I FZ 24/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Sylwester Marciniak po rozpoznaniu w dnia 23 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia "B." z siedzibą w Wielkiej Brytanii na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 grudnia 2012 r., sygn. akt III SA/Wa 3118/12 w przedmiocie zawieszenia postępowania sądowego w sprawie ze skargi "B." z siedzibą w Wielkiej Brytanii na interpretację indywidualną Ministra Finansów z dnia 4 lipca 2012 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. 1. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 10 grudnia 2012 r., sygn. akt. III SA/Wa 3118/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zawiesił postępowanie sądowe w sprawie ze skargi "B." z siedzibą w Wielkiej Brytanii (dalej: "spółka", "skarżąca") na interpretację indywidualną Ministra Finansów z dnia 4 lipca 2012 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług. 2.1. W uzasadnieniu powyższego postanowienia sąd I instancji wskazał, że spółka wniosła skargę na powyższą interpretację, w której Minister Finansów stwierdził, że stanowisko skarżącej przedstawione we wniosku z dnia 21 marca 2012 r. o udzielenie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego w zakresie braku stałego miejsca prowadzenia działalności na terytorium Polski, uzupełnione pismem z dnia 12 czerwca 2012 r. – jest nieprawidłowe. 2.2. Przedmiotem sporu w tej sprawie jest kwestia ustalenia stałego miejsca prowadzenia działalności gospodarczej oddziału utworzonego na terytorium Polski przez spółkę mającą siedzibę na terytorium innego państwa członkowskiego, w celu realizacji usług świadczonych przez tą spółkę. 2.3. Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") Sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli wynik sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego lub przed Trybunałem Konstytucyjnym. Sąd I instancji podzielił stanowisko wyrażone w postanowieniach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 kwietnia 2011 r. II FZ 141/11, oraz z dnia 27 maja 2010 r. II FSK 80/09, że wprawdzie w art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a. nie wymieniono wprost postępowania toczącego się przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej, jednakże z uwagi na to, że jest to sąd wspólnotowy w znaczeniu ustrojowym, zatem postępowanie prowadzone przed nim jest postępowaniem sądowym, które w jego ocenie mieści się w pojęciu "postępowania sądowego", użytym w art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a. 2.4. Mając na uwadze powołaną regulację, wskazał, że postanowieniem z dnia 25 października 2012 r. I FSK 1993/11, Naczelny Sąd Administracyjny skierował do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej następujące pytanie prejudycjalne dotyczące wykładni przepisów prawa unijnego: "Czy dla opodatkowania usług świadczonych przez spółkę A z siedzibą w Polsce na rzecz spółki B z siedzibą w innym Państwie Członkowskim UE, w sytuacji gdy spółka B prowadzi działalność gospodarczą wykorzystując infrastrukturę spółki A, stałym miejscem prowadzenia działalności gospodarczej w rozumieniu art. 44 Dyrektywy 2006/112/WE Rady z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz.U.UE.L.06.347.1 ze zm.), będzie miejsce gdzie siedzibę ma spółka A?" W ocenie sądu I instancji, zagadnienie prawne objęte powyższym pytaniem ma istotne znaczenie dla rozpoznania niniejszej sprawy. Przedmiotem rozpoznania przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej będzie wykładnia przepisów prawa wspólnotowego tj. art. 44 Dyrektywy 112, który legł również u podstaw zaskarżonej interpretacji. Jednocześnie przypomniał, że wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydany w trybie prejudycjalnym co do wykładni i ważności aktów przyjętych przez instytucje Unii Europejskiej jest wiążący dla sędziego krajowego dla celów podjęcia rozstrzygnięcia, które ma on wydać w postępowaniu głównym (postanowienie z dnia 5 marca 1986 r. sprawa C-69/86, Wünsche Handelsgesellschaft GmbH & Co, Zb.Orz. 1986, s. 947). W sytuacji zatem, gdy sąd krajowy uzna za konieczne zastosowanie prawa unijnego, obowiązany jest wydać wyrok w pełni zgodny z otrzymaną przez TSUE odpowiedzią, o ile poczyniona wykładnia przez ten Sąd jest wystarczająco jasna i nie ma potrzeby występowania z nowym pytaniem prejudycjalnym (por. m.in. wyroki ETS z dnia 1 grudnia 1969 r. sprawa C-29/68 i z dnia 3 lutego 1977 r. sprawa C-52/76; P. Dąbrowska-Kłosińska, Skutki wyroków prejudycjalnych Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w postępowaniu przed sądami krajowymi w świetle orzecznictwa Trybunału i prawa Unii Europejskiej [w:] Zapewnienie efektywności orzeczeń sądów międzynarodowych w polskim porządku prawnym pod. red. A. Wróbla, LEX a Wolters Kluwer Buisiness, Warszawa 2011, s. 398). W przedmiotowej sprawie kluczowym problemem jest rozumienie użytego w treści przepisu art. 44 Dyrektywy 112 pojęcia "stałego miejsca prowadzenia działalności gospodarczej", a wspomniany przepis nie definiuje stosowanych w nim pojęć i nie odsyła w tym zakresie do krajowych porządków prawnych w celu ich zdefiniowania. Co prawda art. 11 Rozporządzenia Wykonawczego Rady (UE) nr 282/2011 z dnia 15 marca 2011 r. ustanawiającego środki odwoławcze do dyrektywy 2006/112/WE w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. U. UE L 77.1) definiuje powyższe pojęcie, to jednak jego zakres nie obejmuje wszystkich sytuacji. Stąd też zasadnym jest uznanie, że pojęcia użyte w treści art. 44 Dyrektywy 112 mają swoje niezależne znaczenie w prawie wspólnotowym (por. wyrok z dnia 12 czerwca 2003 r. sprawa C–275/01 Sinclair Collis, Zb.Orz. 2003 s. 1-5965, pkt 23 oraz przywołane tam orzecznictwo; zobacz również opinię rzecznika generalnego Jacobsa w sprawie C–315/00 Maierhofer, Zb.Orz. 2003 s. 1-563, pkt 34), zatem wykładni rzeczonego pojęcia może dokonać jedynie Trybunał. 2.5. Z powyższych względów, sąd I instancji mając na względzie celowość i ekonomikę procesową zawiesił postępowanie sądowoadministracyjne na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a. 3.1. Na powyższe postanowienie spółka działając przez swojego pełnomocnika złożyła zażalenie, wnosząc o jego uchylenie w całości. 3.2. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie: - art.125 § 1 pkt 1 P.p.s.a. poprzez zastosowanie tego przepisu w sprawie pomimo braku spełnienia wskazanych w nim przesłanek tj. nieuzasadnione zawieszenie postępowania przy przyjęciu, iż rozstrzygniecie niniejszej sprawy zależy od rozstrzygnięcia przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej: "TSUE") zagadnienia prejudycjalnego, sprowadzającego się do określenia, czy stałe miejsce prowadzenia działalności na terytorium RP może wystąpić w przypadku, gdy: a) dany podmiot z innego kraju UE prowadzi działalność w branży E-COMMERCE, której specyfika nie wymaga posiadania stałej osobowo-rzeczowej struktury w klasycznym znaczeniu, b) podmiot ten może posiadać zaplecze personalne na terytorium Polski poprzez korzystanie z pracowników swojej spółki zależnej, c) występują wątpliwości, czy stałym zakładem spółki dominującej z innego kraju UE może być w danych okoliczności spółka zależna mająca siedzibę na terytorium RP. - podczas gdy w niniejszej sprawie żadna z tych wątpliwości interpretacyjnych nie występuje, a powyższe problemy interpretacyjne nie są nawet tożsame ze stanem faktyczny (zdarzeniem przyszłym) przedstawionym przez spółką we wniosku o interpretację indywidualną. - art. 125 § 1 pkt 1 w zw. z art. 134 § 1 P.p.s.a. poprzez zawieszenie postępowania ze względu na przyjęcie, iż "przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest kwestia ustalenia stałego miejsca prowadzenia działalności gospodarczej oddziału utworzonego na terytorium Polski przez spółkę mająca siedzibę na terytorium innego państwa członkowskiego, w celu realizacji usług świadczonych przez tę spółkę", podczas gdy w niniejszej sprawie spółka nie zamierzała tworzyć jakiegokolwiek oddziału w celu świadczenia usług wnosząc o ustalenie stałego miejsca prowadzenia działalności takiego oddziału – w związku z czym WSA oparł postanowienie o zawieszeniu postępowania na ustaleniach niezgodnych ze stanem faktycznym niniejszej sprawy. - art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a. poprzez przyjęcie, iż dla zawieszenia postępowania wystarczające będzie, aby przedmiotem postępowania prejudycjalnego była analiza przepisu art. 44 dyrektywy 112, który to przepis zarówno nie ma zastosowania w niniejszej sprawie, jak i kontekst w jakim ma być interpretowany nie występuje w niniejszej sprawie. - art.45 ust. Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. oraz art. 7 P.p.s.a., poprzez nieuzasadnione zawieszenie postępowania sądowego, co stanowi naruszenia prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. 3.3. Podsumowując obszerne uzasadnienie zażalenia spółka podniosła po pierwsze, że zawieszenie postępowania na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a. jest uprawnione jedynie wtedy, gdy rozstrzygnięcie danej sprawy jest zależne od innego toczącego się postępowania, w tym postępowania przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Po drugie, powołane w treści postanowienia o zawieszeniu postępowania pytanie prejudycjalne zadane przez NSA na mocy postanowienia I FSK 1993/411, ma na celu rozstrzygnięcie sposobu wykładni pojęcia stałego miejsca prowadzenia działalności w okolicznościach, które nie występują w niniejszej sprawie. Po trzecie, w sytuacji spółki, na terytorium RP nie występują bowiem w istocie zasoby personalne i techniczne – ani należące do niej (w tym wykorzystywane przez Oddział), ani też posiadane przez jakąkolwiek spółkę zależną bądź inny podmiot. Wszystkie zasoby personalne i techniczne niezbędne do prowadzenia działalności w zakresie handlu znajdują się bowiem na terytorium RP. Po czwarte, w świetle powyższego rozstrzygniecie sprawy spółki nie jest więc uzależnione od wyniku jakiejkolwiek sprawy toczącej się obecnie przed TSUE, w tym rozstrzygnięcia pytania prejudycjalnego zadanego przez NSA na mocy postanowienia I FSK 1993/11, a postanowienie WSA narusza art. 125 § 1 pkt 1, art. 7 P.p.s.a. oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. 4. Organ podatkowy mimo otrzymania odpisu zażalenia nie zajął stanowiska w tej sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5. Zażalenie skarżącej spółki zasługuje na uwzględnienie. 6. Zgodnie z treścią zastosowanego przez sąd I instancji art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a., sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego lub przed Trybunałem Konstytucyjnym. Należy podzielić stanowisko sądu I instancji, że postępowanie prowadzone przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej jest postępowaniem sądowym, które mieści się w pojęciu "postępowania sądowego" użytym w art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a. (tak też oprócz orzeczeń powołanych przez ten sąd, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził w postanowieniu z dnia 6 lipca 2011 r. I FZ 278/11 ONSAiWSA 2012, z.6, poz.99). Z treści tego przepisu wynika również, że sąd może, ale nie musi, zawiesić postępowanie w przypadku istnienia tzw. przyczyny prejudycjalnej. Trzeba też podkreślić, że niniejsza sprawa dotyczy interpretacji przepisów prawa podatkowego, co nie jest też bez znaczenia do kwestii zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego. Sąd w niniejszym składzie opowiada się za restrykcyjnym stanowiskiem w sprawie możliwości zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego na podstawie powyższej przesłanki. Zwraca uwagę, że z orzecznictwa wynika że przesłanki do zawieszenia postępowania z uwagi na inne toczące się postępowanie powinny być interpretowane ściśle, a prawo strony do rozpoznania sprawy sądowoadministracyjnej bez nieuzasadnionej zwłoki należy uznać za priorytetowe (tak też postanowienie NSA z dnia 1 sierpnia 2012 r. II OZ 635/12). Celowość podjęcia na podstawie przepisu art. 125 § 1 P.p.s.a. decyzji o zawieszeniu postępowania pozostawiona została ocenie sądu. Uznanie to nie może być dowolne. Stąd też obowiązkiem sądu jest rozważenie, a w konsekwencji i wyjaśnienie przesłanek uzasadniających zawieszenie postępowania w sprawie (postanowienie NSA z dnia 2 kwietnia 2012 r. II FZ 182/12). Czy też jak w postanowieniu NSA z dnia 12 stycznia 2012 r. I FZ 832/11 zawieszenie postępowania powinno być uzasadnione ze względów celowości, sprawiedliwości, jak i ekonomiki procesowej. Powyższe okoliczności, sąd podejmujący rozstrzygnięcie oparte o art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a., powinien jednak oceniać w kontekście konieczności rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, co ma niebagatelne znaczenie w świetle konstytucyjnego nakazu rozpoznawania spraw bez zbędnej zwłoki (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP) oraz zasady szybkości postępowania sądowoadministracyjnego (art. 7 P.p.s.a.). Wreszcie należy zwrócić uwagę na trafne stanowisko zajęte w postanowieniu NSA z dnia 25 listopada 2011 r. II GSK 1254/10 że, skoro do obligatoryjnego zawieszenia postępowania dochodzi, gdy sąd - po powzięciu zasadniczych wątpliwości co do konstytucyjności przepisu - przedstawi pytanie Trybunałowi Konstytucyjnemu, to fakultatywne zawieszenie postępowania jest uzasadnione wyłącznie, gdy sąd orzekający w innej sprawie wątpliwości te podzieli. Tym samym należy uznać, że związek pomiędzy sprawą rozpoznawaną w postępowaniu przed sądem administracyjnym a kwestią będącą przedmiotem postępowania prejudycjalnego musi cechować się tym, że rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego stanowi podstawę rozstrzygnięcia sprawy głównej. Innymi słowy rozstrzygnięcie w tej innej sprawie tylko wtedy upoważniać będzie do zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego, kiedy podjęte w niej rozstrzygnięcie będzie miało decydujące znaczenie dla sposobu rozstrzygnięcia tej sprawy sądowoadministracyjnej, która ma być zawieszona. W uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2008 r., II FPS 4/08 podkreślono, że przepis ten ma zastosowanie wówczas, gdy sąd orzekający nie jest władny samodzielnie rozstrzygnąć zagadnienia wstępnego, jakie wyłoniło się lub powstało w toku postępowania sądowego. 