I SA/Wa 1923/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędziowie: Sędzia WSA Dorota Apostolidis (spr.) Sędzia WSA Emilia Lewandowska Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lutego 2013 r. sprawy ze skargi "[...]" Sp. z o.o. w W. na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość oddala skargę. Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. po rozpatrzeniu odwołania "[...]spółki z o.o. z siedzibą w W. (dalej "[...]" spółka z o.o.) utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...], orzekającą o ustaleniu odszkodowania na rzecz "[...]" spółki z o.o. w wysokości [...] zł, J. W. w wysokości [...] zł, M. W. w wysokości [...] zł, B. W. w wysokości [...] zł, Z. P. w wysokości [...] zł, Z. W. w wysokości [...] zł, M P. w wysokości [...] zł, M. S. w wysokości [...] zł oraz K. J. w wysokości [...] zł, z tytułu przejęcia na rzecz Województwa [...] prawa własności nieruchomości gruntowej położonej w obrębie [...], gm. L., oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o pow. [...] ha, przeznaczonej pod rozbudowę drogi w ciągu drogi wojewódzkiej nr [...] do obwodnicy Miasta L., przedłużenie ul. [...] w kierunku do węzła drogowego "[...]". Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: Nieruchomość położona w obrębie [...], gm. L., oznaczona w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o pow. [...] ha, decyzją Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2010 r., nr [...] o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, została przeznaczona pod rozbudowę drogi w ciągu drogi wojewódzkiej nr [...] do obwodnicy Miasta L., przedłużenie ul. [....] w kierunku do węzła drogowego "[...]". Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Przeznaczona pod inwestycję działka nr [...] położona jest w liniach rozgraniczających drogi wojewódzkiej nr [...], ustalonych ww. decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r. i w myśl art. 12 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. nr 193, poz. 1194 ze zm.) – dalej jako specustawa), przeszła na własność Województwa [...] z dniem, w którym ta decyzja stała się ostateczna. Podstawą dla ustalenia wysokości odszkodowania stanowiła wartość rynkowa nieruchomości, oszacowana przez rzeczoznawcę majątkowego T. J. w operacie szacunkowym sporządzonym w dniu [...] października 2011 r. Rzeczoznawca majątkowy ustaliła, że w dacie wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej dla terenu, na którym położona jest przedmiotowa nieruchomości obowiązywał miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, zgodnie z którym nieruchomość ta przeznaczona jest pod tereny tras komunikacyjnych [...] - drogi (ulice) główne, wojewódzkie o szerokości o liniach rozgraniczających [...] m. Przy wycenie gruntu biegła zastosowała podejście porównawcze, metodę porównywania parami. Do określenia wartości gruntu biegła przyjęła transakcje dotyczące podobnych nieruchomości gruntowych, nabywanych w celu realizacji inwestycji polegającej na budowie drogi publicznej. W ten sposób wartość gruntu nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], rzeczoznawca majątkowy obliczyła na kwotę [...] zł, wartość składnika budowlanego w postaci drogi ulepszonej żużlem na kwotę [...] zł, zaś wartość składników roślinnych na kwotę [...] zł. Łącznie biegła obliczyła wartość nieruchomości na kwotę [...] zł. Organ pierwszej instancji zauważył również, że z akt sprawy wynikało, że zarząd Spółki nie wniósł uwag do wartości nieruchomości określonej w operacie szacunkowym oraz wniósł o niezwłoczne wydanie decyzji i wypłatę odszkodowania. Ponadto pełnomocnik "[....]" spółki z o.o. wniósł o podwyższenie przysługującej spółce kwoty odszkodowania o kwotę podatku VAT w wysokości 23% wartości nieruchomości. Pozostali współwłaściciele nie złożyli w terminie oświadczenia dotyczącego wydania wywłaszczonej nieruchomości. Pismem z dnia 4 stycznia 2012 r. organ zwrócił się do pełnomocnika "[...]" spółki