone prawo do zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego. Gdyby prawodawcy zależało na pozbawieniu osób bezrobotnych możliwości ubiegania się o świadczenia pielęgnacyjne, z pewnością uczyniłby to w powyższym przepisie. Natomiast z samego faktu, że z grona osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego zostały wyeliminowane osoby z ustalonym prawem do zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nie da się wyprowadzić wniosku, że również osobom bezrobotnym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Wszak status bezrobotnego jest tylko jedną z przesłanek do ustalenia prawa do zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, których to przyznanie dopiero pozbawia osobę prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zatem sam fakt, iż skarżąca była zarejestrowana w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna, a obecnie nie pracuje nie wyklucza możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, o ile faktyczna opieka sprawowana przez skarżącą nad mężem jest tego rodzaju, iż uniemożliwiłaby jej podjęcie zatrudnienia, nawet gdyby miała możliwość podjęcia pracy. W niniejszej sprawie organy nie wyjaśniły w sposób dostateczny zakresu opieki sprawowanej przez skarżącą nad mężem, poprzestając jedynie na oświadczeniu strony w tym zakresie. Przyjęły, że opiekę sprawuje ona wspólnie ze swoją córką mimo oświadczenia skarżącej, że J.R. pracuje nie może zajmować się ojcem i mimo znajdującej się w aktach sprawy notatki pracownika MOPS w N., z której wynika, że opiekę nad chorym zapewnia żona. Nie ma też w aktach sprawy żadnych informacji, odnośnie propozycji pracy składanych skarżącej przez Urząd Pracy a także przyczyn niepodejmowania pracy przez H.O. przed momentem zachorowania przez jej męża. Dopiero dokładne wyjaśnienie powyższych okoliczności pozwoli organowi na prawidłowe orzeczenie w zakresie przyznania lub odmowy świadczenia, o które się ubiega. Zaniechanie powyższych ustaleń faktycznych stanowi naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego mogące mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. Organ winien zatem ponownie rozpoznać sprawę mając na uwadze powyższą wykładnię prawa dokonaną przez Sąd. W tym stanie sprawy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w pkt 1 sentencji wyroku. Sąd podjął rozstrzygnięcie w przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji w pkt 2 na podstawie art. 152 cytowanej ustawy, zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane. Rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku.