I FZ 278/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Artur Mudrecki po rozpoznaniu w dniu 20 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia L. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 8 sierpnia 2011 r., sygn. akt I SA/Ke 287/11, w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi L. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 17 marca 2011 r., nr [...], w przedmiocie podatku od towarów i usług za listopad 2005 r. postanawia: oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z dnia 8 sierpnia 2011 r., sygn. akt I SA/Ke 287/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, po rozpoznaniu wniosku L. M. o przyznanie prawa pomocy: - zwolnił skarżącego od uiszczenia wpisu od skargi; - oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w pozostałym zakresie; - oddalił wniosek o ustanowienie doradcy podatkowego. 2. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżący jak i jego żona, pozostająca we wspólnym gospodarstwie domowym, posiadają stałe źródło dochodu: skarżący wynagrodzenie za pracę w kwocie 693 zł brutto miesięcznie, żona skarżącego zasiłek macierzyński w kwocie 2000 zł brutto miesięcznie. Na ich utrzymaniu pozostaje syn urodzony 29 kwietnia bieżącego roku. Miesięczne wydatki rodziny kształtują się na poziomie 2000 – 2200 zł miesięcznie. Oceniając sytuację materialną skarżącego, mimo podnoszonej przez niego rozdzielności majątkowej małżeńskiej, Sąd uwzględnił również okoliczność posiadania przez żonę wnioskodawcy działki o powierzchni około 2400 m² z rozpoczętą budową. Sąd wskazał tutaj, że w razie ustanowienia rozdzielności majątkowej, małżonkowie nadal obowiązani są do zaspokajania potrzeb rodziny. Zdaniem Sądu, przyznania prawa pomocy w pełnym zakresie nie mogła uzasadniać podnoszona przez skarżącego okoliczność prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Skarżący nie wykazał bowiem tej okoliczności poprzez przedłożenie stosownego dokumentu. Sąd oceniając, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast może ponieść pełne koszty postępowania, uwzględnił też ilość spraw, w których skarżący równocześnie złożył skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach i wysokość wpisu w tych sprawach. Sąd przyjmując, że sytuacja materialna skarżącego nie uzasadnia przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, uznał, że dla realizacji jego prawa do sądu podstawowe znaczenie ma zwolnienie od ponoszenia wpisu. W konsekwencji uznając, że brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym Sąd oddalił wniosek w zakresie zwolnienia od pozostałych kosztów oraz w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. 3. W zażaleniu na powyższe postanowienie żalący wniósł o ustanowienie doradcy podatkowego. W uzasadnieniu żalący stwierdził, że nie wie dlaczego Sąd pierwszej uznał, iż stać go na opłaty sądowe a nie stać na opłacenie pełnomocnika. Wyraził zdanie, że ustanowienie rozdzielności majątkowej ma wpływ na majątkowe relacje małżonków, a zaspokojenie potrzeb rodziny nie obejmuje obowiązku współfinansowania wydatków na ochronę majątku osobistego drugiego z małżonków. Stwierdził również, że Sąd pierwszej instancji nie zakwestionował faktu prowadzenia przeciw skarżącemu postępowania egzekucyjnego. 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, prawidłowo Sąd pierwszej instancji ocenił, że skarżący nie wykazał, iż sytuacja materialna nie uzasadnia przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wielokrotnie wyrażano pogląd, że Sąd decydując o przyznaniu prawa pomocy, winien brać pod uwagę nie tylko sytuację majątkową wnioskodawcy, ale również możliwości finansowe współmałżonka oraz innych osób z rodziny zobowiązanych do alimentacji. Z art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2002 r. nr 153, poz. 1270 ze zm.) (dalej: u.p.p.s.a.) wynika, że sąd rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy bada nie tylko stan majątkowy wnioskodawcy w ścisłym tego słowa znaczeniu, ale bierze pod rozwagę także jego stan rodzinny i w tym zakresie poza ustaleniem obciążeń związanych z utrzymaniem rodziny powinien uwzględnić możliwy wkład członków tej rodziny w koszty utrzymania – tak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 16 stycznia 2008 r. sprawie o sygn. akt I FZ 515/07. W postanowieniu z dnia 17 stycznia 2008 r., sygn. akt I FZ 599/07, zaznaczył, że zgodnie z art. 23 ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) - małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy niezależnie od rodzaju ustroju majątkowego małżeńskiego. W orzeczeniu z dnia 26 maja 2008 r., sygn. akt I FZ 210/08, stwierdził, że zgodnie z art. 27 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy oboje małżonkowie zobowiązani są, każdy według swoich sił oraz możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokojenia potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela zaprezentowane stanowiska. W tej sytuacji nie można się zgodzić z żalącym aby fakt rozdzielności małżeńskiej miał wpływ na jego sytuację majątkową. Sąd pierwszej instancji oceniając sytuację majątkową strony słusznie uwzględnił fakt posiadania przez żonę wnioskodawcy działki o powierzchni około 2400 m² z rozpoczętą budową. Biorąc przy tym pod uwagę stałe dochody skarżącego i jego małżonki nie można stwierdzić, że sytuacja skarżącego jest na tyle trudna, iż nie może on ponieść pełnych kosztów postępowania. Oceny takiej nie zmienia podnoszona przez żalącego okoliczność, nie zakwestionowania przez Wojewódzki Sąd Aadministracyjny faktu prowadzenia przeciw skarżącemu postępowania egzekucyjnego. Sąd pierwszej instancji nie był zoobligowany do wykazywania tego faktu. Wyjaśnić tutaj należy, że zawarte w art. 246 par 1 u.p.p.s.a. określenie "gdy osoba wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajdujące się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa. Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę a nie przez Sąd. Z tych względów, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 u.p.p.s.a. należało postanowić jak w sentencji.