z o.o. o złożenie oświadczenia, iż spółka wydając przedmiotową nieruchomość w dniu [...] maja 2010 r. działała również w imieniu pozostałych współwłaścicieli. Organ poinformował, że wydanie nieruchomości jest skuteczne w przypadku, gdy wolę wydania nieruchomości wyrażą wszyscy dotychczasowi współwłaściciele wywłaszczonej nieruchomości. W wyznaczonym terminie pełnomocnik Spółki nie złożył stosownego oświadczenia. W związku z powyższym organ pierwszej instancji uznał, że brak jest przesłanek do powiększenia odszkodowania o kwotę równą 5 % nieruchomości, gdyż nieruchomość nie została wydana inwestorowi w ustawowym terminie określonym w art. 18 ust. 1 e specustawy. Odnosząc się do wniosku strony o podwyższenie wysokości odszkodowania o kwotę podatku VAT Wojewoda [...] wskazał, że ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami Dz. U. nr 102, poz. 651 ze zm.) stanowi, że odszkodowanie ustala się według wartości wywłaszczonych praw do nieruchomości, a zatem nie przewiduje powiększenia kwoty odszkodowania o taki podatek. Mając na uwadze powyższe Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...], orzekł o ustaleniu odszkodowania na rzecz "[...]" spółki z o.o. w wysokości [...] zł, J. W. w wysokości [...] zł, M. W. w wysokości [...] zł, B. W. w wysokości [...] zł, Z. P. w wysokości [...] zł, Z. W. w wysokości [...] zł, M. P. w wysokości [...] zł, M. S. w wysokości [...] zł oraz K. J. w wysokości [...] zł, z tytułu przejęcia na rzecz Województwa [...] prawa własności nieruchomości gruntowej położonej w obrębie [...], gm. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o pow. [...] ha. Od powyższej decyzji "[...]" spółka z o.o., wniosła odwołanie do Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej zarzucając organowi pierwszej instancji, iż ten rażąco naruszył art. 18 ust. 1 e specustawy, nie powiększając wysokości odszkodowania o 5% z tytułu wydania nieruchomości przez Spółkę. Ponadto odwołująca się wskazała, iż organ wojewódzki nie uwzględnił jej wniosku o podwyższenie kwoty ustalonego odszkodowania o wartość podatku od towarów i usług według stawki 23%, w związku z czym przedmiotowa decyzja narusza art. 43 ust. 1 pkt 9 oraz art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. Nr 54 poz. 535 ze zm.). W toku postępowania odwoławczego Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej powtórzył ustalenia organu pierwszej instancji dotyczące sposobu sporządzenia i prawidłowości operatu szacunkowego. Organ odwoławczy uznał, że operat jest zgodny z wymogami przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzenia operatu szacunkowego (Dz. U. z 2004 r., nr 207 poz. 2109 ze zm.), a w szczególności odpowiada wymogom z § 36 ust. 1 rozporządzenia, jak również został sporządzony w oparciu o właściwy dobór transakcji porównawczych, zgodnie z § 36 ust. 4 w/w rozporządzenia. Ustosunkowując się do zarzutu podniesionego przez "[...]" spółkę z o.o., dotyczącego nie uwzględnienia wniosku spółki o podwyższenie kwoty ustalonego odszkodowania o wartość podatku od towarów i usług według stawki 23 % Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej wyjaśnił, że podatek VAT związany m.in. z transakcją kupna - sprzedaży nieruchomości oraz inne podatki i opłaty nakładane przez państwo, stanowią jedno z narzędzi polityki fiskalnej państwa i powinny być traktowane wyłącznie jako element wpływu państwa na wolny rynek. Podatki, jak również inne opłaty nie są efektem gry rynkowej między nabywcą a zbywcą, nie stanowią także efektu wzajemnego oddziaływania na siebie popytu i podaży, a tym samym nie mogą być traktowane jako element wykreowany przez wolny rynek, lecz, jak to określa sama teoria wyceny, jako element warunków sprzedaży. Z uwagi na powyższe, podatek VAT, jak również i inne podatki czy opłaty powinny być traktowane jako jeden z kosztów zawarcia transakcji, który odliczany jest od ceny transakcyjnej, a nie jako integralny element tej ceny. Tym samym