II SA/Ol 1391/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Lipiński (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Ewa Osipuk Sędzia WSA Hanna Raszkowska Protokolant St. sekretarz sądowy Grażyna Wojtyszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi I.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. WSA/wyr.1 – sentencja wyroku Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że w dniu 28 września 2012 r. do MOPS w A wpłynął wniosek I. B. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem. Organ I instancji decyzją z dnia "[...]’ odmówił wnioskodawczyni prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Organ wskazał, że I. B. nie pracuje zawodowo, jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna i pozostaje prawnym opiekunem ojca. Świadczenie pielęgnacyjne nie może jednak być jej przyznane, gdyż jej ojciec M. F. pozostaje w związku małżeńskim z M. F., która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Odwołanie od tej decyzji wniosła I. B., która wskazała, że jej rodzice od lat żyją w nieformalnej separacji i długoletnim konflikcie. Matka nadużywa alkoholu, staje się wówczas agresywna, często znika z domu, nawet na dwa miesiące. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia "[...]" utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Kolegium podniosło, że M. F. został zaliczony do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności na stałe, pozostaje on jednak w związku małżeńskim a jego małżonek nie legitymuje się takim samym orzeczeniem. Dlatego obowiązek alimentacyjny, a w ślad za nim obowiązek sprawowania opieki w pierwszej kolejności obciąża drugiego współmałżonka. Bez znaczenia pozostaje natomiast fakt pozostawania przez małżonków w nieformalnej separacji. Skargę na powyższą decyzję wywiodła I. B.. Skarżąca stwierdziła, że decyzja nie pozostaje w zgodzie z prawem, rodzice żyją w separacji, matka jest alkoholiczką, a ojciec cierpi na chorobę psychiczną i to wnioskodawczyni musi się nim zajmować oraz wyręczać przy wszystkich czynnościach. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje: Na wstępie wyjaśnienia wymaga, iż sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się do oceny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 153, poz.1269 ze zmianami). Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności rozstrzygnięcia administracyjnego. Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 14 marca 2012 r., poz. 270 – zwanej w dalszym ciągu uzasadnienia jako ppsa) uchyla go lub stwierdza jego nieważność. Nadto wskazania wymaga, iż sąd orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 ppsa) nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ppsa). Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały podjęte z naruszeniem przepisów prawa, w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. W rozpatrywanej sprawie organy obu instancji odmówiły przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad jej ojcem Zgodnie z obowiązującą w dacie rozstrzygania sprawy przez organy administracji treścią z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, innym osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny – z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, a także opiekunowi faktycznemu dziecka jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z kolei w ustępie 5 art. 17 tejże ustawy wymienione są negatywne przesłanki, których wystąpienie stanowi przeszkodę do uwzględnienia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Stosownie do treści pkt 2 lit. a tego ustępu świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w całej rozciągłości podziela stanowisko zaprezentowane przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 czerwca 2011 r. w sprawie I OSK 311/ 11 (dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych), iż sam fakt pozostawania w związku małżeńskim nie może stanowić w każdej sytuacji przesłanki negatywnej do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, rozstrzygnięcie bowiem, nie może abstrahować od konkretnych okoliczności faktycznych rozpoznawanej sprawy. Powyższe prowadzi do wniosku, że organ administracji publicznej powinien tak stosować art. 17 ust.1 w zw. z ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, aby nie tracić z pola widzenia istoty świadczenia pielęgnacyjnego sprowadzającej się do pomocy osobom zdolnym do pracy, ale rezygnującym z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Wpływ na wykładnię powyższych przepisów ma też pozostawanie w separacji faktycznej i nie może być ta okoliczność pomijana. Zgodnie z art. 130 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego na małżonku spoczywa obowiązek alimentacyjny, z którym zostało związane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, względem drugiego małżonka i wyprzedza on obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka . Stąd w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych zastrzeżenie o nie przysługiwaniu świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim (z wyjątkiem niepełnosprawności drugiego małżonka). Zapis ten nie oznacza jednak, że fakt pozostawania w związku małżeńskim zawsze uniemożliwia przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Takie rozumowanie oznaczałoby np., że sam małżonek nie byłby uprawniony do złożenia wniosku, mimo, że w art. 17 ust. 1 pkt 2 wskazanej ustawy takie prawo zostało jemu przyznane. Na to, że fakt pozostawania w związku małżeńskim nie może być bezwzględną przeszkodą dla uwzględnienia wniosku córki o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zwracał uwagę także Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w wyroku z dnia 30 listopada 2011 r. w sprawie II SA/Ol 886/11. W rozpoznawanej sprawie organy administracji ograniczyły się praktycznie do ustalenia, że ojciec skarżącej pozostaje w związku małżeńskim, a jej matka nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie zostały natomiast rozważone argumenty podnoszone przez I. B., jak i te które powinny być brane pod uwagę z urzędu. Rzeczą oczywistą jest, że z uwagi na znikomość poczynionych ustaleń w trakcie postępowania administracyjnego sąd w żadnym stopniu nie przesądza treści przyszłego rozstrzygnięcia dotyczącego świadczenia pielęgnacyjnego. Nie nożna jednak podzielić stanowiska organu II instancji, iż bez znaczenia pozostaje pozostawanie rodziców skarżącej w faktycznej separacji. Organ administracji powinien ustalić przede wszystkim czy faktycznie rodzice skarżącej pozostają w separacji i na czym ona polega, a zwłaszcza czy fakt ten wyklucza możliwość sprawowania opieki nad chorym mężem. Okoliczność ta nie może być oceniana w oderwaniu od pozostałych, zwłaszcza podnoszonego przez skarżącą alkoholizmu jej matki i w związku z powyższym częstego przebywania poza domem i brakiem możliwości sprawowania opieki nad mężem. Nie należało pomijać również tego faktu, że osoba wymagająca opieki jest całkowicie ubezwłasnowolniona, dlatego nie można od niej wymagać aby wystąpiła ona o rozwiązanie małżeństwa przez rozwód, bądź orzeczenie separacji. Opiekunem prawnym ojca została ustanowiona I. B. i z racjonalnego punktu widzenia trudno oczekiwać, aby córka wnosiła pozew o rozwiązanie małżeństwa swoich rodziców, zwłaszcza, że jak twierdzi, zajmuje się ona ojcem wymagającym opieki. Zwrócić należy uwagę na to, że zgodnie z art. 176 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego opiekunem ubezwłasnowolnionego całkowicie powinien być ustanowiony jego małżonek. Przesłanką wykluczającą małżonka jako opiekuna jest wzgląd na dobro osoby ubezwłasnowolnionej, dlatego też uwadze organu nie mogło ujść to, że opiekunem prawnym M. F. została ustanowiona jego córka, a nie żona i związku z tym czy żona osoby wymagającej opieki gotowa jest zajmować się osobą niepełnosprawną. Dopiero po ustaleniu i rozważeniu wszystkich okoliczności wskazanych przez sąd, jak i przesłanek, od których wystąpienia dopuszczalne jest przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, będzie możliwe stwierdzenie czy to świadczenie skarżącej powinno być przyznane. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy winny wziąć pod uwagę unormowanie zawarte w art. 13 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. (poz. 1548) o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 cyt. ustawy.