I OSK 2702/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Izabella Kulig-Maciszewska sędzia NSA Maria Wiśniewska (spr.) sędzia del. WSA Teresa Zyglewska Protokolant starszy asystent sędziego Ewa Dubiel po rozpoznaniu w dniu 5 sierpnia 2015 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 21 sierpnia 2013 r. sygn. akt III SA/Po 346/13 w sprawie ze skargi J. N. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji dotyczącej zatrzymania prawa jazdy oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 21 sierpnia 2013 r., sygn. akt III SA/Po 346/13 oddalił skargę J. N. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] stycznia 2013 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji dotyczącej zatrzymania prawa jazdy. W uzasadnieniu powyższego wyroku zawarto następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną: Starosta [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...], na podstawie art. 114 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (tekst jedn. Dz.U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908, ze zm.) orzekł o zatrzymaniu J. N. prawa jazdy kat. B, wydanego w dniu 5 października 2010 r., do czasu wykazania się posiadaniem kwalifikacji. Powyższą decyzję odebrał w dniu 28 sierpnia 2012 r. P. N., ojciec skarżącego. J. N. pismem z dnia 13 września 2012 r., złożonym osobiście w organie w tym samym dniu, wniósł odwołanie od powyższej decyzji, zarzucając organowi błędne ustalenie stanu faktycznego oraz naruszenie art. 138 ust. 1 w zw. z art. 135 ust. 1 pkt 1 lit. g ustawy Prawo o ruchu drogowym. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. postanowieniem z dnia [...] stycznia 2013 r. stwierdziło, na podstawie art. 134 K.p.a., że przedmiotowe odwołanie zostało wniesione z uchybieniem terminu wskazanego w art. 129 § 2 K.p.a. W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy wskazał, że decyzja organu pierwszej instancji została doręczona ojcu J. N. w dniu 28 sierpnia 2012 r., w trybie art. 43 K.p.a. Mając na uwadze, że czternastodniowy termin do wniesienia odwołania wskazany w art. 129 § 2 K.p.a. upłynął z dniem 11 września 2012 r., wniesione przez skarżącego odwołanie w dniu 13 września 2012 r., zostało wniesione z przekroczeniem wskazanego ustawowego terminu. J. N. wniósł na powyższe postanowienie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, domagając się jego uchylenia oraz uchylenia decyzji organu pierwszej instancji. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 43 K.p.a. oraz brak ustalenia, czy ojciec skarżącego przy odbiorze decyzji zobowiązał się do jej przekazania skarżącemu. W jego ocenie ojciec odebrał decyzję nieświadomie wraz z inną korespondencją kierowaną do niego osobiście. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Powołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał skargę za niezasadną, gdyż zaskarżone postanowienie odpowiada prawu i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270, ze zm., zwanej dalej "P.p.s.a.") oddalił skargę. W uzasadnieniu wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał, że zastępcze doręczenie pisma w trybie art. 43 K.p.a. jest skutecznie prawnie, jeżeli zostaje dokonane do rąk osoby dorosłego domownika. Okoliczność, że osoba, której wręczono pismo z pokwitowaniem, nie oddała faktycznie pisma adresatowi, nie ma wpływu na skuteczność dokonanego doręczenia. Zastępcze doręczenie pisma wskazane w powołanym przepisie opiera się bowiem na domniemaniu, że osoba wskazana na potwierdzeniu odbioru pisma jako domownik adresata, która pokwitowała jego odbiór, przyjęła je w celu oddania go adresatowi oraz na domniemaniu, że przedmiotowe pismo zostało doręczone. Datą natomiast doręczenia pisma jest dzień odebrania pisma przez dorosłego domownika, a nie dzień