II OZ 535/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Gliniecki po rozpoznaniu w dniu 6 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 11 marca 2014 r. sygn. akt IV SA/Po 575/13 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi R. P. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy postanawia: oddalić zażalenie. Zarządzeniem z dnia 7 grudnia 2012 r. skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 500 zł od skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] sierpnia 2012r. nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy. W odpowiedzi na powyższe skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy. Powyższy wniosek rozpoznany został postanowieniem z dnia 19 kwietnia 2013 r., w którym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie, gdyż oświadczenie majątkowe, pomimo wezwania do jego uzupełnienia, było niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego Wnioskodawcy. Zażalenie na wskazane postanowienie zostało oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 6 czerwca 2013 r. sygn. akt II OZ 402/13. W związku z ponownym doręczeniem wezwania do uiszczenia wpisu Skarżący ponownie wystąpił o przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 22 października 2013 r. ponownie odmówił przyznania prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 27 listopada 2013 r. sygn. akt II OZ 1077/13 oddalił zażalenie na postanowienie w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że Skarżący nie przedstawia żadnych dowodów mogących ilustrować własne możliwości finansowe, a w szczególności osiągane dochody oraz wysokość ponoszonych wydatków. Postanowieniem z dnia 10 grudnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny odrzucił skargę R. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] sierpnia 2012r. nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy. Wraz z własną skargą kasacyjną Skarżący zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu zgłoszonego żądania Wnioskodawca wyjaśnił, że jest bezdomny, samotny i nie ma żadnego dochodu ani majątku. Postanowieniem z dnia 4 lutego 2014 r. referendarz sądowy WSA w Poznaniu odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W ustawowo przewidzianym terminie skarżący złożył sprzeciw od powyższego postanowienia, zarzucając referendarzowi, iż podaje on nieprawdę i totalnie szykanuje skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 11 marca 2014 r. na podstawie art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2012 r. poz. 270 - dalej "p.p.s.a." odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że wniosek skarżącego po raz kolejny inicjujący postępowanie w zakresie przyznania prawa pomocy ma charakter lapidarny, z powołaniem się na całkowity brak źródeł dochodu, co w istocie przeczy doświadczeniu życiowemu. W ocenie Sądu wniosek skarżącego nie zawiera również pełnej informacji umożliwiającej ocenę jego zdolności do poniesienia kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Podobnie jak w momencie orzekania przez Sąd w dniu 19 kwietnia 2013r. i w dniu 22 października 2013r., wnioskodawca powołał się enigmatycznie na brak jakichkolwiek środków finansowych i majątku. Sąd podkreślił, że cechą charakterystyczną wszystkich składanych skarg przez R. P. jest towarzyszący im wniosek o prawo pomocy, w którym tak jak w niniejszej sprawie strona nie wyjaśnia swej sytuacji materialnej składając lapidarne oświadczenie o braku jakichkolwiek środków finansowych, pomimo iż Sądowi z urzędu wiadomym jest, że wnioskodawca w latach od 2004 do 2011 roku nieprzerwanie zgłaszał do systemu dopłat rolniczych grunty o pow. ponad 100 ha. Skarżący pełni również funkcję prezesa zarządu w [...] Sp. z o.o., a do maja 2012 roku był udziałowcem tej Spółki. Udziały o łącznej wartości 100.000 zł zbył na rzecz brata M. P. (Monitor Sądowy i Gospodarczy z dnia 15 czerwca 2012 roku, Nr 115, poz. [...]). Niemniej wcześniej, czyli przed ujawnieniem w Krajowym Rejestrze Sądowym faktu zbycia udziałów, na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Ostrowie Wielkopolskim z dnia [...]sierpnia 2011 roku, sygn. akt [...], skarżący został zobowiązany do wyjawienia majątku w trybie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu egzekucyjnym. W dniu 27 września 2011 roku Wnioskodawca został ujawniony w Rejestrze Dłużników Niewypłacalnych (Nr [...]). W dniu 29 marca 2013 roku do Wydziału III tutejszego Sądu wpłynęła również skarga podmiotu [...] Sp. z o.o. w organizacji (sygn. akt III SA/Po 516/13), którą reprezentuje R. P. Z kolei postanowieniem z dnia 04 grudnia 2013 roku w sprawie prowadzonej pod sygn. akt I SA/Po 499/13, referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy [...] Sp. z o.o. w organizacji. Przedstawione okoliczności sprawiły, że Sąd uznał, iż domaganie się przez Skarżącego prawa pomocy w zakresie całkowitym w tej sprawie, bez wyjaśnienia swej sytuacji majątkowej stanowi nadużycie tego prawa stanowiąc cel sam w sobie. R. P. pismem z dnia 2 kwietnia 2014 r. wniósł zażalenie na postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 11 marca 2014 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w uzasadnionych przypadkach. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wykładnia ustawowego określenia "gdy wykaże" prowadzi do przyjęcie, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Zatem to strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Wykazanie powyższych okoliczności, stosownie do art. 252 § 1 p.p.s.a., powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia. Jeżeli zaś oświadczenie strony okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, zgodnie z art. 255 P.p.s.a., strona obowiązana jest złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest przy tym pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy, ponieważ nie przedstawił pełnych i rzetelnych informacji dotyczących jego sytuacji majątkowej. Skarżący pomimo wezwania Sądu do złożenia dodatkowych dokumentów, które pozwoliłyby na dokładną analizę jego sytuacji materialnej, wezwania tego nie wykonał. Skarżący ograniczył się jedynie do niepopartego żadnymi dokumentami twierdzenia, że nie posiada środków do życia i utrzymuje się z datków oraz ze zbierania surowców wtórnych. W okolicznościach tej sprawy twierdzenia skarżącego trudno uznać za wiarygodne. Należy także zwrócić uwagę, że postanowieniami z dnia 19 kwietnia 2013 r. oraz 22 października 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w tej sprawie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, ponieważ skarżący nie przedłożył dokumentów potwierdzających jego sytuację materialną. Zażalenia na te postanowienia zostały oddalone postanowieniami Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 czerwca 2013 r., sygn. akt II OZ 402/13 oraz 27 listopada 2013 r., sygn. akt II OZ 1077/13. Należy zatem podzielić stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, iż skarżący nieprzedstawiając żadnych dokumentów, uniemożliwił dokonanie wszechstronnej i właściwej oceny jego sytuacji finansowej. Dla podważenia ustaleń Sądu pierwszej instancji niewystarczające są gołosłowne twierdzenia skarżącego, że zaskarżone postanowienie jest niezgodne za stanem faktycznym i prawnym sprawy. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.