I OZ 70/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Borowiec po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 29 listopada 2013 r. sygn. akt IV SA/Gl 23/13 o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 19 marca 2013 r. sygn. akt IV SA/Gl 23/13 w sprawie ze skargi J. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i odrzucić wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 19 marca 2013 r. sygn. akt IV SA/Gl 23/13 oddalił skargę J.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego. Odpis w/w wyroku wraz z uzasadnieniem został doręczony skarżącej w dniu 6 maja 2013 r. W dniu 7 maja 2013 r. J.D. złożyła wniosek o przyznanie jej prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia 5 lipca 2013 r. sygn. akt IV SA/Gl 23/13 przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata, a Okręgowa Rada Adwokacka [...] pismem z dnia 6 sierpnia 2013 r. wyznaczyła dla skarżącej pełnomocnika w osobie adwokat [...]. W dniu 19 września 2013 r. pełnomocnik skarżącej zapoznał się z aktami sądowymi przedmiotowej sprawy, natomiast w dniu 26 września 2013 r. złożył skargę kasacyjną od w/w wyroku, jednocześnie wnosząc o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik podkreślił, że jego ustanowienie w niniejszej sprawie nastąpiło dopiero po doręczeniu skarżącej wyroku wraz z uzasadnieniem, co przyczyniło się do uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Ponadto dodał, iż z aktami sądowymi zapoznał się w dniu 19 września 2013 r. i tym samym dopiero w tej dacie podjął informacje o stanie sprawy. Oświadczył, że na podstawie zawiadomienia Okręgowej Rady Adwokackiej [...] sądził, iż został wyznaczony pełnomocnikiem dopiero na etapie złożenia skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] i nie wiedział o konieczności wniesienia skargi kasacyjnej. W odpowiedzi na wezwanie Sądu z dnia 29 października 2013 r. adwokat [...] wskazała, że pismo Okręgowej Rady Adwokackiej [...] z dnia 6 sierpnia 2013 r., informujące o wyznaczeniu ją pełnomocnikiem z urzędu dla skarżącej, wpłynęło do jej Kancelarii w dniu 9 sierpnia 2013 r. Jednocześnie ponownie podkreśliła, iż w jej ocenie z treści w/w pisma wynikało, że została wyznaczona w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...], a nie w celu sporządzenia skargi kasacyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia 29 listopada 2013 r. sygn. akt IV SA/Gl 23/13 odmówił J.D. przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu postanowienia podał, iż zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych, kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywróceniu terminu, polega na dopełnieniu przez stronę obowiązku dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej, rozumianej obiektywnie, to jest takiej, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. W przypadku, gdy strona reprezentowana jest przez profesjonalnego pełnomocnika, to jego brak winy jest warunkiem przywrócenia terminu przez sąd, bowiem to na nim spoczywa obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych. Jednocześnie kryterium należytej staranności jest w taki wypadku podwyższone, ponieważ adwokat czy radca prawny posiadają stosowne przygotowanie i znajomość procedur sądowoadministracyjnych zapewniające prawidłowe prowadzenie sprawy. Oznacza to, że dla przyjęcia winy pełnomocnika wystarczy nawet lekkie niedbalstwo (por. postanowienie NSA z dnia 31 marca 2009 r. sygn. akt I FZ 69/09, Legalis nr 221988). Sąd pierwszej instancji wskazał, że w dniu 9 sierpnia 2013 r. adwokat [...] otrzymała zawiadomienie od Okręgowej Rady Adwokackiej [...] o wyznaczeniu jej pełnomocnikiem z urzędu dla skarżącej (data wpływu pisma ORA [...] do jej Kancelarii). Pomimo tego, dopiero w dniu 19 września 2013 r., czyli po przeszło miesiącu, adwokat zapoznała się z aktami sprawy, a następnie pismem z dnia 26 września 2013 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) wniosła skargę kasacyjną, równocześnie składając wniosek o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, powołana przez pełnomocnika okoliczność nieświadomości etapu toczącego się postępowania jest nieprzekonywująca, gdyż adwokat, czy też radca prawny, po otrzymaniu zawiadomienia o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu, zobowiązany jest do niezwłocznego zapoznania się z aktami sprawy, aby w razie potrzeby podjąć odpowiednie czynności na rzecz osoby, którą reprezentuje. Tym samym nie można uznać, że została spełniona przesłanka braku winy pełnomocnika skarżącej, konieczna do przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Powyższe postanowienie stało się przedmiotem zażalenia J.D. do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym wniosła o jego uchylenie, zarzucając naruszenie art. 87 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej w skrócie p.p.s.a.). W uzasadnieniu zażalenia ponownie wskazała, że nawet przy zachowaniu należytej staranności nie mogła wiedzieć, iż została wyznaczona do sprawy, w której – z uwagi na jej stadium procesowe – będzie konieczność wniesienia skargi kasacyjnej, albowiem z treści zawiadomienia ORA [...] wynika, że wyznaczono ją pełnomocnikiem na etapie złożenia skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...]. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Stosownie do treści art. 87 § 1 i § 2 p.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, zaś w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Ponadto, równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4 p.p.s.a.). Zgodnie natomiast z art. 88 p.p.s.a., spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym. Powyższe oznacza, że sąd może przywrócić termin jedynie pod warunkiem wniesienia prośby o jego przywrócenie w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminu z równoczesnym dopełnieniem czynności, dla której termin był określony oraz uprawdopodobnieniem przez wnioskodawcę braku winy w jego uchybieniu. Pomimo, że art. 87 § 1 p.p.s.a. zastrzega, iż żądanie przywrócenia terminu należy zgłosić w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, to uwzględnienia wymaga fakt, iż zgodnie z art. 87 § 4 p.p.s.a. równocześnie z wnioskiem strona jest zobowiązana dokonać czynności, której nie dokonała w terminie. W konsekwencji uznaje się, że w wypadku ustanowienia pełnomocnika z urzędu w trybie art. 244 p.p.s.a. dniem, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej jest dzień, w którym pełnomocnik z urzędu miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej po zapoznaniu się z aktami sprawy, jednak nie później niż dzień upływu trzydziestu dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do występowania w sprawie (por. postanowienie NSA z dnia 8 czerwca 2006 r., sygn. akt I FZ 198/06, postanowienie NSA z dnia 15 marca 2007 r., sygn. akt II FZ 47/07, postanowienie NSA z dnia 11 października 2011 r., sygn. akt II FZ 570/11, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Koncepcja ta gwarantuje stronie i jej pełnomocnikowi czas niezbędny do sporządzenia i wniesienia środka zaskarżenia wraz z żądaniem przywrócenia terminu, a ponadto nie pozwala na nieograniczoną w czasie możliwość składania wniosku w trybie art. 86 p.p.s.a. Takie rozumienie wskazanych powyżej przepisów jest także akceptowane na gruncie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 lipca 2013 r., SK 17/12 (publ. OTK-A 2013/6/86 oraz Dz. U. z 2013 r. poz. 1004). W jego uzasadnieniu wskazano m.in., że czas, jaki pozostaje pełnomocnikowi na złożenie skargi kasacyjnej, zostaje w takim przypadku uzależniony od długości trwania procedury wyznaczenia pełnomocnika z urzędu i wyłącznie ta okoliczność różnicuje sytuację pełnomocników z wyboru i ustanawianych z urzędu. Podkreślono, że na skutek powyższej interpretacji przepisów dotyczących przywrócenia terminu zarówno osoba reprezentowana przez pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy, która uchybiła terminowi, jak i osoba reprezentowana przez pełnomocnika z wyboru, która bez swojej winy nie dochowała terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, dysponują siedmioma dniami od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi, na wystąpienie z wnioskiem o jego przywrócenie (art. 87 § 1 p.p.s.a.) i jednoczesne złożenie skargi kasacyjnej (art. 87 § 4 p.p.s.a.). W przeciwnym razie początkowy bieg terminu wyznaczany byłby wyłącznie przez działania podjęte przez ustanowionego z urzędu pełnomocnika. W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji przyjął, że złożony wniosek o przywrócenie terminu podlegał merytorycznej ocenie, tj. że został on złożony w ustawowym terminie. Stanowisko to nie jest prawidłowe. Z akt sprawy wynika, że adwokat [...] o ustanowieniu w jej osobie pełnomocnika z urzędu dla J.D. dowiedziała się w dniu 9 sierpnia 2013 r., a więc przyczyna uchybienia terminu ustała najpóźniej w dniu 9 września 2013 r. Siedmiodniowy termin do złożenia wniosku, o którym mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a. upłynął zatem bezskutecznie w dniu 16 września 2013 r. Pełnomocnik skarżącej wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej złożył zaś w dniu 26 września 2013 r., a więc z uchybieniem w/w siedmiodniowego terminu. W konsekwencji wniosek ten jest spóźniony i na podstawie art. 88 p.p.s.a. podlegał odrzuceniu. W tej sytuacji podniesione przez pełnomocnika skarżącej zarzuty naruszenia art. 87 § 2 p.p.s.a. nie mogły odnieść zamierzonego skutku. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w zw. z art. 88 i art. 193 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.