faktycznego odebrania przez adresata pisma przekazanego przez tego domownika. Oznacza to, że niedoręczenie przez dorosłego domownika w stosownym czasie przyjętego pisma do rąk adresata, nie ma wpływu na bieg terminu do wniesienia odwołania. W niniejszej sprawie P. N. (ojciec skarżącego) odebrał decyzję w dniu 28 sierpnia 2012 r. i podjął się tym samym oddania pisma adresatowi. Doszło zatem do zastępczego doręczenia przesyłki w trybie art. 43 K.p.a., a za datę doręczenia organ drugiej instancji trafnie uznał dzień doręczenia pisma dorosłemu domownikowi. Ponadto strona nie podważyła skutecznie domniemania doręczenia jej pisma w tej dacie, gdyż nie doprowadziła do wszczęcia postępowania w kwestii ewentualnego przywrócenia jej terminu do wniesienia odwołania. Z tych przyczyn, zdaniem Sądu pierwszej instancji, odwołanie zostało wniesione z uchybieniem czternastodniowego terminu wskazanego w art. 129 § 2 K.p.a. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł J. N. Zaskarżając wyrok w całości, jako podstawę kasacyjną wskazał na naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to: 1) art. 43 K.p.a. poprzez jego niewłaściwą wykładnię i zastosowanie polegające na przyjęciu przez Sąd pierwszej instancji, że dla skutecznego doręczenia pisma wystarczy złożenie podpisu przez domownika odbierającego korespondencję na awersie dokumentu potwierdzenia doręczenia (na awersie widnieją tylko oznaczenia stron; natomiast na rewersie znajduje się informacja o skutkach przyjęcia przesyłki adresowanej dla innego domownika, tj. zobowiązania się do doręczenia przesyłki adresatowi i konsekwencjach wynikających z niewykonania tego zobowiązania). Tymczasem zgodnie z ww. przepisem dla skuteczności takiego doręczenia konieczne jest, aby odbierający korespondencję podjął się jej oddania adresatowi. W takim przypadku istotne jest, aby odbierający korespondencję złożył podpis pod tym oświadczeniem (na rewersie), tylko wtedy będzie możliwe wykazanie, że miał on świadomość konsekwencji odebrania przez niego przedmiotowej przesyłki; 2) art. 129 § 2 K.p.a. poprzez jego błędną wykładnię i zastosowanie polegające na przyjęciu przez Sąd pierwszej instancji, że termin do wniesienia odwołania liczy się od dnia doręczenia zastępczego, nawet jeśli było ono wadliwe, podczas gdy zgodnie z tym przepisem termin ten liczy się od dnia skutecznego doręczenia decyzji stronie. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że błędne jest stanowisko Sądu pierwszej instancji, że sam podpis odbierającego korespondencję domownika na potwierdzeniu odbioru, tj. awersie, gdzie widnieją jedynie oznaczenia stron jest wystarczające do uznania, iż pismo zostało skutecznie doręczone. Do uznania bowiem, że dana osoba skutecznie zobowiązała się do oddania pisma innej osobie, konieczne jest złożenie podpisu osoby zobowiązującej się do przekazania pisma pod oświadczeniem o konsekwencjach odebrania takiego pisma. Takie natomiast oświadczenie z miejscem na złożenie pod nim podpisu - w korespondencjach przekazywanych przez listonoszy – znajduje się na drugiej stronie potwierdzenia odbioru, tj. rewersie. Nie można w związku z tym zgodzić się, że podpisanie jedynie awersu (w sytuacji, gdy stosowne oświadczenie pod jakim następuje odbiór danego pisma znajduje się na rewersie) może wywołać określone skutki prawne. W konkluzji skargi kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania i zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania kasacyjnego oraz rozpoznanie sprawy również pod nieobecność skarżącego bądź jego pełnomocnika. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jedynie pod rozwagę z urzędu nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznanie sprawy ograniczył do zbadania zasadności zarzutów podniesionych w podstawach skargi kasacyjnej. W myśl art. 43 K.p.a. - "W przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. O doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy zawiadamia się adresata, umieszczając zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy to nie jest możliwe, w drzwiach mieszkania". Przepis powyższy reguluje kwestię tzw. doręczenia zastępczego. W doktrynie wskazuje się, że przewidziane w art. 43 K.p.a. doręczenie jest skuteczne, jeśli zostaną spełnione następujące przesłanki: a) adresat jest nieobecny w mieszkaniu w czasie doręczania pisma, b) pismo zostało przyjęte za pokwitowaniem przez dorosłego domownika, sąsiada lub dozorcę, c) osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi, d) w razie gdy pismo zostało przyjęte przez sąsiada lub dozorcę, o doręczeniu pisma tym osobom umieszczono zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej lub na drzwiach mieszkania adresata (zob. A. Wróbel w: M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2013, s. 372). Z przyjętego przez Sąd pierwszej instancji, jako podstawa orzekania, stanu faktycznego, który znajduje potwierdzenie w aktach sprawy, wynika, że w dniu 28 sierpnia 2012 r. P. N. (ojciec skarżącego) odebrał przesyłkę urzędową – decyzję Starosty [...] z dnia [...] sierpnia 2012 r. orzekającą o zatrzymaniu J. N. prawa jazdy kat. B, do czasu wykazania się posiadaniem kwalifikacji. Na znajdującym się w aktach administracyjnych (k. 5) zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki widnieje podpis P. N., z zaznaczeniem, że jest on ojcem adresata. Na odwrotnej stronie druku potwierdzenia zaznaczono, że pismo zostało doręczone z powodu nieobecności adresata, dorosłemu domownikowi, który - zgodnie z drukiem potwierdzenia odbioru - podjął się oddania pisma adresatowi. Z powyższego wynika zatem, że doręczenie decyzji Starosty [...] z dnia [...] sierpnia 2012 r. nastąpiło w trybie art. 43 K.p.a. (doręczenie zastępcze). Przedmiot sporu w sprawie niniejszej stanowi kwestia skuteczności doręczenia, w opisany wyżej sposób, decyzji Starosty [...]. W szczególności skarżący stara się wykazać, że nie doszło do spełnienia wskazanej w art. 43 K.p.a. przesłanki warunkującej prawidłowość doręczenia w tym trybie, która polega na podjęciu się przez osobę odbierającą pismo oddania tegoż pisma adresatowi. Według skarżącego, odbierająca to pismo osoba, w tym przypadku jego ojciec jako dorosły domownik, powinna złożyć pod oświadczeniem o podjęciu się oddania pisma właściwemu adresatowi dodatkowy podpis. Z takim poglądem zgodzić się nie można. Przepis art. 43 K.p.a., stanowiący o tzw. doręczeniu zastępczym, był wielokrotnie przedmiotem interpretacji w orzecznictwie sądów administracyjnych. W wyroku z dnia 17 listopada 2009 r., sygn. akt II GSK 208/09 (ONSAiWSA 2011, nr 2, poz. 37), NSA stwierdził, że wykładnia gramatyczna i logiczna przepisu art. 43 K.p.a. prowadzi do wniosku, że pokwitowanie złożone przez dorosłego domownika na dowodzie doręczenia jest następstwem aktu woli, jakim jest podjęcie się przez tę osobę oddania pisma adresatowi. Jednocześnie NSA wskazał, że z przepisu tego nie wynika konieczność zobowiązania się przez odbierającego pismo dorosłego domownika do oddania pisma adresatowi czy to w postaci złożenia pisemnego oświadczenia lub też podpisania zobowiązania zamieszczonego już na druku poświadczenia odbioru. Analogicznie przyjął NSA w wyroku z dnia 14 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 315/06 (publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl), wskazując, że przepis art. 43 K.p.a. nie wymaga stosowania sformalizowanego uzewnętrznienia gotowości przyjęcia pisma i podjęcia się oddania go adresatowi. Wystarczy, aby na podpisywanym przez osobę, jako domownika, potwierdzeniu odbioru pisma znajdowała się informacja, że