II OZ 1203/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Bożena Popowska po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 14 listopada 2013 r., sygn. akt II SO/Ol 39/12 o oddaleniu wniosku o zwolnienie od wpisu sądowego w sprawie z wniosku A. Z. o wymierzenie grzywny Wójtowi Gminy B. w trybie art. 55 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanawia: oddalić zażalenie Wnioskiem z dnia 5 listopada 2013 r. skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego. Argumentował, że jest osobą ubogą bez jakichkolwiek środków finansowych lub oszczędności, czy przedmiotów wartościowych celem ich spieniężenia i nie stać go w ogóle na poniesienie jakichkolwiek kosztów dochodzenia przed Sądem swoich racji i żądania od Sądu zbadania i rozstrzygnięcia jego sprawy. Zarzucił, że Sąd już od kilkudziesięciu miesięcy celowo unika rozpoznania jego wniosku, utrudniając stronie dochodzenia konstytucyjnego prawa dostępu do sądu. Skarżący wskazał, że odmowa zwolnienia od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego pozbawi go realnie dostępu do sądu i doprowadzi do braku kontroli działalności organu państwa, która może być przecież bezprawna. Podał, że jest bezrobotny, bez prawa do zasiłku. Na rachunku bankowym posiada środki pieniężne w kwocie 1,88 zł Jest właścicielem mieszkania pow. ok. 36 m2, budynku do rozbiórki o pow. 111,54 m2 i nieruchomości rolnej o pow. 0,59 ha, z której nie czerpie dochodu, a jedynie wykorzystuje w celach prywatnych do upraw konsumpcyjnych. Skarżący podał, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Podkreślił, że jest osobą ubogą, co wynika, jak stwierdził, z szeregu dokumentów przedłożonych WSA w Olsztynie w toczących się sprawach z jego skarg, należnych i do niniejszego wniosku. Postanowieniem z dnia 14 listopada 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego. Jak wskazał Sąd, we wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 5 listopada 2013 r. skarżący podał niezmiennie te same okoliczności co uprzednio, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku i innych świadczeń z tego tytułu. Oceniając powyższe Sąd zauważył, że rozpoznawany wniosek jest kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym przez skarżącego w niniejszej sprawie. Skarżący wskazał w nim te same okoliczności faktyczne i argumenty, które stanowiły podstawę odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym jak i całkowitym. Sąd podkreślił, że skarżący był wielokrotnie wzywany do uzupełnienia składanych wniosków o przyznanie prawa pomocy przez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Bez wątpienia ma więc świadomość, iż brak szczegółowych wyjaśnień może przesądzić o odmowie przyznania prawa pomocy. Przekazane do oceny Sądu pisma i wyjaśnienia nie wskazują jednoznacznie, jaka jest rzeczywista sytuacja finansowa skarżącego. W ocenie Sądu, skoro skarżący nie przedstawił informacji, które wskazywałyby na jego rzeczywistą sytuację materialną i zdolności finansowe w sposób niebudzący wątpliwości, to rozpoznawany wniosek należy ocenić jako niezasadny wobec niemożności przeprowadzenia pełnej analizy posiadanych przez stronę środków. Na powyższe postanowienie A. Z. złożył zażalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) - przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Należy podnieść przy tym, iż jeżeli w ocenie Sądu oświadczenie strony zawarte we wniosku okazałoby się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budziłoby wątpliwości to zgodnie z art. 255 powołanej wyżej ustawy strona na wezwanie Sądu jest obowiązana złożyć, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jest prezentowane stanowisko, zgodnie z którym, niedopełnienie przez wnioskodawcę obowiązku przedstawienia na podstawie art. 255 ustawy dodatkowych wyjaśnień odnośnie do swojej sytuacji majątkowej, gdy ta w oparciu o przedłożone dotychczas informacje jest uznawana za niepełną bądź budzącą wątpliwości (niewiarygodną), uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Ocena ta znajduje uzasadnienie w stwierdzeniu, że orzeczenie sądu w zakresie przyznania stronie postępowania prawa pomocy nie może zostać oparte na ustaleniach faktycznych o charakterze fragmentarycznym lub hipotetycznym. Strona, która nie realizuje obowiązków wynikających z wezwania sądu, nie ma podstaw, by oczekiwać rozstrzygnięcia zgodnego ze złożonym wnioskiem (por. postanowienie NSA z 20 stycznia 2006 r., sygn. I OZ 1551/05). Taki kierunek wykładni art. 255 ustawy Sąd rozpoznający niniejsze zażalenie w pełni podziela. Był on przyjmowany dotąd również w tych sprawach, w których z żądaniem przyznania prawa pomocy zwracał się sam skarżący, wobec czego powinien on mieć świadomość skutków prawnych nieprzedstawienia tych wszystkich informacji, które zostały uznane przez Sąd za istotne z punktu widzenia oceny zaistnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Na gruncie niniejszej sprawy nie budzi wątpliwości stanowisko Sądu I instancji, że przekazane do oceny Sądu pisma i wyjaśnienia nie wskazują jednoznacznie, jaka jest rzeczywista sytuacja finansowa skarżącego. Pozostawanie przez osobę składającą wniosek o przyznanie prawa pomocy w stanie ubóstwa nie jest uzależnione od subiektywnego nastawienia wnioskodawcy do swojej sytuacji majątkowej, ale od przyjętej przez Sąd oceny tejże sytuacji, która rozważana być musi w oparciu o zobiektywizowane kryteria. W rozstrzyganym przypadku Sąd trafnie stwierdził, że niewskazanie przez skarżącego, kto udziela mu pomocy finansowej, w jakiej następuje to formie i zakresie, czyni sytuację dochodową strony niewyjaśnioną. Taka samo niewyjaśniona została przez skarżącego jego sytuacja majątkowa związana z posiadanymi nieruchomościami, w szczególności kwestie dotyczące ich przeznaczenia i wartości. To w interesie wnioskodawcy leży wykazanie, że jego przypadek uzasadnia odstąpienie od zawartej w art. 199 ustawy ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych z jej udziałem w sprawie (por. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2009 r., sygn. akt II FZ 91/09). Skoro w sprawie niniejszej niemożliwe więc okazało się ustalenie rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego, zarówno dochodowej jak i majątkowej, to tym samym uznać należało, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zasadnie zaskarżonym postanowieniem z dnia 14 listopada 2013 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) postanowił zażalenie oddalić.