I OZ 38/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Paweł Tarno, po rozpoznaniu w dniu 29 stycznia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 grudnia 2012 r., sygn. akt II SAB/Wa 427/12 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi W. S. na bezczynność Wójta Gminy [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 11 września 2012 r. (poz. [...]) o udostępnienie informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z 3 grudnia 2012 r., II SAB/Wa 427/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił W. S. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie z jego skargi na bezczynność Wójta Gminy [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 11 września 2012 r. (poz. [...]) o udostępnienie informacji publicznej. Sąd pierwszej instancji wskazał, że W. S. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną, czwórką małoletnich dzieci oraz rodzicami. Na dochody rodziny składają się miesięcznie: emerytury rolnicze rodziców skarżącego po 992,93 zł brutto oraz zasiłki rodzinne na czworo dzieci – w łącznej wysokości 524 zł. Łączny dochód w gospodarstwie domowym wynosi 2.509,86 zł brutto (2.314,19 netto) miesięcznie a rodzina utrzymuje się z emerytur rolniczych oraz z otrzymywanych zasiłków na dzieci. Dodatkowo skarżący posiada dom o powierzchni 200 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 10,8845 ha (5,1755 ha przeliczeniowego na potrzeby podatku gruntowego, w tym 1,6 ha lasu). Jednocześnie we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący stwierdził, że gospodarstwo rolne, którym zajmuje się z żoną, nie przynosi pieniężnego dochodu, a uzyskiwane plony przeznaczane są w całości na potrzeby rodziny. Również posiadany las nie zapewnia dodatkowych dochodów, ale jest z niego pozyskiwane drewno na opał. Wyjaśnił, że jego żona, jako jedyna z rodziny, posiada konto w banku, w celu otrzymywania zasiłków na dzieci. Podniósł też, że rodzina nie korzysta z sieci gazowej, a jedynie używa butli gazowych, co kosztuje 100 – 150 zł miesięcznie. Opłaca również rachunki za energię elektryczną w kwocie około 400 zł miesięcznie, natomiast woda jest czerpana z własnej studni. Dodatkowo oświadczył, że jego obecny stan zdrowia wymaga leczenia i nie pozwala na wykonywanie pracy na roli. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powołując się na art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej jako p.p.s.a. stwierdził, że wnioskodawca nie wykazał, by nie był w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Co prawda deklarowany dochód rodziny w kwocie 2.509,86 zł brutto (2.314,19 zł netto) nie jest znaczny, jednakże nie można stwierdzić by W. S. był osobą, wobec której istnieje możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sąd I instancji zwrócił przy tym uwagę, że skarżący jest właścicielem nieruchomości – domu, w którym mieszka o powierzchni 200 m2 oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 10,8845 ha (5,1755 ha przeliczeniowego na potrzeby podatku gruntowego, w tym 1,6 ha lasu), którą można gospodarować w sposób przynoszący dochody a także na to, że rodzina wnioskodawcy korzysta z plonów, jakie przynosi to gospodarstwo rolne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podniósł, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, że posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości, w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. To, że strona korzysta z majątku nieruchomego w sposób nieprzynoszący dochodu, nie zmienia faktu, że może on być wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi brakuje pieniędzy na koszty postępowania. Odnosząc się do stanu zdrowia wnioskodawcy Sąd I instancji stwierdził, że załączone do wniosku kserokopie dokumentów świadczą jedynie o tym, że cierpi on na pewne dolegliwości zdrowotne, leczy się i rehabilituje. Należy przy tym podkreślić, że ani w stosunku do skarżącego, ani w stosunku do jego żony, nie zostały wydane orzeczenia o całkowitej, czy też częściowej niezdolności do pracy. Tym samym, skoro prowadzone przez nich gospodarstwo rolne nie przynosi dochodów, to brak jest przeszkody do poszukiwania przez nich innych źródeł zarobkowania. Na marginesie zaznaczono, że skarżący od kilku lat realizuje prawo dostępu do informacji publicznej, jasno i precyzyjnie formułując swoje żądania w tym zakresie i uzasadniając je poprzez wskazanie przepisów prawa, do których organ winien się zastosować. Wnosząc do Sądu liczne skargi w przedmiocie udzielenia informacji publicznej, skarżący powinien liczyć się z kosztami postępowania sądowego i zabezpieczyć środki pieniężne na ich pokrycie. Fakt niezapewnienia sobie tych środków oraz subiektywne przekonanie skarżącego, że ich nie posiada, nie stanowią podstawy do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł W. S. wnosząc o jego uchylenie w całości i przyznanie prawa pomocy zgodnie z wnioskiem lub tylko adwokata. Zdaniem skarżącego, wydzierżawiając gospodarstwo nie uzyskałby wyższych dochodów niż obecnie uzyskiwane plony. Obciążenie kredytem nie jest również możliwe z uwagi na brak realnych perspektyw jego spłaty. W stosunku do nieruchomości została zawarta ponadto umowa dożywocia. Dolegliwości zdrowotne są poważne i wymagają operacji. Przewlekła choroba wpływa na możliwości znalezienia pracy a także jest związana z dodatkowymi kosztami np. na rehabilitację. Realizacja prawa dostępu do informacji publicznej nie powinna stanowić zarzutu, tym bardziej że działanie organów administracji jest zdaniem skarżącego sprzeczna z prawem. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zasadnie Sąd I instancji przyjął, że skarżący nie spełnił warunków przyznania prawa pomocy, określonych w art. 246 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z powyższego przepisu jednoznacznie wynika, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Oceniając sytuację majątkową i możliwości płatnicze W. S., Sąd I instancji właściwie uznał, że nie uzasadniają one przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W przedmiotowej sprawie podkreślenia wymaga fakt, że zarówno skarżący, jak i osoby z nim wspólnie zamieszkujące uzyskują stały dochód miesięczny w łącznej kwocie 2.509,86 zł. Wprawdzie dochód ten, jak zasadnie zwrócił uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, nie jest znaczny, jednakże nie można stwierdzić, aby W. S. był osobą, wobec której istnieje możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Skarżący wskazał, że jest posiadaczem domu o pow. 200m2 oraz nieruchomości rolnej o pow. 10,8845 ha w tym lasu o pow. 1,6 ha. Zgodnie natomiast ze stanowiskiem wielokrotnie wyrażanym zarówno w orzecznictwie jak i doktrynie, które Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela, posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości, wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. Strona, która dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku, takimi jak gospodarstwo rolne, jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 października 2007 r., II OZ 1022/07; z 18 lutego 2010 r., I OZ 110/10; z 26 września 2012 r., I OZ 704/12; J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010 r., s. 571). Sąd I instancji wziął również pod uwagę przedłożone przez stronę zwolnienia lekarskie i nie negował faktu związanych z tym trudności w prowadzeniu gospodarstwa. Jednakże wyłącznie ta okoliczność nie może przesądzić, w kontekście całokształtu przedstawionych oświadczeń i dokumentacji, o braku środków na pokrycie kosztów sądowych. Nie bez znaczenia dla oceny wniosku skarżącego jest także okoliczność, że na obecnym etapie postępowania jedynym kosztem, jaki ciąży na skarżącym jest obowiązek uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 100 zł. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.