określana przez rzeczoznawcę majątkowego w operacie szacunkowym wartość rynkowa przedmiotu wyceny może być traktowana tylko i wyłącznie jako wartość nie obejmująca podatków i opłat lokalnych oraz innych obciążeń związanych z realizacją umowy. Ustosunkowując się do zarzutu skarżącej dotyczącego kwestii naruszenia przez organ wojewódzki art. 18 ust, 1 e specustawy, poprzez nie powiększenie wysokości odszkodowania o 5% z tytułu wydania nieruchomości przez Spółkę, Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej stwierdził, iż w kwestii wydania nieruchomości odpowiednie zastosowanie będą miały regulacje dotyczące współwłasności zawarte w Kodeksie cywilnym, a zwłaszcza przepisy o rozporządzaniu rzeczą wspólną. Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej wskazał, że zgodnie z treścią art. 195 kodeksu cywilnego własność tej samej rzeczy może przysługiwać niepodzielnie kilku osobom (współwłasność). We współwłasności prawo własności przysługuje niepodzielnie kilku osobom. Żaden ze współwłaścicieli nie ma więc wyłącznego prawa do fizycznie wydzielonej części rzeczy, a każdemu z nich przysługuje jednakowe prawo do całej rzeczy, ograniczone jedynie takim samym prawem pozostałych współwłaścicieli. Wobec powyższego, aby doszło do skutecznego wydania nieruchomości, uprawniającego do podwyższenia należnego odszkodowania o 5% wartości nieruchomości, niezbędne jest złożenie oświadczenia o wydaniu nieruchomości przez wszystkich współwłaścicieli. Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej zauważył, że współwłaściciel może jedynie rozporządzać swoim udziałem w prawie własności nieruchomości, który jest rozumiany jako zakres uprawnień współwłaściciela względem rzeczy wspólnej. Nie określa natomiast jaka fizycznie wydzielona część nieruchomości należy do danego współwłaściciela. W związku z powyższym w jego ocenie oświadczenie złożone przez "[...]" spółkę z o.o. nie może stanowić podstawy podwyższenia należnego jej odszkodowania o 5% wartości nieruchomości. "[...]" spółka z o.o. mogła bowiem rozporządzać jedynie swoim udziałem w prawie własności, nie zaś konkretną częścią nieruchomości. Brak natomiast oświadczenia pozostałych współwłaścicieli oznacza, iż nie wyrazili oni zgody na rozporządzanie nieruchomością, polegającą na wydaniu działki inwestorowi. Oświadczenie złożone przez współwłaściciela nie powoduje bowiem fizycznego wydzielenia z nieruchomości części odpowiadającej jej udziałowi, a tym samym uniemożliwia inwestorowi faktyczne objęcie posiadania należnej spółce części nieruchomości. W związku z powyższym Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...]. Na powyższą decyzję "[...]" spółka z o.o. w W. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie domagając się jej uchylenia. Przedmiotowej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego to jest: - art. 21 ust. 2 oraz 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U, Nr 78, poz. 483 z późn. zm.); -art. 18 ust. 1 w związku z art. 12 ust. 5 specustawy, - art. 134 ust. 1 u.g.n. - art. 5 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 7 ust. 1 pkt 1 oraz art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r, o podatku od towarów i usług (Dz.U. Nr 177, poz. 10541. j. z późn. zm.); - art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 5 lipca 2001 r. o cenach (Dz.U. Nr 97, poz. 1050 z późn. zm.), poprzez nieuwzględnienie w kwocie ustalonego odszkodowania wysokości podatku od towarów i usług, a tym samym, obowiązku skarżącej uiszczenia kwoty tego podatku z tytułu otrzymanego odszkodowania, poprzez naruszające zasadę słusznego odszkodowania, faktyczne pomniejszenie należnej spółce rekompensaty za pozbawienie prawa własności. W uzasadnieniu skargi skarżąca zakwestionowała stanowisko organów orzekających w sprawie, które przyjęły, że przyznane odszkodowanie nie powinno zostać podwyższone o wartość podatku VAT. Skarżąca przyznała, że nie kwestionuje co do zasady samej wysokości