II SA/Po 1015/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elwira Brychcy (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędzia WSA Maria Kwiecińska Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi T. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ja decyzję Wójta Gminy z dnia [...] maja 2012 r. nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego kwotę 257,- (dwieście pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania, III. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Wójt Gminy, decyzją z dnia [...] maja 2012r., na podstawie art. 3 pkt 1, 2, art. 4, art. 17 ust. 5 pkt. 2a, art. 20 ust. 1,3, art. 23 ust. 1, art. 24 ust. 2, art. 48 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 z późn. zm.), odmówił przyznania T. K. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną żoną B. K. Uzasadniając orzeczenie organ I instancji wskazał, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Natomiast art. 17 ust. 2 pkt 2 z dniem 14 października otrzymał brzmienie: "2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem o znacznym stopniu niepełnosprawności". Na skutek odwołania T. K. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] października 2012r. na podstawie art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 z późn. zm.) i art. 138 §1 pkt.1 kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało zaskarżoną decyzję organu I instancji w mocy. W ocenie Kolegium, brak jest podstaw do przyjęcia, że decyzja została wydana z naruszeniem przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, a w konsekwencji, że zachodzą podstawy do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. W niniejszej sprawie T. K. wnioskował o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad swoją żoną, zaliczoną do znacznego stopnia niepełnosprawności, która z uwagi na niepełnosprawność wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Kolegium wskazało, że materialnoprawną podstawę w niniejszej sprawie stanowi ustawa z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. nr 139, poz. 992 z późn. zm.) zwana dalej ustawą, która określa warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń. Przedmiotowe świadczenie zostało przewidziane w art. 17 ust. 1 ustawy. Powyższy przepis z dniem 14 października 2011r. otrzymał nowe brzmienie na mocy ustawy z dnia 19 sierpnia 2011r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Natomiast art. 17 ust. 5 ustawy zawiera wykaz negatywnych przesłanek uniemożliwiających nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w szczególności zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wobec faktu, iż skarżący złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w dniu 12 grudnia 2011 r. przedmiotowa sprawa podlega rozpatrzeniu na podstawie przepisów powyższej ustawy obowiązujących od dnia 14 października 2011 r. W tym stanie rzeczy Samorządowe Kolegium Odwoławcze zważyło, że organy orzekające o przyznaniu, bądź o nieprzyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego, nie posiadają w tym zakresie swobody uznania administracyjnego. O przyznaniu świadczenia decyduje spełnienie ustawowych przesłanek, które organ ocenia na podstawie złożonych dokumentów i oświadczeń. Brak spełnienia przesłanek obliguje organ do wydania decyzji odmownej, co miało miejsce w przedmiotowej sprawie. W ocenie Kolegium, orzekający w niniejszej sprawie organ I instancji dokonał właściwej wykładni art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, w brzmieniu obowiązującym od dnia 14 października 2011 r., i prawidłowo uznał, że odwołujący się nie jest uprawniony do uzyskania dochodzonego świadczenia z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad żoną. Jak wynika bowiem z akt sprawy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej współmałżonek – odwołujący się - nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co w świetle przywołanych przepisów stanowi negatywną przesłankę do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniósł T. K. zaskarżając powyższe decyzje w całości i zarzucając naruszenie art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną jego wykładnię przejawiającą się w wadliwym odczytaniu art. 17 ust. 1 oraz ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy i na tej podstawie uznanie, że pozostawanie w związku małżeńskim jest okolicznością uniemożliwiającą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na osobę w nim pozostającą, w sytuacji, gdy współmałżonek nie jest zaliczony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z uwagi na powyższe uchybienie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy w całości i przekazanie sprawy organowi I instancji celem ponownego wszczęcia postępowania w przedmiotowej sprawie oraz orzeczenie o kosztach postępowania. W odwiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze powołując się na argumentację zwartą w uzasadnieniu decyzji II instancji wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Przeprowadzona przez Sąd w ustawowo zakreślonych granicach kontrola rozstrzygnięć wydanych w przedmiotowej sprawie wykazała, że skarga jest zasadna, z uwagi na błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) - dalej: u.ś.r. - przyjętą przez organy obydwu instancji, co miało wpływ na wynik sprawy. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. w dacie orzekania w niniejszej sprawie przez organy administracji miał następujące brzmienie: Świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organy orzekające przyjęły, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. wyłącza możliwość otrzymania przez skarżącego świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad żoną, tylko z tego powodu, że o świadczenie ubiega się małżonek osoby wymagającej opieki i nie posiada on orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie przepisem z art. 17 ust. 1 u.ś.r. "Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Uprawnionym do świadczenia pielęgnacyjnego jest zatem w niniejszym przypadku skarżący, który zrezygnował z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w znacznym stopniu żoną ("świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje..."), a zarazem na którym "ciąży obowiązek alimentacyjny" (pkt 2 ust. 1 u.ś.r.). Nie jest on ponadto niepełnosprawny w stopniu znacznym, czyli nie dotyczy go wyjątek, o jakim mowa w pkt 2 ust. 1 art. 17 u.ś.r. W doktrynie i orzecznictwie nie jest też sporne, że wyrażony w art. 27 k.r.o. obowiązek przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb rodziny ma charakter alimentacyjny i wchodzi w zakres wynikających z treści art. 23 k.r.o., obowiązków wzajemnej pomocy oraz współdziałania dla dobra rodziny (zob. uzasadnienie uchwały SN z dnia 5 października 1982 r. II CZP 38/82, OSNCP 1983, nr 2-3, poz. 31; wytyczne SN z dnia 16 grudnia 1987 r., OSNCP 1988, Nr 4, poz. 42). Przesłanka negatywna, ujęta w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., nie dotyczy zatem małżonka osoby wymagającej opieki, spełniającego wymogi do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., ale odnosi się do krewnych osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, którzy ubiegaliby się o świadczenie pielęgnacyjne (lub już je otrzymują) w sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Ma to uzasadnienie w przekonaniu ustawodawcy, że zobowiązanym do opieki nad osobą tego wymagającą powinien być w pierwszej kolejności jej małżonek (zob. druk sejmowy nr 3393/IV kadencja, s. 16), chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym (co ustawodawca skorygował wspomnianą przez organ nowelizacją z dnia 19 sierpnia 2011r.). Mając powyższe na uwadze, zasadne jest stanowisko zaprezentowane przez skarżącego. Wykluczenie małżonka osoby wymagającej opieki z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, obciążonego - jak wyżej wyjaśniono - obowiązkiem alimentacyjnym oraz zdolnego do pracy, a niezatrudnionego ze względu na konieczność sprawowania opieki nad członkiem rodziny, byłoby naruszeniem art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, co jednoznacznie przesądził już Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 18 lipca 2008 r., P 27/07, OTK-A 2008/6/107, wyrok WSA w Warszawie z dnia 4 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 728/12. Literalne brzmienie przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, które w rozpoznawanej sprawie zastosowały organy orzekające w sprawie, jest nieprawidłowe ponieważ pomija systemową i celowościową wykładnię. Reasumując stwierdzić należy, że w aktualnym stanie prawnym ustawy o świadczeniach rodzinnych okoliczność - fakt, że skarżący wystąpił o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem opieki nad żoną, nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania tego świadczenia z uwagi na pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim ze skarżącym. Wykładnia sądowa, która została zastosowana w niniejszej sprawie powinna zmierzać do rezultatu wynikającego z takiego rozumienia prawa, które zapewnia jego spójność oraz konstytucyjność. Sąd jest zobowiązany wybrać taką interpretację normy ustawowej, która umożliwia najpełniejsze urzeczywistnienie norm, zasad i wartości konstytucyjnych. Takiej też wykładni w rozpoznawanej sprawie dokonał Sąd w odniesieniu do przepisów art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych mając na uwadze wskazane zasady konstytucyjne równości wobec prawa oraz ochrony rodziny i zapewnienia rodzinie w uzasadnionych wypadkach prawa do szczególnej pomocy ze strony władzy publicznej. W konsekwencji przedstawiona przez organy orzekające w sprawie interpretacja powołanych przepisów prawa materialnego uznana została za błędną, co prowadzi do wniosku, że organy dopuściły się naruszenia prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię, co miało wpływ na wynik sprawy. Prowadzić to musiało do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Ponownie rozpatrując sprawę organy będą miały na uwadze wyżej przedstawione rozważania prawne. Nadto organy ponownie rozpoznając niniejszą sprawę zwrócą uwagę na fakt, czy skarżący sprawuje opiekę na żoną w myśl przepisu art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r. Z akt spawy wynika, bowiem, że istniały wielomiesięczne okresy, kiedy żona skarżącego znajdowała się pod stałą opieką swojego ojca i przebywała w T., podczas gdy skarżący pozostawał w swoim miejscu zamieszkania w T. Ustalenia organu w tym zakresie winny znaleźć swoje odzwierciedlenie w materiale dowodowym sprawy. W tym miejscu ubocznie należy wskazać, że dla wyniku rozpatrywanej sprawy bez znaczenia jest okoliczność przebywania żony skarżącego w szpitalu. Fakt przebywania w szpitalu, który jest zakładem opieki zdrowotnej wyłączony jest z katalogu art. 17 ust. 5 u.ś.r. (por. wyr. WSA w Olsztynie z 5 maja 2005r., sygn. akt II SA/Ol 187/11, dostępne www.cbois.nsa.gov.pl). W tym stanie rzeczy Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270, dalej "p.p.s.a.") orzekł, jak w punkcie I wyroku. Orzeczenie o kosztach postępowania znajduje swoje uzasadnienie w treści art. 200 p.p.s.a, jak Sąd orzekł w punkcie II wyroku. O wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na mocy art. 152 p.p.s.a., jak w punkcie III wyroku.