II OZ 1127/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA - Jacek Chlebny po rozpoznaniu w dniu 30 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 9 września 2014 r. sygn. akt IV SA/Po 1168/12 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi R. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 9 września 2014 r. sygn. IV SA/Po 1168/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił R. P. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi R. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2012 r. w przedmiocie warunków zabudowy. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd I instancji wskazał, że w związku z zażaleniem na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 29 kwietnia 2014 r. o odrzuceniu zażalenia R. P. na postanowienie Sądu z dnia 11 marca 2014 r. odrzucające skargę kasacyjną zarządzeniem z dnia 18 czerwca 2014r. wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 100 zł oraz ponownie doręczono zarządzenie z dnia 2 kwietnia 2014 r. wzywające do uiszczenia wpisu od zażalenia na postanowienie Sądu z dnia 14 stycznia 2014 r. w sprawie wyłączenia sędziego. W odpowiedzi na powyższe wezwania skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy, który uzasadnił byciem osobą bezdomną, samotną, jak też nieposiadaniem żadnego dochodu ani majątku. Zgodnie z oświadczeniem skarżącego, utrzymuje się on przy życiu, korzystając z jadłodajni Caritasu i noclegowni dla bezdomnych, w wysokości 100 – 200 zł miesięcznie. Oddalając wniosek o przyznanie prawa pomocy, Sąd I instancji wyjaśnił, że rozpoznawany wniosek jest kolejnym żądaniem skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Poprzednie wnioski rozpatrzone zostały odmownie postanowieniami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19 kwietnia 2013 r. (zażalenie oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 czerwca 2013 r. sygn. II OZ 402/13), z dnia 22 października 2013 r. (zażalenie oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 listopada 2013 r. sygn. II OZ 1077/13) oraz z dnia 11 marca 2014 r. (zażalenie oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 listopada 2013 r. sygn. II OZ 535/14). Odnosząc się do treści art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., Sąd wskazał, że w ramach niniejszego postępowania wnioskodawca ponownie nie przedstawił swojej sytuacji majątkowej w sposób rzetelny. Z przedłożonego oświadczenia wnioskodawcy o stanie majątkowym, finansowym i dochodach wynika, że nie została przez stronę należycie wyjaśniona jego aktualna sytuacja materialna. Odnosząc się do szczegółowych kwestii dotyczących sytuacji materialnej strony, Sąd I instancji wskazał, że bez udokumentowania rzeczywistego stanu rzeczy pozostawione zostały w sprawie okoliczności dotyczące: założenia, wyposażenia w majątek i zbycia udziałów w [...] Sp. z o.o., założenia i wyposażenia w majątek [...] Sp. z o.o. w organizacji, tytułów prawnych do zajmowania, sposobu zagospodarowania i kosztów utrzymania: nieruchomości wskazanej jako adres zamieszkania, nieruchomości wskazanej jako adres dla doręczeń w sprawach o sygn. akt III SA/Po 621-622/09, nieruchomości wskazanej jako adres siedziby spółki [...] Sp. z o.o. oraz nieruchomości wskazanej jako siedziba [...] Sp. z o.o. w organizacji, sytuacji rodzinnej wnioskodawcy, wysokości egzekwowanych należności oraz wysokości kwot wyegzekwowanych lub przekazanych organom egzekucyjnym, wysokość średniomiesięcznych kosztów prowadzenia gospodarstwa domowego, jak też źródła finansowania: wydatków na zaspokojenie potrzeb życiowych, oraz źródła pochodzenia majątku przekazanego tworzonym podmiotom gospodarczym. Jak podał Sąd, cechą charakterystyczną wszystkich składanych skarg przez wnioskodawcę jest towarzyszący im wniosek o prawo pomocy, w którym - tak jak w niniejszej sprawie - strona nie wyjaśnia swej sytuacji materialnej, składając lapidarne oświadczenie o braku jakichkolwiek środków finansowych, pomimo iż Sądowi z urzędu wiadomym jest, że skarżący pełni funkcję prezesa zarządu w [...] Sp. z o.o., a do maja 2012 roku był udziałowcem tej Spółki. Udziały o łącznej wartości 100.000 zł zbył na rzecz brata (M. P.). Skarżący został wcześniej zobowiązany do wyjawienia majątku w trybie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu egzekucyjnym, został też ujawniony w Rejestrze Dłużników Niewypłacalnych. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył R. P. Wnosząc o jego zmianę (uchylenie) skarżący ograniczył się do wskazania, że jest ono niezgodne ze stanem faktycznym i prawnym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie podlega oddaleniu. W sytuacji nieposiadania przez skarżącego wystarczających środków do poniesienia kosztów postępowania, sąd jest uprawniony do przyznania stronie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia dla niej pełnomocnika z urzędu w oparciu o kryteria dotyczące sytuacji materialnej wnioskodawcy wyznaczone w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a.. Postanowienie organu sądowego rozpoznające wniosek o przyznanie prawa pomocy powinno być traktowane jako autorytatywna wypowiedź uprawnionego podmiotu o zdolności do ponoszenia przez konkretną osobę w danym postępowaniu sądowym wymaganych kosztów. Kończy ono formalnie proces sporu o możliwość ponoszenia przez stronę kosztów postępowania, rodząc domniemanie prawdziwości ustaleń dotyczących rozstrzygnięcia i ich zgodności z prawem. Postanowienie w przedmiocie przyznania prawa pomocy może zostać zmienione, niemniej wymagane do tego jest wykazanie, że doszło w sprawie do zmiany okoliczności (art. 165 p.p.s.a.). Poprzez "zmianę okoliczności" należy na gruncie postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy rozumieć sytuację, w której zdolność strony do ponoszenia kosztów postępowania uległa pogorszeniu w stopniu nakazującym uznanie, że dotychczasowe stanowisko sądu odnoszące się do możliwości płatniczych składającego wniosek może być nieadekwatne w stosunku do aktualnie występujących w sprawie nowych okoliczności. W niniejszym postępowaniu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu dokonał wiążącej oceny sytuacji materialnej skarżącego do ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2012 r. (postanowienie z dnia 22 października 2013 r.). Naczelny Sąd Administracyjny, oddalając postanowieniem z dnia 27 listopada 2013 r. zażalenie skarżącego na postanowienie odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, stanowisko zajęte w tej sprawie przez Sąd I instancji zaakceptował jako prawidłowe. Okoliczność dotycząca tego, że powodem oddalenia wniosku skarżącego był fakt nierzetelnego wywiązania się z obowiązku przedstawienia swojej sytuacji materialnej nie może prowadzić do wniosku, że w sytuacji wystąpienia przez stronę po raz kolejny o przyznanie prawa pomocy dyspozycja art. 165 p.p.s.a. nie będzie podlegała w stosunku do składającego wniosek zastosowaniu. Zasadą przyznania prawa pomocy przez sąd jest bowiem uznanie, że merytoryczna decyzja sądu jest podejmowana na podstawie pełnego materiału dowodowego odnoszącego się do możliwości partycypowania strony w postępowaniu i wszechstronnej jego oceny. Do zmiany ustaleń dotyczących stanu majątkowego wnioskodawcy niewystarczające jest gołosłowne twierdzenie, że zajęte przez Sąd stanowisko jest niezgodne ze stanem faktycznym i prawnym. O niedostateczności tego rodzaju argumentacji w sposób jednoznaczny wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 6 czerwca 2014 r. sygn. II OZ 535/14 oddalającym zażalenie skarżącego. W pełni akceptując powyższą wypowiedź Sądu należy przyjąć, że w sytuacji, gdy skarżący występując z kolejnym wnioskiem nie przedstawił dokumentów uniemożliwiających dokonanie wszechstronnej i właściwej oceny jego sytuacji finansowej, nie ma podstaw do podważenia prawidłowości wydanego przez Sąd I instancji postanowienia. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.