II GSK 1465/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dariusz Dudra Sędziowie NSA Jan Bała Stanisław Gronowski (spr.) Protokolant Anna Fyda-Kawula po rozpoznaniu w dniu 14 października 2014 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 14 lutego 2013 r. sygn. akt VI SA/Wa 2562/12 w sprawie ze skargi M. C. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 września 2012 r. nr . w przedmiocie wpisu na listę radców prawnych oddala skargę kasacyjną Wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 14 lutego 2013 r., sygn. akt VI SA/Wa 2562/12, wydanym w sprawie ze skargi M. C. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 września 2012 r., nr .w przedmiocie wpisu na listę radców prawnych, oddalono skargę. Sąd pierwszej instancji przyjął następujące ustalenia w sprawie: Rada Okręgowa Izby Radców Prawnych w B.uchwałą z dnia 12 grudnia 2011 r. . odmówiła M. C., zwanemu dalej "skarżącym", wpisu na listę radców prawnych, uznając, że nie spełnia on przesłanek przewidzianych w przepisie art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. b ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 z zm.). W myśl tego przepisu, wymogu odbycia aplikacji radcowskiej i złożenia egzaminu radcowskiego nie stosuje się do osób, które zdały egzamin sędziowski lub prokuratorski po dniu 1 stycznia 1991 r. lub egzamin notarialny po dniu 22 kwietnia 1991 r. oraz w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę radców prawnych, łącznie przez okres co najmniej 3 lat wykonywały na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego w kancelarii adwokackiej, zespole adwokackim, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej lub komandytowo-akcyjnej, o których mowa w art. 4a ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2014 r. poz. 635), lub kancelarii radcy prawnego, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej lub komandytowo-akcyjnej, o których mowa w art. 8 ust. 1. Ostateczną decyzją Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 września 2012 r., nr . utrzymano w mocy uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia 24 lipca 2012 r., utrzymującą w mocy uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w B., odmawiającą skarżącemu wpisu na listę radców prawnych. W świetle ustaleń organów skarżący w dniu 11 maja 2005 r. ukończył studia wyższe na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu w B., uzyskując tytuł magistra prawa. W okresie od dnia 1 października 2005 r. do dnia 30 września 2008 r. odbył pozaetatową aplikację sądową, a w dniach 1, 3 i 18 września 2008 r. złożył z wynikiem pozytywnym egzamin sędziowski. Od dnia 1 listopada 2004 r. do dnia 22 marca 2010 r. skarżący był zatrudniony na podstawie umowy o pracę na stanowisku asystenta prawnego w F. D. "A." S.A. w B.. Od dnia 23 marca 2004 r. do dnia 22 czerwca 2010 r. skarżący był zatrudniony na podstawie umowy o pracę na stanowisku referenta d/s nieruchomości w P. Dystrybucja Sp. z o.o. Oddział w B. Natomiast od dnia 23 czerwca 2010 r. pozostaje zatrudniony na stanowisku specjalisty d/s nieruchomości w powołanej wyżej spółce. Z zaświadczenia z dnia 1 marca 2010 r. wydanego przez radcę prawnego Z. K. wynikało, że do zakresu obowiązków skarżącego w czasie zatrudnienia w F. D. "A.." S.A. w B.należało wykonywanie czynności wymagających wiedzy prawniczej, bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej przez radcę prawnego prowadzącego obsługę prawną tej spółki. W odniesieniu do zatrudnienia w spółkach o profilu energetycznym brak było dowodów określających rodzaj czynności wchodzących w zakres obowiązków skarżącego. Zdaniem Ministra Sprawiedliwości, praktyka zawodowa skarżącego nie była odpowiednią do uznania, że spełnia on przesłanki niezbędne do wpisu na listę radców prawnych wymienione w art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. b ustawy o radcach. W ocenie Ministra Sprawiedliwości skarżący wykonywał wprawdzie czynności związane ze świadczeniem pomocy prawnej, lecz nie były one świadczone w ramach umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej w kancelarii adwokackiej, zespole adwokackim, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, o których mowa w art. 4a ust. 1 Prawa o adwokaturze lub kancelarii radcy prawnego, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, o których mowa w art. 8 ust. 1 ustawy o radcach prawnych. Rozpoznając skargę na powyższą decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., o czym była mowa na wstępie, skargę tę oddalił. Jak podniósł Sąd pierwszej instancji wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 marca 2012 r., sygn. akt K 3/10 (OTK-A 2012/3/25) przepis art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. b ustawy o radcach został uznany za zgodny z art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Sąd pierwszej instancji przytoczył argumentację Trybunału Konstytucyjnego, w myśl której nie objęcie czynności związanych ze świadczeniem pomocy realizowanych w innej formie aniżeli ta przewidziana w powołanym przepisie nie było sprzeczne z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Tym samym, zdaniem Sądu pierwszej instancji, w sprawie nie naruszono prawa, uznając że zatrudnienie skarżącego w spółkach prawa handlowego, innych niż wymienione w art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. b ustawy o radcach, nie mogło być uznane za spełnienie wymogu zatrudnienia dla ubiegania się o wpis na listę radców prawnych. Skarżący wywiódł skargę kasacyjną od powyższego wyroku, wnosząc o jego uchylenie i wydanie w sprawie wyroku reformatoryjnego, stosownie do art. 188 p.p.s.a. Skarga kasacyjna została oparta na zarzucie naruszenia prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), zarzucając naruszenie: - art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. b ustawy o radcach prawnych, - art. 8 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, - art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W świetle skargi kasacyjnej narusza prawo różnicowanie formy i miejsca zatrudnienia dla potrzeb nabycia uprawnień, o których mowa w art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. b ustawy o radcach prawnych. Skarga kasacyjna powołała się na stanowisko zajęte w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 sierpnia 2012 r. sygn. akt II GSK 1779/11. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie niniejszych rozważań podkreślić należy, że zgodnie z treścią art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach przewidzianych w § 2 tego artykułu. W niniejszej sprawie nie występują jednak żadne z wad wymienionych we wspomnianym przepisie, które powodowałyby nieważność postępowania prowadzonego przez Sąd pierwszej instancji. Skarga kasacyjna w rozpoznawanej sprawie została oparta wyłącznie na zarzucie naruszenia prawa materialnego. Oparcie skargi kasacyjnej wyłącznie na zarzucie naruszenia prawa materialnego, co w sprawie ma miejsce, wywiera ten skutek, że na etapie rozpoznawania tego środka zaskarżenia w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym miarodajne są, jako skutecznie nie podważone, bo nie objęte podstawą kasacyjną, o której mowa w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., te ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd pierwszej instancji, które stanowiły podstawę subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przepis prawa materialnego. Dlatego na etapie rozpoznawania skargi kasacyjnej nie mogą osiągnąć zamierzonego skutku zawarte w niej wyjaśnienia, niezgodne z ustaleniami Sądu pierwszej instancji i organu, że od 1 listopada 2004 r. do 22 marca 2010 r. skarżący wykonywał czynności związane ze świadczeniem pomocy prawnej, stwierdzone stosownym zaświadczeniem radcy prawnego. Ponadto, co wymaga podkreślenia, skarga kasacyjna jest wysoce sformalizowanym środkiem prawnym dla wzruszenia rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji. Zatem, skarga kasacyjna musi spełniać wszystkie ustawowe wymogi, a w szczególności formalnoprawne przewidziane w art. 176 w związku z art. 174 p.p.s.a. W myśl przepisu art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna przytoczyć podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie. Przez podstawę kasacyjną należy rozumieć konkretny przepis prawa, którego naruszenie przez Sąd pierwszej instancji zarzuca skarga kasacyjna. W odniesieniu do przepisu, który nie stanowi jednej zamkniętej całości, a składa się z ustępów, punktów i innych jednostek redakcyjnych, wymóg skutecznie wniesionej skargi kasacyjnej jest spełniony wówczas, gdy wskazuje ona konkretny przepis naruszony przez sąd pierwszej instancji, z podaniem numeru artykułu, ustępu, punktu i ewentualnie innej jednostki redakcyjnej przepisu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 sierpnia 2008 r., II FSK 557/07; Lex nr 422065, a także J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, wyd. 2, 382). Naczelny Sąd Administracyjny, jako związany granicami skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a,), nie ma kompetencji dokonywania za wnoszącego skargę kasacyjną wyboru, który przepis prawa został naruszony i dlaczego Stanowi to bowiem powinność autora skargi kasacyjnej, który jest profesjonalnym pełnomocnikiem strony. Powyższy mankament skargi kasacyjnej odnosi się do wskazania w skardze kasacyjnej art. 8 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, który składa się z trzech punktów, bez sprecyzowania, który z nich stanowi podstawę prawną zarzutu naruszenia prawa materialnego. Z tych względów w tej części zarzuty skargi kasacyjnej nie podlegają uwzględnieniu, jako nie spełniające wymogów formalnych przewidzianych w art. 176 p.p.s.a. Przechodząc do zarzutu naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisu art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. b ustawy o radcach prawnych, skarga kasacyjna, wbrew przepisowi art. 174 pkt 1 p.p.s.a., co jest jej mankamentem, nie precyzuje, czy w sprawie dopuszczono się naruszenia tego przepisu przez błędną wykładnię, czy też przez niewłaściwe zastosowanie. W świetle piśmiennictwa i orzecznictwa, zarzut błędnej wykładni prawa materialnego sprowadza się do niewłaściwego zrozumienia treści lub znaczenia przepisu prawnego, wadliwej interpretacji, niezrozumienia intencji ustawodawcy. Formułując zarzut błędnej wykładni należy wskazać, na czym polegało niewłaściwe odczytanie przez sąd treści przepisu. Z kolei naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie może przybrać formę wadliwego wyboru normy prawnej w odniesieniu do ustalonego stanu faktycznego, a więc błąd w subsumpcji. Przejawem takiego naruszenia prawa materialnego może być również przyjęcie braku przepisu prawa, podczas gdy on istnieje, a więc na nieznajomości prawa lub nawet dopuszczenie się prostej omyłki. Niewłaściwe zastosowanie prawa może także powstać przy stosowaniu analogii, a więc w sytuacji, gdy w braku odpowiedniej normy prawnej zachodzi potrzeba wypełnienia zaistniałej luki poprzez zastosowanie innego przepisu. O czym była już mowa, w skardze kasacyjnej nie sprecyzowano postaci zarzuconego naruszenia prawa materialnego, jak również w sposób dostatecznie precyzyjny dla potrzeb skontrolowania prawidłowości zaskarżonego wyroku, nie wskazano na czym miałoby polegać naruszenie prawa materialnego. Przepis art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. b ustawy o radcach prawnych, z czym zgodzić się należy ze stanowiskiem organu, zaakceptowanym przez Sąd pierwszej instancji, niewątpliwie stanowi wyjątek od zasady określonej w przepisie art. 24 ust. 1 pkt 6 tej ustawy, który przewiduje obowiązek odbycia aplikacji radcowskiej i złożenia egzaminu radcowskiego. Zgodnie z zasadą exceptiones non sunt extentendae wyjątków nie należy interpretować rozszerzająco. Zatem, wbrew stanowisku zajętemu w skardze kasacyjnej, z omawianego przepisu nie można wyprowadzać wniosków interpretacyjnych, które prowadziły by do powiększenia katalogu podmiotów określonych tym przepisem. Nie jest również zasadny zrzut naruszenia art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Skarga kasacyjna w tym zakresie zdaje się nie dostrzegać, iż pod kątem tego przepisu Trybunał Konstytucyjny w powołanym wyroku badał konstytucyjność przepisu art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. b ustawy o radcach prawnych, stwierdzając jego zgodność, zarówno z art. 32 ust. 1, jak i art. 2 Konstytucji RP. Zgodzić się także należy ze stanowiskiem organu, iż zasada równości wobec prawa, określona w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, mająca charakter klauzuli generalnej, nie może stanowić samodzielnej, materialno-prawnej podstawy dochodzenia roszczeń. Podstawą przyznania określonego świadczenia nie jest bowiem przepis ustawy zasadniczej, lecz przepis ustawy szczególnej, regulującej stosunki prawne w zakresie danej dziedziny życia państwowego, gospodarczego lub społecznego (tak: NSA w wyroku z dnia 25 września 2007 r., sygn. akt I OSK 1902/06). Dlatego brak jest podstaw, aby wykazane przez skarżącego zatrudnienie, nie mieszczące się w hipotezie przepisu art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. b ustawy o radcach prawnych, uznać za wystarczające dla ubiegania się o wpis na listę radców prawnych bez odbycia aplikacji radcowskiej i złożenia egzaminu radcowskiego. Nie może także stanowić podstawy dla uwzględnienia skargi kasacyjnej powołanie się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 sierpnia 2012 r. sygn. akt II GSK 1779/11, jako nie stanowiący źródła prawa, wydany zresztą w odmiennym stanie faktycznym sprawy. W tym stanie skarga kasacyjna podlega oddaleniu (art. 184 p.p.s.a.).