7. Przechodząc zatem do oceny wniesionego zażalenia, jak również kontroli wydanego postanowienia należy wskazać, że sąd I instancji na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a., postanowił o zawieszeniu postępowania, gdyż uznał, że dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy istotne znaczenie będzie miało przyszłe rozstrzygniecie TSUE w związku z opisanym powyżej pytaniem prejudycjalnym. Jednak w ocenie Sądu odwoławczego sytuacja z powyższego przepisu dotyczy okoliczności, w której występuje zagadnienie prejudycjalne pozostające w bezpośrednim związku z rozpoznawaną sprawą, a sąd nie jest władny samodzielnie tego zagadnienia rozstrzygnąć. Celowość zawieszenia postępowania przez sąd administracyjny powinna być analizowana z punktu widzenia wystąpienia w przyszłości przesłanek do wznowienia postępowania administracyjnego, zakończonego zaskarżoną decyzją lub innym aktem, jak i przesłanek do wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego na skutek rozstrzygnięcia wydanego w innym już toczącym się postępowaniu. Biorąc powyższe rozważania pod uwagę w odniesieniu do przesłanek zawieszanie należy stwierdzić, że sąd I instancji pominął istotną okoliczność, jaka była niezbędna do rozważenia przy podejmowaniu postanowienia o zawieszeniu postępowania, a mianowicie, czy okoliczności, w której wystąpiło zagadnienie prejudycjalne pozostaje w bezpośrednim związku z rozpoznawaną sprawą. Celowość podjęcia na podstawie przepisu art. 125 § 1 P.p.s.a. decyzji o zawieszeniu postępowania pozostawiona została ocenie sądu. Jak się przy tym podkreśla, uznanie to nie może być dowolne. Stąd też obowiązkiem sądu I instancji było rozważenie, a w konsekwencji i wyjaśnienie przesłanek uzasadniających zawieszenie postępowania w sprawie 8. Odnosząc powyższe uwagi do rozpoznawanej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że podniesione w zażaleniu zarzuty są jak najbardziej trafne, bowiem Wojewódzki Sąd Administracyjnie niezasadnie zawiesił postępowanie w niniejszej sprawie. Charakterystyczne zresztą jest, że sąd I instancji skoncentrował się w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia nie na stanie faktycznym i prawnym niniejszej sprawy, lecz ograniczył się tylko do ogólnego, jednozdaniowego przedstawienia przedmiotu sporu, a już szerzej przedstawił pytanie prejudycjalne. Natomiast jak słusznie wskazała spółka, przedmiot jej wniosku dalece odbiega od zagadnienia przedstawionego przez Naczelny Sąd Administracyjny do rozstrzygnięcia przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Analizując akta sprawy należy wskazać, że spółka słusznie podnosi, że przedmiotem interpretacji nie stanowi art. 44 dyrektywy 112, który stał się przyczyną zawieszenia postępowania. 9. Mając na uwadze powołaną regulację, należy uznać, że skierowane przez Naczelny Sąd Administracyjny do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej pytanie prejudycjalne dotyczące wykładni przepisów prawa unijnego nie odpowiada zagadnieniu, jakie postawiono przed sądem I instancji do rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie. Sąd I instancji, bezpodstawnie uznał, że w sprawie kluczowym problemem jest rozumienie użytego w treści przepisu art. 44 Dyrektywy 112 pojęcia "stałego miejsca prowadzenia działalności gospodarczej", gdyż przywołany przepis stanowi o miejscu świadczenia usług, a przedmiotem jak wskazał to sąd jest spór pomiędzy spółką a organem, czy w stanie faktycznym ustalonym w sprawie, działalność handlowa na terytorium RP spółki może zostać uznana za posiadającą tu stałe miejsce prowadzenia działalności. Spółka zasadnie zauważyła, że sąd podciągnął wadliwie ustalony w sprawie stan faktyczny, gdyż spółka nie zamierza tworzyć oddziału na terenie Polski a jej stałym miejscem prowadzenia działalności jest Wielka Brytania. 10. Powyższe prowadzi do wniosku, że zawieszenie postępowania w tej sprawie nie jest celowe, a zatem stosownie do treści art. 185 § 1 w związku art. 197 § 2 P.p.s.a., uchylono zaskarżone postanowienie.