I OSK 1367/13

Dnia 10 lipca 2013 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Elżbieta Kremer po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 21 marca 2013 r., sygn. akt II SA/Sz 1123/12 oddalającego skargę K. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z dnia [...] września 2012 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia wypłaconego zasiłku stałego uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania. Postanowieniem z dnia 30 listopada 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie ustanowił skarżącemu pełnomocnika z urzędu radcę prawnego. Pismem z dnia [...] stycznia 2013 r. Okręgowa Izba Radców Prawnych w Szczecinie wyznaczyła r.pr. M. S.-D. jako pełnomocnika skarżącego. Pismem z dnia [...] stycznia 2013 r. wyznaczona pełnomocnik poinformowała OIRP, że ze względu na stan zdrowia nie będzie mogła reprezentować skarżącego w postepowaniu z jego udziałem i poprosiła o wyznaczenie innego pełnomocnika. Pismem z dnia [...] stycznia 2013 r. OIRP wyznaczyła skarżącemu nowego pełnomocnika – r.pr. R. G. Zarządzeniem z dnia 19 lutego 2013 r. o rozprawie wyznaczonej na dzień 21 marca 2013 r. zawiadomiono r.pr. M. S.-D. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 21 marca 2013 r., sygn. akt II SA/Sz 1123/12 oddalił skargę K. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z dnia [...] września 2012 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia wypłaconego zasiłku stałego. Od tego wyroku skarżący, reprezentowany przez r.pr. R. G., złożył skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania - art. 67§ 5, art. 91 § 2 oraz art. 183 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) poprzez niezawiadomienie przez sąd o terminie rozprawy ustanowionego pełnomocnika strony skarżącej, które to uchybienie o charakterze proceduralnym miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem strona została pozbawiona możności obrony swych praw. Postępowanie jest więc dotknięte wadą nieważności. W uzasadnieniu wskazał, że sąd nie zawiadomił pełnomocnika skarżącego o rozprawie i tym samym uniemożliwił mu obronę jego praw. Stanowi to jedną z przesłanek nieważności postępowania, bez względu na wynik sprawy. Wniósł ponadto o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, zasądzenie kosztów postępowania, przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej w trybie art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak pod rozwagę z urzędu nieważność postępowania. W rozpatrywanej sprawie sąd dostrzegł, podnoszone również przez skarżącego w skardze kasacyjnej, wystąpienie jednej z wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania sądowoadministracyjnego w postaci pozbawienia strony możności obrony swych praw (art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a.). Ustanowiony bowiem z urzędu pełnomocnik skarżącego nie został o rozprawie zawiadomiony. Strona jest pozbawiona możności obrony swych praw, gdy wskutek uchybień procesowych sądu lub strony przeciwnej nie może brać udziału w istotnej części postępowania (por. orzeczenie SN z dnia 13 marca 1998 r., I CKN 561/97, niepubl.; wyrok z dnia 25 października 2005 r., FSK 2405/04; Bogusław Gruszczyński, Komentarz do art. 183 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, LEX). O uchybieniu tym można mówić, gdy godzi ono w istotę procesu i stawia pod znakiem zapytania spełnienie jego celu w konkretnym przypadku (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 497 i n.). Nieważność postępowania z tej przyczyny zachodzi wówczas, gdy strona, wskutek naruszenia przepisów przez sąd I instancji, nie uczestniczy w postępowaniu, nie otrzymuje zawiadomień, zostaje pozbawiona możliwości przedstawienia swojego stanowiska (por. np. wyroki NSA z dnia 20 lutego 2008 r., sygn. akt I OSK 419/08; z dnia 25 stycznia 2006 r., sygn. akt II OSK 437/05; z dnia 21 lutego 2006 r., sygn. akt II GSK 378/05 oraz wyrok NSA o sygn. akt II GSK 1558/11). ) i nie ma możliwości usunięcia skutków tych uchybień na rozprawie poprzedzającej wydanie wyroku (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2000 r. sygn. akt III CKN 416/98, OSNC 2000 Nr 12, poz. 220). Nieważność postępowania z tej przyczyny zachodzi wówczas, gdy strona wskutek naruszenia przepisów przez sąd I instancji nie uczestniczy w postępowaniu, nie otrzymuje zawiadomień, zostaje pozbawiona możliwości przedstawienia swojego stanowiska (por. np. wyroki NSA z dnia 20 lutego 2008 r., sygn. akt I OSK 419/08; z dnia 25 stycznia 2006 r., sygn. akt II OSK 437/05; z dnia 21 lutego 2006 r., sygn. akt II GSK 378/05 oraz wyrok NSA o sygn. akt II GSK 1558/11). Rozpoznając tak przedstawiony zarzut stwierdzić trzeba, iż stosownie do regulacji zawartej w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. nieważność postępowania zachodzi, jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw. Podkreślić jednak również trzeba i tę okoliczność, że dla skuteczności uwzględnienia czy to na wniosek, czy też z urzędu takiej podstawy kasacji konieczne jest wniesienie kasacji przez podmiot, którego prawa naruszono, bowiem ustawodawca wprost wymaga spełnienia warunku pozbawienia strony wnoszącej kasację obrony "swych praw". Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym składzie podziela w pełni pogląd zawarty w wyroku NSA z dnia 15 czerwca 2012r. II OSK 1683/10, zgodnie z którym " Nie można wywodzić nieważności postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., mając na uwadze interes prawny osób nie wnoszących skargi kasacyjnej, lecz może to czynić wyłącznie strona, której utrudniono realizację prawa do sądu. W rozpoznawanej sprawie skargę kasacyjną wniósł skarżący reprezentowany przez radcę prawnego R. G., którego pełnomocnik nie został zawiadomiony o terminie rozprawy i nie brał udziału w rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym. Uchybienie sądu ma zatem w rozpatrywanej sprawie zasadnicze znaczenie dla prawidłowego prowadzenia postępowania - w zgodzie z przepisami prawa. Niezawiadomienie strony, o terminie rozprawy narusza bowiem art. 91 § 2 p.p.s.a. Działanie takie godzi ponadto w istotę przeprowadzania rozprawy z udziałem uczestników postępowania. Na rozprawie istnieje możliwość wypowiedzi uczestników postępowania odnośnie do stanu faktycznego i prawnego sprawy. Stanowi ona spełnienie konstytucyjnego wymogu jawności rozpoznawania sprawy. Tym m.in. różni się orzekanie na posiedzeniu niejawnym od orzekania na rozprawie. Pozbawienie uczestnika możliwości udziału w rozprawie uniemożliwia mu zatem pełną ochronę jego praw. W związku ze stwierdzoną nieważnością postępowania Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznanie sprawy ograniczył do wskazania przyczyny nieważności postępowania, nie badał zaś zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. oraz art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez ustanowionego z urzędu radcę prawnego orzeknie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie.