II SA/Ol 187/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Glabas (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Adam Matuszak Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Protokolant st. sekretarz sądowy Karolina Hrymowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 maja 2011 r. sprawy ze skargi D. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; II. orzeka, ze zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, iż decyzją nr "[...]" z dnia "[...]". Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy społecznej, działając z upoważnienia Burmistrza, odmówił D. M. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad żoną A. M. Jako podstawę rozstrzygnięcia organ powołał art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. nr 139, poz. 992 ze zm.), zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. D. M. odwołał się od tej decyzji, podnosząc, że żona jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym od 2002r., lecz nie wymagała stałej opieki, do dnia 24 czerwca 2010r., kiedy to uległa poważnemu wypadkowi samochodowemu i od tej pory przebywa ciągle w szpitalu. Wskazał, że nie można określić, kiedy go opuści. Podkreślił, że żona wymaga i będzie wymagać stałej opieki osoby sprawnej, a nikt inny, oprócz niego, nie będzie mógł jej pomóc. Odwołujący zwrócił też uwagę na fakt, iż jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Wyjaśnił, że stara się o świadczenie, by móc z godnością opiekować się żoną. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia "[...]"., nr "[...]", rozstrzygnęło o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji. W motywach rozstrzygnięcia Kolegium zanegowało stanowisko Kierownika MOPS, wyjaśniając, iż z brzmienia art.. 17 ust. 1 cytowanej ustawy wynika, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny. Wskazano, że z treści art. 23 i art. 27 tego kodeksu wynika, iż małżonkowie są zobowiązani do współdziałania dla dobra rodziny oraz zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli oraz, co istotne, do wzajemnej pomocy, pod pojęciem której należy rozumieć pomoc w sytuacjach wyjątkowych, jaką stanowi choroba, czy niepełnosprawność. W związku z powyższym Kolegium uznało, że małżonek należy do kręgu osób obciążonych powinnością o cechach obowiązku alimentacyjnego. Organ wskazał, że pogląd taki znajduje potwierdzenie w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008r. (sygn. akt P 27/07) oraz przykładowo wskazanym orzecznictwie sądowoadministracyjnym. Reasumując Kolegium stwierdziło, że ustalenie, iż osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim nie jest negatywną przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Jednak mimo tego, organ II instancji nie znalazł podstaw do zmiany decyzji. Organ zważył bowiem, iż istotą i celem świadczenia pielęgnacyjnego jest finansowa pomoc tym, którzy z uwagi na konieczność opieki nad niepełnosprawnym rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Kolegium przyznało, iż nie budzi wątpliwości, że żona wnioskodawcy wymaga stałej opieki, skoro przebywa w szpitalu. Jednak, zdaniem organu, oczywistym jest, iż w sytuacji, gdy żona składającego wniosek o świadczenie, wymagająca opieki, przebywa w szpitalu, który może jej zapewnić właściwą opiekę, nie zachodzi automatycznie konieczność rezygnacji z zatrudnienia. W związku z tym organ wytknął odwołującemu, że nie wykazał, iż konieczność sprawowania opieki nad żoną, która przebywa w szpitalu powoduje, iż musiał zrezygnować z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub sytuacja ta uniemożliwia mu podjęcie pracy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie D. M. wniósł o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego i przyznanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu podał, że żona nie przebywa już w szpitalu i znajduje się pod jego opieką, więc spełnia warunki do przyznania świadczenia. Niezależnie od tego, skarżący stwierdził, że szpital nie jest placówką zapewniającą całodobowe utrzymanie i przebywanie żony w szpitalu nie powinno pozbawić go prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazał, że codziennie jeździł do żony, karmił ją, przebierał, mył, zmieniał pampersy, rehabilitował, przekładał na bok, prał brudne ubrania. Zabierało mu to około 7 godzin. Z uwagi na taki stan rzeczy nie mógł podjąć zatrudnienia, mając jeszcze troje dzieci w wieku szkolnym. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi Kolegium stwierdziło, iż są one niezasadne. Wskazano, że skarżący powołuje się na okoliczność, tj. powrót żony do domu po zakończeniu leczenia szpitalnego, która zaistniała po wydaniu decyzji. Zdaniem Kolegium, powstała w ten sposób nowa sytuacja, która uprawnia skarżącego do złożenia nowego wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie może ona jednak mieć wpływu na rozstrzygnięcia zapadłe przed organami właściwymi zarówno w pierwszej, jak i drugiej instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje: Skarga jest zasadna. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje między innymi w sytuacji, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowania wykładni tych przepisów. Sąd administracyjny nie rozstrzyga o uprawnieniach, czy też obowiązkach, a jedynie może uchylić zaskarżony akt lub czynność lub stwierdzić ich nieważność w przypadkach wskazanych w ustawie. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze prawidłowo uznało, iż przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a omawianej ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może mieć zastosowania w sytuacji, gdy z przedmiotowym wnioskiem występuje właśnie sam małżonek. Przepis ten dotyczy bowiem sytuacji, gdy o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowanej opieki stara się osoba spełniające kryteria wskazane w ust. 1, ale osoba, nad którą opieka jest sprawowana ma małżonka zobowiązanego w pierwszej kolejności do alimentacji, co wynika jednoznacznie z treści art. 130 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, według reguły a maiori ad minus. Przepis ten stanowi, że obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka. Zatem skoro małżonek jest pierwszą osobą z kręgu zobowiązanych do alimentacji po ustaniu, unieważnieniu lub orzeczeniu separacji małżeństwa, to tym bardziej jest on pierwszym zobowiązanym do dostarczania środków utrzymania współmałżonkowi w trakcie trwania małżeństwa, na podstawie art. 27 kro (tak: H. Dolecki (red.), T. Sokołowski (red.), M. Andrzejewski, A. Lutkiewicz-Rucińska, A. Olejniczak, A. Sylwestrzak, A. Zielonacki, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, LEX, 2010). Organ niezasadnie utrzymał w mocy decyzję organu I instancji uznając, iż wnioskodawca nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wskazanych w art. 17 ust. 1 in fine ustawy o świadczeniach rodzinnych. Kolegium zakwestionowało, jak wnioskować można z uzasadnienia decyzji, aby osoba przebywająca w szpitalu, potrzebowała opieki uzasadniającej rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, albo też uniemożliwiającej podjęcie pracy. Zdaniem Kolegium wnioskodawca winien wykazać, iż takie zdarzenia wystąpiły w jego przypadku. Sąd nie podziela tego stanowiska. Nie można się zgodzić, jak to przyjął organ II instancji, że wnioskowana pomoc może być przyznana tylko tym, którzy z uwagi na konieczność sprawowanej opieki rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Przepis ten stanowi bowiem, iż świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: – jeżeli osoby wskazane w pkt 1-3 nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ustalając treść i znaczenie tego przepisu nie należy się skupiać, jak to uczynił organ, na nazwie tego świadczenia pielęgnacyjnego, określonego przez ustawodawcę ogólnym terminem "z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", ale należy analizować spełnienie warunków wymienionych po dwukropku. Ustawodawca wyraźnie wskazał, że wnioskodawca ma niepodejmować lub zrezygnować z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki, a więc wnioskodawca ma być osobą faktycznie bezrobotną i sprawującą opiekę nad niepełnosprawnym wymagającym stałej pomocy. Wówczas uzasadniona jest pomoc państwa. W świetle tego przepisu nie ma potrzeby w ogóle rozważać, czy osoba deklarująca sprawowanie opieki, będąc jednocześnie przecież do tego obowiązaną z mocy prawa rodzinnego, zrezygnowała w tym celu z zatrudnienia, poprzez przykładowo rozwiązanie umowy o pracę lub jej niepodejmowanie mimo, że miała taką możliwość, czy też utraciła pracę z innych przyczyn lub nie miała i nie ma szansy jej podjęcia. Nie ma tu też znaczenia czy wnioskodawca jest zarejestrowany jako bezrobotny w urzędzie pracy, czy nie, ponieważ to fakt pobierania świadczenia pielęgnacyjnego uniemożliwia nabycie statusu bezrobotnego i stanowi podstawę do jego pozbawienia w myśl art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2008r. Nr 69, poz. 415 ze zm.). Reasumując bycie bezrobotnym nie stanowi negatywnej przesłanki do przyznania przedmiotowego świadczenia pielęgnacyjnego (tak też NSA w wyroku z dnia 24 października 2008r. sygn. akt I OSK 1758/07 oraz WSA w Bydgoszczy w wyroku z dnia 9 grudnia 2010r. sygn. akt II SA/Bd 1273/10). Bez znaczenia dla wyniku rozpatrywanej sprawy była także, sygnalizowana przez Kolegium, okoliczność przebywania żony wnioskodawcy w szpitalu. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b omawianej ustawy negatywną przesłanką wnioskowanej pomocy jest umieszczenie osoby wymagającej opieki w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej z dzieckiem, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, albo w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji; w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu, z wyjątkiem zakładów opieki zdrowotnej. Zatem fakt przebywania żony skarżącego w szpitalu, który jest zakładem opieki zdrowotnej, wymienionym w art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991r. o zakładach opieki zdrowotnej (Dz. U z 2007r. Nr 14, poz. 89 ze zm.), wyłączonym z katalogu zawartego w zacytowanym unormowaniu, nie powinien stanowić żadnej przeszkody do rozstrzygnięcia zgodnie z wnioskiem. W związku z tym, wobec naruszenia przez organy obu instancji wskazanych powyżej przepisów art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez ich błędną wykładnię, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. Z mocy art. 152 tejże ustawy Sąd orzekł, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy powinny rozstrzygnąć podanie skarżącego z uwzględnieniem wniosków wynikających z powyższych rozważań.