IV SA/Po 1175/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann Sędziowie WSA Ewa Kręcichwost – Durchowska (spr.) WSA Izabela Bąk – Marciniak Protokolant st. sekr. sąd. Joanna Andrzejak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 marca 2013 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję W. Komendanta Wojewódzkiego Policji w P. z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia ze służby oddala skargę Zaskarżoną decyzją nr [...] z dnia [...] października 2012 r. Komendant Wojewódzki Policji w P., po rozpatrzeniu odwołania M. P. utrzymał w mocy rozkaz personalny Nr [...] z dnia [...] sierpnia 2012 r. Komendanta Powiatowego Policji w R. w sprawie zwolnienia ze służby w Policji. W uzasadnieniu organ wskazał, że Komendant Powiatowy Policji w R. Rozkazem Personalnym Nr [...] z dnia [...] sierpnia 2012 r. na podstawie art. 41 ust. 3 w związku z art. 42 ust. 2 oraz art. 45 ust. 3 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz.U. z 2011 r. Nr 287, poz. 1687 ze zm.) zwolnił st. sierż. M. P. ze służby w Policji. Dalej organ podniósł, że we wniesionym odwołaniu skarżący na podstawie art. 128 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej jako "Kpa") zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisu postępowania tj. art. 9 Kpa, poprzez brak należytego i wyczerpującego poinformowania M. P. przez Komendanta Powiatowego Policji w R. o okolicznościach faktycznych i prawnych związanych z wydanym Postanowieniem Prokuratora Rejonowego Policji w G. w dniu 26 czerwca 2012 r. o umorzeniu prowadzonego wobec odwołującego śledztwa, co skutkowało tym, iż odwołujący nie wyraził w terminie 7 dni od dnia uprawomocnienia się postanowienia gotowości do podjęcia służby. Organ odwoławczy wyjaśnił, że art. 42 ust. 7 ustawy o Policji nakazuje stosować odpowiednio regulacje o przywróceniu do służby w myśl art. 42 ust. 1-6 w przypadku, gdy policjant zwolniony został ze służby na podstawie art. 41 ust. 2 pkt 8 i 9, jeżeli postępowanie karne zostało zakończone prawomocnym wyrokiem uniewinniającym albo orzeczeniem o umorzeniu postępowania z powodu niepopełnienia przestępstwa albo przestępstwa skarbowego lub braku ustawowych znamion czynu zabronionego. Przywrócenie wówczas następuje ex lege, a podstawą do zgłoszenia się policjanta w trybie art. 42 ust. 2 ustawy o Policji jest uzyskanie prawomocnego orzeczenia (postanowienia) w sprawie karnej. Podstawa do przywrócenia policjanta zwolnionego ze służby w oparciu o samoistne ustalenia organu co do prawdopodobnego popełnienia czynu określonego w art. 41 ust. 2 pkt 8 ustawy o Policji zachodzi tylko wówczas, gdy orzeczenie sądu karnego lub prokuratora spełnia następujące warunki materialne: dotyczy tego samego czynu, który stanowił podstawę zwolnienia ze służby oraz rozstrzyga o uniewinnieniu albo umorzeniu postępowania ze wskazaniem, iż co najmniej jednym z powodów umorzenia był brak znamion czynu zabronionego. Organ zwrócił uwagę, że w odróżnieniu od podstaw przywrócenia do służby z art. 42 ust. 1 ustawy o Policji, przepis art. 42 ust. 7 cytowanej ustawy nie pozwala stwierdzić, aby do przywrócenia do służby doszło z powodu naruszeń przepisów prawa, jakich dopuścił się organ wydający decyzję zwalniającą ze służby. W tym przypadku decyzja o zwolnieniu pozostająca w obrocie prawnym traci moc z chwilą wydania prawomocnego orzeczenia lub postanowienia w sprawie karnej. Dopiero, zatem od daty prawomocności orzeczenia zaczyna bieg siedmiodniowy termin, o którym mowa w art. 42 ust. 2 ustawy o Policji, w którym zwolniony policjant jest zobowiązany zgłosić gotowość podjęcia służby. Jak wynika z treści wskazanego przepisu - niedochowanie tego terminu skutkuje rozwiązaniem stosunku służbowego na podstawie art. 41 ust. 3 ustawy o Policji. Organ podniósł, że 7-dniowy termin do zgłoszenia przez st. sierż. M. P. gotowości do podjęcia służby zaczął bieg od dnia 7 lipca 2012 r. i upłynął w dniu 13 lipca 2012 r. Jednakże wymieniony nie zgłosił w tym okresie gotowości do podjęcia służby. W tej sytuacji wymieniony uchybił terminowi przewidzianemu w art. 42 ust. 2 ustawy o Policji. Odwołujący złożył za pośrednictwem pełnomocnika wniosek o przywrócenie do służby w dniu 1 sierpnia 2012 r., czyli po upływie 7-dniowego terminu przewidzianego do dokonania tej czynności. Powyższe oznacza, iż