ustalonego odszkodowania w kwocie [...] zł, a jedynie akcentuje konieczność jego podwyższenia o kwotę należnego podatku w związku z dokonanym wywłaszczeniem. "[...]" spółka z o.o. uważa, że organy orzekające w sprawie naruszyły przepisy ustawy z dnia 5 lipca 2001 r. o cenach. Jej zdaniem podatek VAT stanowi integralną część ceny, wpływa na wysokość ceny nieruchomości powiększając ją, ponadto nie stanowi żadnego bliżej nieokreślonego kosztu transakcji odliczonego od ceny towaru, a jedynie element zwiększający jej wartość. Skarżąca zauważyła, że podatek VAT jest cenotwórczy, a więc ustalając w decyzji wysokość odszkodowania za wywłaszczenie, które ma odzwierciedlać rynkową wartość takiej transakcji organ, w przypadku podmiotu, który z tytułu takiej transakcji jest podatnikiem VAT powinien uwzględniać ten podatek w wysokości odszkodowania. W ocenie skarżącej, która jest podatnikiem VAT - u, i którą obciąża obowiązek uiszczenia należności z tytułu tego podatku w związku z otrzymanym odszkodowaniem za wywłaszczoną nieruchomość, brak powiększenia kwoty przyznanej na jej rzecz rekompensaty pieniężnej o wartość podatku VAT stanowi w sposób oczywisty naruszenie jej praw do słusznego odszkodowania wyrażonego w art. 21 ust. 1 Konstytucji RP. Natomiast stanowisko zajęte przez organy administracyjne orzekające w sprawie i idące w ślad za nim wydane decyzje, w sposób jaskrawy naruszają przedstawioną zasadę neutralność podatku VAT wprowadzając obciążenie obowiązkiem jego poniesienia nie finalnego beneficjenta, którym w niniejszej sprawie jest Województwo [...] nabywające nieruchomość skarżącej, ale właśnie spółka, która wobec braku powiększenia ustalonego dla niej odszkodowania o wartość podatku VAT jako jego podatnik zobowiązana jest do poniesienia jego ciężaru. Reasumując skarżąca wskazała, że w pełni uprawniony jest wniosek że w przedmiotowej sprawie doszło do naruszenia nie tylko zasady słusznego odszkodowania w związku z wywłaszczeniem, ale także do naruszenia zasady neutralności podatku VAT. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Jednocześnie podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wskazać również należy, że w trakcie rozprawy pełnomocnik skarżącego oświadczył, że popiera skargę i ogranicza ją jedynie do zarzutu dotyczącego nieuwzględnienia w wysokości ustalonego odszkodowania podatku VAT. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wniósł o jej oddalenie: Skarga nie jest zasadna i podlega oddaleniu. Istota niniejszej sprawy sprowadza się do udzielenia odpowiedzi na pytanie czy w opisanych wyżej okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy dokonując oszacowania wartości nieruchomości słusznie nie uwzględniono kwoty podatku VAT. Zauważyć należy, że materialnoprawną podstawę dla ustalenia odszkodowania w trybie specustawy drogowej nastąpiło na podstawie art. 18 ust. 1 tej ustawy oraz art. 134 u.g.n. – który ma kluczowe znaczenie dla ustalenia wysokości odszkodowania. Zgodnie z art. 134 ust. 1 u.g.n. podstawę ustalenia wysokości odszkodowania stanowi, z zastrzeżeniem art. 135 u.g.n., wartość rynkowa nieruchomości. W myśl art. 151 u.g.n. wartość rynkową nieruchomości stanowi najbardziej prawdopodobna jej cena, możliwa do uzyskania na rynku. We wskazanych przepisach, ani w żadnych innych nie ma mowy o tym, że do kwoty odszkodowania z tytułu wywłaszczenia (przejęcia z mocy prawa) dodaje się kwotę należnych podatków oraz danin. W tym zakresie powołana regulacja jest jednoznaczna. Podkreślenia wymaga również, że ustalając wysokość odszkodowania za nieruchomość, organ (a nie rzeczoznawca dokonujący wyceny) musi brać pod uwagę takie parametry jak: stan i wartość rynkową nieruchomości (z określonych dat). Żaden zaś z przepisów prawa nie przewiduje możliwości powiększenia należnego odszkodowania za nieruchomość przejętą przez Skarb Państwa o inne jeszcze składniki np. o wartość szkody wyrządzonej przejęciem własności nieruchomości, polegającej na