I OZ 999/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 24 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 28 sierpnia 2013 r., sygn. akt II SA/Lu 127/13 o przywróceniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 12 marca 2013 r., sygn. akt II SA/Lu 127/13 w sprawie ze skargi E. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego postanawia oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowieniem z dnia 28 sierpnia 2013 r., sygn. akt II SA/Lu 127/13 po rozpoznaniu wniosku złożonego przez ustanowionego z urzędu pełnomocnika skarżącej E. D. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 12 marca 2013 r., sygn. akt II SA/Lu 127/13 w sprawie ze skargi E. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, przywrócił termin do wniesienia skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu Sąd podał, że w dniu 10 lipca 2013 r. (data nadania) pełnomocnik skarżącej E. D.– radca prawny J.G. – wraz ze skargą kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie dnia 12 marca 2013 r., sygn. akt II SA/Lu 127/13, złożyła wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia tej skargi. Pełnomocnik skarżącej wskazała, że skarżąca, po doręczeniu jej powyższego wyroku z uzasadnieniem, a w trakcie biegu terminu do złożenia skargi kasacyjnej od tego orzeczenia, dochowując należytej staranności, zwróciła się do Sądu o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego, który to wniosek referendarz sądowy postanowieniem z dnia 14 maja 2013 r. uwzględnił. Następnie wyznaczona w sprawie pełnomocnik, niezwłocznie po otrzymaniu zawiadomienia od Okręgowej Izby Radców Prawnych w L. o ustanowieniu jej pełnomocnikiem E.D., złożyła wniosek o wyrażenie zgody na wykonanie fotokopii z akt sprawy celem zapoznania się z nią i sporządzenia skargi kasacyjnej. Fotokopie te zostały wykonane w dniu 27 czerwca 2013 r. Zdaniem pełnomocnika strony, przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej ustała w niniejszej sprawie w dniu, w którym pełnomocnik miał rzeczywistą możliwość jej wniesienia po zapoznaniu się z aktami sprawy. Z kolei brak winy skarżącej w uchybieniu tego terminu uznać należy za co najmniej uprawdopodobniony. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uwzględnił przedmiotowy wniosek i przywrócił skarżącej termin do wniesienia skargi kasacyjnej, podnosząc, że wyrok Sądu z dnia 12 marca 2013 r. wraz z uzasadnieniem został doręczony skarżącej 19 kwietnia 2013 r. Stąd też – stosownie do art. 177 w zw. z art. 83 § 2 p.p.s.a. – termin do wniesienia skargi kasacyjnej od tego wyroku upłynął w dniu 20 maja 2013 r. Skarżąca już w dniu 6 maja 2013 r. - w związku z istniejącym obowiązkiem sporządzenia skargi kasacyjnej przez pełnomocnika będącego adwokatem lub radcą prawnym - złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego, a cały pozostały bieg terminu do wniesienia skargi kasacyjnej upłynął na realizację tego wniosku. Z tej przyczyny zdaniem Sądu nie można zarzucić stronie skarżącej winy w uchybieniu przedmiotowego terminu. Bezsporne jest bowiem, że do czasu ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, skarżąca nie mogła skutecznie wnieść skargi kasacyjnej. Sąd wskazał ponadto, że pełnomocnik strony, wnosząc w dniu 10 lipca 2013 r. o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej, zachował określony w art. 87 § 1 p.p.s.a. siedmiodniowy termin do dokonania tej czynności, biegnący od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Wprawdzie pełnomocnik ten – jak wynika z akt sprawy – otrzymał zgodę Przewodniczącego Wydziału na wykonanie fotokopii z akt sprawy celem zapoznania się z nią i sporządzenia skargi kasacyjnej już w dniu 25 czerwca 2013 r., zaś w dniu 27 czerwca 2013 r. fotokopie te wykonał, jednak należy mieć na uwadze, że należyte opracowanie i sporządzenie skargi kasacyjnej wymaga rzetelnego zaznajomienia się ze sprawą, przestudiowania akt sprawy, orzecznictwa i literatury prawniczej związanej z przedmiotem sprawy. Nadto pełnomocnik, przed wniesieniem skargi kasacyjnej, powinien zapoznać się ze stanowiskiem mocodawcy co do kierunku zaskarżenia lub poinformować o braku podstaw skargi. Sąd podkreśli, że nie sposób pominąć, iż zastosowanie literalnej wykładni przepisu art. 87 § 4 p.p.s.a. oznaczałoby, że termin do dokonania czynności, której uchybiono (w tym również sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej) przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu powinien zawsze zamykać się w ciągu 7 dni od daty, w której ustała przyczyna uchybienia terminu. Przyjęcie takiego założenia w praktyce prowadziłoby do ograniczenia pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu terminu do sporządzenia skargi kasacyjnej do 7 dni, liczonego od momentu, w którym mógł on zaznajomić się ze sprawą, co mogłoby uniemożliwić sporządzenie prawidłowo skonstruowanej skargi kasacyjnej. Dlatego należy przyjąć zdaniem Sądu, że w wypadku ustanowienia pełnomocnika w trybie art. 244 p.p.s.a. dniem, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej jest dzień, w którym pełnomocnik ten miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej po zapoznaniu się z aktami sprawy, nie później jednak niż dzień upływu 30 dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do występowania w sprawie. Z tych względów Sąd uznał, że spełnione zostały przesłanki, od których zależy przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej i na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., domagając się uchylenia zaskarżonego orzeczenia i odrzucenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi jako spóźnionego. W