w sytuacji, gdy policjant we wskazanym terminie nie zgłosi gotowości niezwłocznego podjęcia służby, stosunek służbowy ulega rozwiązaniu na podstawie art. 41 ust. 3 ustawy o Policji, a zatem obowiązkiem organu jest wydanie decyzji w przedmiocie zwolnienia ze służby takiego funkcjonariusza. Organ odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 9 Kpa podniósł, że zasady ogólne kodeksu postępowania administracyjnego mają chronić prawa strony w postępowaniu administracyjnym, ale nie zwalniają jej od wszelkiej dbałości o własne interesy i od wszelkiej aktywności procesowej. W kodeksie postępowania administracyjnego brak jest przepisu, który nakładałby na organ administracji obowiązek informowania stron o sposobie obliczania terminu. Obowiązek wynikający z art. 9 Kpa dotyczy bowiem organów administracji prowadzących postępowanie administracyjne w danej sprawie. Z chwilą przywrócenia st. sierż. M. P. do służby nie toczyło się przed organami Policji żadne jurysdykcyjne postępowanie, które winno być zakończone w drodze decyzji administracyjnej. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł M. P. zarzucając naruszenie przepisów postępowania tj. art. 10 Kpa w zw. z art. 77 § 4 Kpa, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez uniemożliwienie skarżącemu brania czynnego udziału w postępowaniu, tj. w szczególności uniemożliwienie M. P. wypowiedzenie się co do zebranego w sprawie materiału dowodowego, jak i niepoinformowanie skarżącego o faktach znanych organowi z urzędu. Wskazując na powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji Komendanta Powiatowego Policji w R. W uzasadnieniu skargi strona podniosła, że w niniejszej sprawie mamy do czynienia z oczywistym naruszeniem przez KWP Policji zasady ogólnej wyrażonej w art. 10 Kpa. Zdaniem skarżącego organ administracyjny, zarówno pierwszej jak i drugiej instancji, nie zastosował się w ogóle do treści powyższych przepisów. KPP w R. i KWP w P. w żaden sposób nie poinformowali skarżącego, jakie uprawnienia przysługują mu związku z wydanym w dniu 26 czerwca 2012 r. przez Prokuratora Rejonowego w G. postanowieniem o umorzeniu postępowania przygotowawczego. M. P. nie był zupełnie świadomy konsekwencji zawodowych, jakie grożą mu w przypadku braku wyrażenia gotowości do podjęcia służby w terminie 7 dni od uprawomocnienia się postanowienia, a jego wiedzy w tym zakresie nie można w żaden sposób domniemywać. Skarżący podniósł, że zarówno organ I jak i II instancji winien był udzielić mu stosownych pouczeń, jak należy zachować się w sytuacji, kiedy Prokurator Rejonowy wydał postanowienie o określonej treści. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w sentencji wyroku z dnia 13 października 2010 roku (I OSK 771/10), fakty znane organowi z urzędu muszą być podane do wiadomości strony, bo mogą być jej nieznane. Wykonanie obowiązku, o którym mowa w art. 77 § 4 Kpa powinno nastąpić w takim terminie, aby strona przed wydaniem decyzji w ramach przysługującego jej uprawnienia do wypowiedzenia się o zebranych dowodach i materiałach oraz zgłoszonych żądaniach mogła także ustosunkować się do faktów znanych organowi z urzędu. Jak dalej wskazał NSA w uzasadnieniu, brak w aktach sprawy dowodu, że organy administracji obu instancji zapewniły stronie czynny udział, możliwość wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów przed wydaniem decyzji. Stanowi to naruszenie art. 10 § 1 Kpa przez organy obu instancji. Zdaniem skarżącego w obliczu powyższego stanowiska judykatury nie powinno budzić wątpliwości, że M. P. nie tylko nie umożliwiono branie czynnego udziału w postępowaniu, ale wręcz nie dopuszczono go do brania udziału w postępowaniu w ogóle. Skarżący nie został powiadomiony o terminie i możliwości zaznajomienia się z materiałami postępowania, wypowiedzenia się co do dowodów znajdujących się w aktach sprawy oraz przede wszystkim nie został pouczony o znaczeniu prawomocnego postanowienia o umorzeniu wobec niego śledztwa. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie powtarzając argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – dalej Ppsa) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 Ppsa, w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Istotną kwestią dla rozstrzygnięcia sporu w kontrolowanej sprawie jest ustalenie, w jakim trybie następuje przywrócenie do służby w Policji policjanta uprzednio zwolnionego na podstawie art. 41 ust. 2 pkt 8 ustawy o Policji tj. popełnienia czynu o znamionach przestępstwa albo przestępstwa skarbowego, jeżeli popełnienie czynu jest oczywiste i uniemożliwia jego pozostanie w służbie. Stosownie do art. 42 ust. 7 ustawy o Policji przepisy ust. 1-6 (art. 42) stosuje się odpowiednio do policjanta zwolnionego ze służby na podstawie art. 41 ust. 2 pkt 8 i 9, jeżeli postępowanie karne zostało zakończone prawomocnym wyrokiem uniewinniającym albo orzeczeniem o umorzeniu postępowania z powodu niepopełnienia przestępstwa albo przestępstwa skarbowego lub braku ustawowych znamion czynu zabronionego. Zgodnie z art. 42 ust. 1 ustawy o Policji uchylenie lub stwierdzenie nieważności decyzji o zwolnieniu ze służby w Policji z powodu jej wadliwości stanowi podstawę przywrócenia do służby na stanowisko równorzędne. W pierwszej kolejności wskazać należy, że przywrócenie do służby następuje z mocy prawa i nie jest konieczne w tym zakresie żadnej decyzji administracyjnej. Decyzja administracyjna to prawna forma działania polegająca na załatwieniu w sposób władczy indywidualnej sprawy administracyjnej, na gruncie powszechnie obowiązujących przepisów prawa, które w załatwieniu takich spraw przewidują podejmowanie decyzji administracyjnych. Z treści przepisu art. 42 ust. 1 ustawy o Policji nie można wyprowadzić upoważnienia dla organu orzekającego do podjęcia decyzji administracyjnej w załatwieniu sprawy przywrócenia do służby. Również w innych przepisach ustawy o Policji ustawodawca nie przewidział podstawy prawnej do podjęcia decyzji w rozstrzyganej materii. Artykuł 42 ust. 1 ustawy o Policji z mocy prawa kształtuje przywrócenie do służby na stanowisko równorzędne. W tym zakresie obowiązujące przepisy powołanej ustawy o Policji nie wprowadzają żadnych rozwiązań, od spełnienia których uzależnione jest przywrócenie do służby (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 stycznia 2007 r., sygn. akt I OSK 568/06 dostępny na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Szczególnym przypadkiem uchylenia lub stwierdzenia nieważności decyzji o zwolnieniu ze służby w Policji jest wyrok sądu administracyjnego. W obecnym stanie prawnym wydany wyrok sądu administracyjnego I instancji, orzekający uchylenie lub nieważność decyzji o zwolnieniu policjanta ze służby, może ulec zaskarżeniu. W związku z tym konieczne jest ustalenie, z jakim dniem orzeczenie sądu administracyjnego wywiera z mocy prawa skutek w postaci przywrócenia policjanta do służby. Zdaniem Sądu przewidziany w art. 42 ust. 1 ustawy o Policji skutek, polegający na przywróceniu funkcjonariusza do służby, w wyniku wyroku uchylającego rozkaz personalny o zwolnieniu z niej, następuje w dacie jego prawomocności, albowiem dopiero prawomocny wyrok wywołuje skutki prawne, wiążąc strony postępowania oraz sąd, który wydał orzeczenie, a także inne sądy i inne organy (art. 170 Ppsa; por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 2011 r., sygn. akt I OSK 772/11, dostępny na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/ oraz przywołane tam orzecznictwo). Zdaniem składu orzekającego odpowiednie stosowanie art. 42 ust. 1 – 3 ustawy o Policji, przewidziane przez art. 42 ust. 7 ustawy o Policji, polega na tym, iż rolę orzeczenia przywracającego policjanta z mocy prawa do służby pełni orzeczenie o umorzeniu postępowania z powodu niepopełnienia przestępstwa albo przestępstwa skarbowego lub braku ustawowych znamion czynu zabronionego. Wobec powyższego stwierdzić należy, że od daty prawomocności orzeczenia o umorzeniu postępowania zaczyna bieg siedmiodniowy termin, o którym mowa w art. 42 ust. 2 ustawy o Policji, w którym zwolniony policjant jest zobowiązany zgłosić gotowość podjęcia służby. Jak wynika z treści wskazanego przepisu, niedochowanie tego terminu skutkuje rozwiązaniem stosunku służbowego na podstawie art. 42 ust. 3 ustawy o Policji. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy podnieść należy, że skarżący został zwolniony ze służby na podstawie art. 41 ust. 1 pkt. 8 ustawy o Policji. Ponadto wskazać należy, że śledztwo przeciwko skarżącemu podejrzanemu o to że znajdując się w stanie nietrzeźwości prowadził pojazd mechaniczny tj. o przestępstwo z art. 178A § 1 Kodeksu karnego, wobec stwierdzenia, iż czyn nie zawiera znamion czynu zabronionego zostało umorzone (postanowienie z dnia 26 czerwca 2012r., sygn. Ds. 225/12 k. 14 akt administracyjnych). Zatem w przedmiotowej sprawie znajduje odpowiednie zastosowanie tryb przywrócenia do służby przewidziany w art. 42 ustawy o Policji, ponieważ skarżący został zwolniony ze służby na podstawie art. 41 ust. 1 pkt. 8 ustawy o Policji, a postępowanie zostało umorzone z powodu braku ustawowych znamion czynu zabronionego (art. 42 ust. 7 ustawy o Policji). Wobec powyższego, jak zasadnie uznały organy, skarżący winien w terminie 7 dni od momentu, w którym postanowienie o umorzeniu śledztwa stało się prawomocne zgłosić gotowość do podjęcia służby. W przedmiotowej sprawie, jak wynika z adnotacji na postanowieniu z dnia 26 czerwca 20012 r., orzeczenie o umorzeniu śledztwa stało się prawomocne od dnia 7 lipca 2012 r. Zatem 7 dniowy termin zgłoszenia gotowości niezwłocznego podjęcia służby określony w art. 42 ust. 2 ustawy o Policji, upływał z dniem 13 lipca 2012 r. Jak wynika z akt niniejszej sprawy skarżący, czego nie kwestionuje nie zgłosił gotowości podjęcia służby, a zatem ziściła się przesłanka art. 41 ust. 3 ustawy o Policji, co przewiduje art. 42 ust. 2 in fine. Natomiast odnosząc się do zarzutów skargi wskazać należy, że organy w przedmiotowej sprawie dopuściły się naruszenia art. 10 § 1 i 3 Kpa. Zgodnie z tym przepisem organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. W tym miejscu wskazać należy, że postępowanie administracyjne opiera się m.in. na zasadzie oficjalności działania. W ocenie składu orzekającego w sprawach wszczynanych z urzędu, a z taką mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie, nie może ograniczać praw strony jedynie do doręczenia jej decyzji w sprawie i możliwości odwołania. Przedmiotowa sprawa nie należy do kategorii spraw wyłączonych spod stosowania powyższej zasady, a nawet gdyby tak było, zgodnie z przepisem art. 10 § 3 Kpa, organ obowiązany byłby utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny odstąpienia od niej. W aktach niniejszej sprawy brak jest jakiegokolwiek dokumentu wskazującego, iżby organ I instancji zawiadomił skarżącego o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie zwolnienia ze służby, a następnie o zakończeniu postępowania wyjaśniającego i możliwości wypowiedzenia się w tym przedmiocie przed wydaniem decyzji. Jednakże wskazać należy, że zaniechanie tego obowiązku przez organy, tak jak miało to miejsce w rozpoznawanej sprawie nie miało istotnego wpływu na jej wynik. Jak wskazano już wyżej skarżący w ustawowym terminie nie zgłosił gotowości do podjęcia służby, co w konsekwencji spowodowało, że stosunek służbowy uległ rozwiązaniu (art. 42 ust. 2 ustawy o Policji), a ewentualne stanowisko skarżącego jakie zająłby przed wydaniem decyzji nie miałoby wpływu na treść zapadłej decyzji. Zgodnie z art. 42 ust. 2 zwolnienie policjanta ze służby w Policji, który w ciągu 7 dni od przywrócenia do służby nie zgłosi gotowości niezwłocznego jej podjęcia, ma charakter obligatoryjny. Organ w razie ziszczenia się przesłanek określonych w tym przepisie zwalnia policjanta ze służby nie mając w tym zakresie możliwości wyboru rozstrzygnięcia. Ponadto odnosząc się do zarzutu skarżącego o niedoinformowaniu go o okolicznościach faktycznych i prawnych związanych z wydaniem postanowienia o umorzeniu śledztwa wskazać należy, jak słusznie podniósł organ, w dniu wydawania przedmiotowego postanowienia przez organem nie toczyło się żadne postępowanie. Obowiązek wynikający z art. 9 Kpa dotyczy bowiem organów administracji prowadzących postępowanie administracyjne w danej sprawie. Z chwilą reaktywacji skarżącego do służby nie toczyło się przed organami Policji żadne jurysdykcyjne postępowanie, które winno być zakończone w drodze decyzji administracyjnej. Ponadto obowiązku informowania o okolicznościach faktycznych i prawnych mających wpływ na ustalenie praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania, nie należy utożsamiać z poradami prawnymi. Nowe postępowanie administracyjne uruchomione zostało dopiero z chwilą uchybienia przez skarżącego 7 dniowego terminu do zgłoszenia jego gotowości niezwłocznego podjęcia służby. W tym stanie Sąd na podstawie art. 151 Ppsa skargę oddalił.