utracie przez dotychczasowego właściciela możliwości prowadzenia na tej nieruchomości działalności gospodarczej lub – jak w rozpatrywanej sprawie – o wartość podatku VAT, który były właściciel musi odprowadzić od przyznanego mu odszkodowania. Potwierdzeniem takiego stanowiska jest również zapis § 11 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego, który przesądza o tym, iż przy określaniu wartości rynkowej nieruchomości w podejściu dochodowym nie uwzględnia się amortyzacji, kredytu i jego kosztów, podatku dochodowego oraz innych opłat i podatków związanych ze sprzedażą nieruchomości". Wprawdzie powyższy zapis dotyczy podejścia dochodowego, a nie porównawczego, który ma zastosowanie w niniejszej sprawie, jednakże zarówno podejście dochodowe jak i porównawcze prowadzi do określenia wartości rynkowej, a zatem podstawowe zasady ich stosowania muszą być jednakowe. Skoro w podejściu dochodowym podstawą określania wartości są dochody wskazane na m. in. na podstawie czynszów i wydatków operacyjnych, których poziom przyjmuje się bez VAT-u, to analogicznie w podejściu porównawczym "ceny transakcyjne" stanowiące podstawę określania wartości rynkowej nie powinny zawierać podatku VAT. W ocenie Sądu nie można zatem uznać za zasadny zarzut skargi, że w niniejszej sprawie wysokość odszkodowania powinna zostać powiększona o podatek VAT w wysokości 23 %. Podkreślenia wymaga to, że stosownie do treści przepisu art. 6 k.p.a. organy działają na podstawie przepisów prawa, które jak podkreślono już wcześniej takiej możliwości powiększenia odszkodowania na etapie wydawania decyzji administracyjnej nie przewidują. Wskazać również należy, że wyrażone wyżej stanowisko Sądu jest również konsekwencją linii orzeczniczej utrwalonej w sądownictwie sądów administracyjnych, którą skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela. (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 września 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 1654/10, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 stycznia 2012 r., sygn. akt I OSK 170/12, i z dnia 19 stycznia 2012 r., sygn. akt I OSK 990/11). Nie można również zgodzić się z zarzutem skarżącego, że niedoliczenie VAT narusza konstytucyjną zasadę słusznego odszkodowania za wywłaszczenie wyrażoną w art. 21 ust. 2 Konstytucji RP. Jeszcze raz należy zaakcentować, że podstawą dla ustalenia odszkodowania jest wartość rynkowa nieruchomości (art. 134 ust. 1 u.g.n. w zw. z art. 12 ust. 5 specustawy z 2003 r.). Samo brzmienie "wartość rynkowa nieruchomości" jednoznacznie wskazuje, że jest to wartość określona na podstawie czynników rynkowych, a zatem przy wyliczaniu wartości rynkowej nieruchomości pod uwagę brane są ceny transakcyjne jako efekt wzajemnego oddziaływania na siebie sił popytu i podaży. Dlatego też rzeczoznawca majątkowy dokonujący wyceny wywłaszczonej nieruchomości objętej decyzją o lokalizacji inwestycji drogowej nie ustala jej ceny sprzedaży, mogącej stanowić podstawę opodatkowania podatkiem VAT, a jedynie jak wskazano to powyżej, wartość rynkową (wartość utraconego prawa). Tym samym ewentualne podwyższenie tej wartości o wspomniany podatek, oznaczałoby ustalenie odszkodowania w wysokości przewyższającej wartość rynkową, a więc w sposób sprzeczny z art. 134 u.g.n. Zgodzić się również należy z organem II instancji, że ewentualny obowiązek zapłaty przez skarżącego podatku VAT od odszkodowania nie ma wpływu na wartość rynkową nieruchomości. W świetle powyższego należy stwierdzić, że zarówno Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej jak i Wojewoda [...] wydając zaskarżone decyzje nie naruszyły przepisów prawa materialnego to jest art. 134 u.g.n. czy art. 18 specustawy jak również przepisów postępowania administracyjnego. Wydane przez organy decyzje są wiec zgodne z prawem. Mając na uwadze wszystkie wskazane okoliczności Sąd z mocy art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) orzekł jak w sentencji wyroku