uzasadnieniu zażalenia organ administracji podniósł, że w okolicznościach niniejszej sprawy Sąd pierwszej instancji nie ustalił wprost i jednoznacznie: 1) dnia w którym według Sądu stała przyczyna uchybienia terminu, 2) dnia w którym pełnomocnik strony została zawiadomiona o wyznaczeniu jej pełnomocnikiem w sprawie. Tym samym doszło do naruszenia art. 87 1 i 2 p.p.s.a. Odpowiedź na zażalenia złożyła skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika, wnosząc o jego oddalenie oraz przyznanie według norm przepisanych kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, oświadczając jednocześnie, iż koszty te nie zostały opłacone w części, ani w całości. Pełnomocnik skarżącej wskazała, że o wyznaczeniu jej do reprezentowania E. D. została zawiadomiona przez Okręgową Izbę Radców Prawnych w L. w dniu 11 czerwca 2013 r. Niezwłocznie po zawiadomieniu – 21 czerwca 2013 r. - listem poleconym złożyła wniosek o wyrażenie przez Sąd zgody na wykonanie fotokopii z akt sprawy celem zapoznania się z ich treścią. Fotokopie zostały wykonane w dniu 3 lipca 2013 r., co potwierdza adnotacja w aktach sprawy. Ponadto pełnomocnik skarżącej podniosła, że we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej zaszła oczywista omyłka pisarska polegająca na wskazaniu, iż fotokopie wykonano 27 czerwca 2013 r. W tej sytuacji zdaniem pełnomocnika, dniem w którym ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej jest 3 lipca 2013 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z treścią art. 87 § 1 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Równocześnie z wnioskiem o przywrócenie terminu strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4 p.p.s.a). W rozpoznawanej sprawie czynnością tą jest wniesienie skargi kasacyjnej, dla której ustawodawca zakreślił termin trzydziestodniowy (art. 177 § 1 p.p.s.a), przy czym dla skutecznego wniesienie tego środka zaskarżania wymagane jest jej sporządzenie przez profesjonalnego pełnomocnika (art. 175 § 1 p.p.s.a). W sytuacji, gdy strona działająca bez profesjonalnego pełnomocnika uzyska, z uwagi na swoją sytuację materialną, prawo pomocy w postaci ustanowienia adwokata, radcy prawnego (doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) i pełnomocnik ten wystąpi z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, dokonując jednocześnie tej czynności, należy ze szczególną dbałością o interes strony, dla której ustanowiono pełnomocnika z urzędu, w celu zapewnienia realizacji zagwarantowanego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP prawa do sądu, potraktować ów wniosek. W tej kwestii wypracowano w orzecznictwie pogląd, że w przypadku ustanowienia pełnomocnika w trybie art. 244 p.p.s.a. za dzień, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej należy uznać dzień, w którym pełnomocnik miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej, co może nastąpić dopiero po zapoznaniu się z aktami sprawy, stanowiskiem skarżącego co do zakresu zaskarżenia i po sporządzeniu skargi kasacyjnej, nie później jednak niż z upływem 30 dni od dnia, gdy pełnomocnik zawiadomiony został o wyznaczeniu do reprezentowania strony. Pełnomocnik taki nie może bowiem być w uprzywilejowanej pozycji w stosunku do pełnomocnika z wyboru, związanego terminem do sporządzenia skargi kasacyjnej określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. (zob. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2009 r., sygn. akt II OZ 1093/09 i z dnia 8 czerwca 2006 r., sygn. akt I FZ 198/06 – dostępne na https://cbois.nsa.gov.pl). Zaprezentowaną wykładnię powołanych przepisów potwierdził Trybunał Konstytucyjny, wskazując w wyroku z dnia 25 lipca 2013 r. sygn. SK 17/12, iż tak odczytywana norma prawna nie narusza prawa strony reprezentowanej przez pełnomocnika z urzędu do rzetelnej procedury i do zaskarżania orzeczeń wydawanych w pierwszej instancji, a przeciwnie podmiotowi zmuszonemu do korzystania z prawa pomocy gwarantuje efektywnie czynienie użytku z prawa do wniesienia skargi kasacyjnej (pub. OTK 2013, Nr 6, poz. 86). Z akt sprawy wynika, że pełnomocnik skarżącej wykonała fotokopie kart akt sądowych 3 lipca 2013 r. (adnotacja na karcie 50), a zatem przyjąć należy, iż w tym dniu zapoznała się z aktami sprawy. Skargę kasacyjną wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu pełnomocnik skarżącej wniosła zaś w dniu 10 lipca 2013 r., co uzasadniania twierdzenie Sądu pierwszej instancji, iż zachowany został określony w art. 87 § 1 p.p.s.a. siedmiodniowy termin do dokonania tej czynności, biegnący od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Ponadto pismo Okręgowej Izby Radców Prawnych w L. z dnia 4 czerwca 2013 r. informujące o wyznaczeniu w niniejszej sprawie radcy prawnej J. G. pełnomocnikiem z urzędu dla skarżącej E. D. wpłynęło do Sądu 10 czerwca 2013 r., co uprawniania do twierdzenia, że w tej dacie lub w okresie późniejszym zawiadomienie to otrzymała również radca prawny J. G.. Powyższe potwierdza pełnomocnik skarżącej w odpowiedzi na zażalenie podnosząc, iż o wyznaczeniu jej do reprezentowania skarżącej dowiedziała się 11 czerwca 2013 r. Dochowany zatem został termin trzydziestodniowy o którym mowa wyżej. Wobec spełnienia w rozpoznawanej sprawie przesłanek warunkujących przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia. Odnosząc się do wniosku pełnomocnika skarżącej o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej wskazać należy, że wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa przyznawane jest przez wojewódzkie sądy administracyjne w postępowaniu uregulowanym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.