I FZ 152/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marek Kołaczek po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K. N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 15 stycznia 2013 r., sygn. akt I SA/Łd 1267/12 zawieszające postępowanie w sprawie ze skargi K. N. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 24 marca 2011 r., nr [...] w przedmiocie określenia nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy za sierpień 2005 r. postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 15 stycznia 2013 r., sygn. akt I SA/Łd 1267/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 13 marca 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej również jako "P.p.s.a.") zawiesił postępowanie w sprawie ze skargi K. N. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 24 marca 2011 r., wydaną wobec skarżącego w przedmiocie określenia nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy za sierpień 2005 r. W uzasadnieniu Sąd ten wskazał, że postanowieniem z dnia 12 grudnia 2012 r. WSA w Łodzi skierował w sprawie I SA/Łd 1140/12 pytania prejudycjalne do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej również jako "TSUE"): a) czy art. 4 ust. 1 i ust. 2 w związku z art. 5 ust. 1 Szóstej Dyrektywy Rady z dnia 17 maja 1977 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw Państw Członkowskich w odniesieniu do podatków obrotowych – wspólny system podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstawa wymiaru podatku (Dz.U.UE.L.1977.145.1) należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwia się on uznaniu za dostawę towarów sprzedaży dokonanej przez podmiot, który za zgodą innej osoby, w celu zatajenia własnej działalności gospodarczej, posłużył się firmą tej osoby? b) czy art. 17 Szóstej Dyrektywy Rady z dnia 17 maja 1977 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw Państw Członkowskich w odniesieniu do podatków obrotowych – wspólny system podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstawa wymiaru podatku, należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwia się on odliczeniu podatku z faktury wystawionej przez osobę, która jedynie firmowała sprzedaż towaru dokonaną przez inny podmiot, bez wykazania, że nabywca wiedział lub na podstawie obiektywnych okoliczności mógł przewidzieć, że transakcja, w której uczestniczy, wiąże się z przestępstwem lub innymi nieprawidłowościami, jakich dopuścił się wystawca faktury lub podmiot z nim współdziałający? Zdaniem Sądu pierwszej instancji, w związku z tym, że spór pomiędzy podatnikiem a organami podatkowymi dotyczy możliwości odliczenia podatku naliczonego wynikającego z faktur wystawionych przez firmanta w okolicznościach zbliżonych do tych, które zostały przedstawione w postanowieniu z 12 grudnia 2012 r. wydanym w sprawie I SA/Łd 1140/12, to odpowiedź Trybunału Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich na przedstawione powyżej pytania ma istotne znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. W zażaleniu powyższemu rozstrzygnięciu skarżący, zarzucił naruszenie art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie może zależeć od wyniku postępowania zainicjowanego przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej w przedmiocie pytania prejudycjalnego skierowanego w dniu 12 grudnia 2012 r., w sprawie I SA/Łd 1140/12 WSA, w sytuacji gdy postępowanie w niniejszym judykacie wymaga wydania decyzji w przedmiocie umorzenia postępowania z uwagi na upływ terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, będącego przedmiotem jego rozpoznania, tj. w przedmiocie określenia nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy za sierpień 2005 r., które to przedawnienie nastąpiło w dniu 31 grudnia 2010 r., zaś pytanie prejudycjalne skierowane do Trybunału Sprawiedliwości UE dotyczy merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, a więc zastosowania przepisów prawa materialnego, które wobec faktu przedawnienia mają znaczenie wtórne. W uzasadnieniu wywiedzionego środka zaskarżenia strona skarżąca stwierdziła, że uwadze Sądu uszedł fakt, że w sprawie doszło z dniem 31 grudnia 2010 r. do upływu terminu przedawnienia, oznacza to jej zdaniem, iż postępowanie w sprawie powinno zostać umorzone, zaś wydanie postanowienia o zawieszeniu postępowania należy uznać za bezzasadne i wpływające jedynie na przedłużenie postępowania. Mając na uwadze powyższe w zażaleniu, na podstawie art. 194 P.p.s.a., wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie okazało się zasadne. Przed oceną zaskarżonego postanowienia, jak i argumentów podniesionych w rozpoznawanym środku zaskarżenia należy przypomnieć, że zgodnie z art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a., sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego lub przed Trybunałem Konstytucyjnym. Nie budzi wątpliwości przy tym, że postępowanie prowadzone przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej jest postępowaniem sądowym, które mieści się w pojęciu "postępowania sądowego" użytym w art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a. (tak: Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 6 lipca 2011 r., sygn. akt I FZ 278/11 ONSAiWSA 2012 r., z. 6, poz. 99). Z orzecznictwa wynika ponadto, iż przesłanki do zawieszenia postępowania z uwagi na inne toczące się postępowanie powinny być interpretowane ściśle, a prawo strony do rozpoznania sprawy sądowoadministracyjnej bez nieuzasadnionej zwłoki należy uznać za priorytetowe (tak: postanowienie NSA z dnia 1 sierpnia 2012 r., sygn. akt II OZ 635/12, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Celowość podjęcia na podstawie przepisu art. 125 § 1 P.p.s.a. decyzji o zawieszeniu postępowania pozostawiona została ocenie sądu. Uznanie to nie może być dowolne. Stąd też obowiązkiem sądu jest rozważenie, a w konsekwencji i wyjaśnienie przesłanek uzasadniających zawieszenie postępowania w sprawie (postanowienie NSA z dnia 2 kwietnia 2012 r., sygn. akt II FZ 182/12, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Czy też jak stwierdzono w postanowieniu NSA z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt I FZ 832/11 (publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl) zawieszenie postępowania powinno być uzasadnione ze względów celowości, sprawiedliwości, jak i ekonomiki procesowej. Powyższe okoliczności, sąd podejmujący rozstrzygnięcie oparte o art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a., powinien jednak oceniać w kontekście konieczności rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, co ma niebagatelne znaczenie w świetle konstytucyjnego nakazu rozpoznawania spraw bez zbędnej zwłoki (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP) oraz zasady szybkości postępowania sądowoadministracyjnego (art. 7 P.p.s.a.). Związek pomiędzy sprawą rozpoznawaną w postępowaniu przed sądem administracyjnym a kwestią będącą przedmiotem postępowania prejudycjalnego musi cechować się tym, że rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego stanowi podstawę rozstrzygnięcia sprawy głównej. Innymi słowy rozstrzygnięcie w tej innej sprawie tylko wtedy upoważniać będzie do zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego, kiedy podjęte w niej rozstrzygnięcie będzie miało decydujące znaczenie dla sposobu rozstrzygnięcia tej sprawy sądowoadministracyjnej, która ma być zawieszona. W uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2008 r., sygn. akt II FPS 4/08 (publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl) podkreślono, że przepis ten ma zastosowanie wówczas, gdy sąd orzekający nie jest władny samodzielnie rozstrzygnąć zagadnienia wstępnego, jakie wyłoniło się lub powstało w toku postępowania sądowego. Z powyższych rozważań wypływa wniosek, że dla sądu administracyjnego kwestia wstępną jest wyłącznie takie zagadnienie, którego rozstrzygnięcie jest niezbędne, do sformułowania wypowiedzi, czy zaskarżony akt jest zgodny z prawem. Jednakże z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia nie wynika jednoznacznie, że udzielenie przez TSUE odpowiedzi na zagadnienia prejudycjalne, sformułowane w postanowieniu WSA w Łodzi z dnia 12 grudnia 2012 r., sygn. akt I SA/Łd 1140/12, będzie miało decydujące znaczenie dla sposobu rozstrzygnięcia rozpoznawanej sprawy. Jak bowiem słusznie zasygnalizowano w zażaleniu w tej sprawie istotną jawi się kwestia wydania wobec strony decyzji po upływie terminu przedawnienia. Należy zauważyć, że odpowiedź TSUE na przedmiotowe pytania prejudycjalne nie będzie miała wpływu na wynik sprawy, gdyby okazało się, iż decyzja organu odwoławczego wydana została po upływie terminu przedawnienia z art. 70 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 1997 r., Nr 137, poz. 926 ze zm., dalej również jako: "Ordynacja podatkowa" lub "O.p."), gdyż wtedy, niezależnie od odpowiedzi Trybunału WSA w Łodzi zobowiązany będzie uchylić zaskarżoną decyzję, a organ umorzyć postępowanie na podstawie art. 208 § 1 O.p. Tymczasem w postanowieniu Sądu pierwszej instancji brak jest na ten temat jakichkolwiek rozważań, co nie pozwala Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu na ocenę zasadności zawieszenia postępowania, dokonanego tym orzeczeniem. Oceny tej, na obecnym etapie postępowania, ze względu na zasadę dwuinstancyjności postępowania zażaleniowego nie może również dokonać Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd kasacyjny bowiem na skutek zażalenia strony kontroluje jedynie poprawność zaskarżonego orzeczenia i nie może zastępować Sądu pierwszej instancji w podejmowaniu rozstrzygnięć w sprawie. Rozpoznając sprawę ponownie Wojewódzki Sąd Administracyjny zobowiązany będzie rozważyć kwestię wpływu na jej wynik ewentualnego wydania decyzji organu podatkowego po upływie terminu przedawnienia. Dopiero wtedy gdy Sąd ten stwierdzi, że przedawnienie nie nastąpiło lub nie ma wpływu na wynik sprawy, będzie mógł zawiesić postępowanie ze względu na postępowanie przed TSUE. W przeciwnym razie Sąd ten zobowiązany będzie rozpoznać skargę strony. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.