doręczenie następuje, jeżeli osoba ta podjęła się oddania pisma adresatowi. Takie pokwitowanie jest dostatecznym dowodem podjęcia się oddania pisma adresatowi. Podobne stanowisko zajął NSA w wyrokach: z dnia 8 listopada 2007 r., sygn. akt II GSK 192/07; z dnia 18 stycznia 2012 r., sygn. akt II OSK 2070/10 i z dnia 23 września 2009 r., sygn. akt II GSK 60/09 (publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przyjęta w orzecznictwie sądów administracyjnych wykładnia przepisu art. 43 K.p.a., jako opierająca się na domniemaniu, że wskazana na potwierdzeniu odbioru przesyłki, jako domownik adresata, osoba, która je pokwitowała, przyjęła ją w celu oddania adresatowi – jest również zgodna z art. 26 ust. 2 pkt 3, obowiązującej w dniu odbioru przedmiotowej decyzji, ustawy z dnia 12 czerwca 2012 r. – Prawo pocztowe (tekst jedn. Dz.U z 2008 r. Nr 189, poz. 1159, ze zm.) oraz § 35 i 37 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 9 stycznia 2004 r. w sprawie warunków wykonywania powszechnych usług pocztowych (Dz.U. Nr 5, poz. 34, ze zm.). Powołane wyżej przepisy rozporządzenia stanowią, że przesyłki rejestrowe doręcza się za pokwitowaniem odbioru, które powinno zawierać czytelny podpis odbiorcy i datę odbioru (§ 35 ust. 1 i 3); odmowę pokwitowania odbioru przesyłki rejestrowanej uważa się za odmowę jej przyjęcia (§ 37 ust. 1). Analogiczną regulację w tym zakresie zawierają przepisy, obowiązującej od dnia 1 stycznia 2013 r., ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe (Dz.U. poz. 1529) oraz rozporządzenia Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 29 kwietnia 2013 r. w sprawie warunków wykonywania usług powszechnych przez operatora wyznaczonego (Dz.U. poz. 545). Przepisy prawa pocztowego nie dają więc podstaw do domagania się dodatkowych podpisów na potwierdzeniu odbioru, a pokwitowanie odbioru przesyłki równoznaczne jest z jej przyjęciem. Mając powyższe na uwadze należało dojść do wniosku, że doręczenie decyzji Starosty [...] z dnia [...] sierpnia 2012 r., w trybie art. 43 K.p.a., spełniało warunki wskazane w tym przepisie, co oznacza, że było ono prawidłowe oraz skuteczne prawnie. Przesyłka zawierająca decyzję została odebrana przez dorosłego domownika, przy zaznaczeniu przez doręczyciela, że podjął się on doręczenia przesyłki adresatowi. Odbiorca przesyłki wywiązał się z tego obowiązku, ponieważ oddał przesyłkę adresatowi. Podkreślić również należy, że miarodajna dla oceny, czy środek odwoławczy został wniesiony w ustawowym terminie, jest data doręczenia zastępczego, natomiast okoliczność, iż dorosły domownik nie doręczył w stosownym czasie przyjętego pisma do rąk adresata, nie ma wpływu na bieg terminu do wniesienia odwołania (tak: wyroki NSA z dnia 22 marca 2000 r., sygn. akt I SA/Lu 1731/98, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl; oraz z dnia 12 lutego 1997 r., sygn. akt I SA/Łd 163/96, publ. Lex nr 29034). W rozpoznawanej sprawie dniem doręczenia zastępczego przedmiotowej decyzji był 28 sierpnia 2012 r. Od tego dnia należało zatem liczyć upływ czternastodniowego terminu, przewidzianego w art. 129 § 2 K.p.a., na wniesienie odwołania. W takiej sytuacji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., działając na podstawie art. 134 K.p.a., prawidłowo zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] stycznia 2013 r. stwierdziło, że złożone przez J. N., w dniu 13 września 2012 r., odwołanie od decyzji Starosty [...] z dnia [...] sierpnia 2012 r. wniesione zostało z uchybieniem terminu określonego w art. 129 § 2 K.p.a. Tym samym podniesione w skardze kasacyjnej przez J. N. zarzuty naruszenia powołanych wyżej przepisów art. 43 K.p.a. i art. 129 § 2 K.p.a. należało uznać za niezasadne. Z powyższych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.