III SA/Gd 144/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Sędziowie Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Sędzia NSA Anna Orłowska (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Kinga Czernis, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 marca 2013 r. sprawy ze skargi H. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 19 grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 6 czerwca 2012 r. nr [...] 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją z dnia 6 czerwca 2012 r., Prezydent Miasta [...] powołując art.104 i 163 kpa oraz: art. 3 ustawy z dn. 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. Nr 205 z 2011 r., poz. 1212) w zw. z art. 2 pkt. 2, 3,7a, 11 i art. 10 ust.1, art.12 ust.2, art. 19, art.24 ust. 1 i art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 1 z 2009 r., poz.7 ze zm.) w zw. z rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 lipca 2010 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (Dz. U. z 2010 r, Nr 123, poz.836) orzekł o: - uchyleniu decyzji własnej z dnia 3 października 2011 r. (następnie zmienionej) w części dotyczącej przyznania O. G. świadczenia alimentacyjnego na okres od dnia 1 lutego 2012 r. do dnia 30 września 2012 r. , - odmowie przyznania prawa do świadczenia alimentacyjnego O.G. w okresie od 1 lutego 2012 r. do 30 września 2012 r., - uznaniu, że w/wskazane świadczenie zostało nienależnie pobrane w okresie od 1 lutego 2012 r. do 30 kwietnia 2012 r. Uzasadniając wskazane rozstrzygnięcie organ podał, że uchyloną decyzją przyznano świadczenie z funduszu alimentacyjnego na okres od dnia 1 października 2011 r. do dnia 30 września 2012 r. na rzecz O. G. z uwagi na bezskuteczność egzekucji prowadzonej wobec matki dziecka, K. G. W dniu 27 kwietnia 2012 r. K. G. poinformowała MOPS w G., że w styczniu 2012 r. dokonała spłaty całości zadłużenia. Na prośbę organu informacja ta została potwierdzona przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...]M. B. który w pismach z dnia 11 i 24 maja 2012 r. wyjaśnił, że dłużniczka uregulowała całość zadłużenia w kancelarii komornika w dniu 24 stycznia 2012 r. w związku z czym egzekucja przestała być bezskuteczna. Organ podkreślił, że pomimo obowiązku wynikającego z treści art. 19 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, przedstawiciel osoby uprawnionej tj. H. G. nie poinformował organu o fakcie spłaty zadłużenia przez matkę dziecka, wobec czego świadczenia wypłacone za okres od 1 lutego 2012 r. do 30 kwietnia 2012 r. należało uznać za nienależnie pobrane (art. 2 pkt 7 a cyt. ustawy). W odwołaniu od decyzji H. G. wskazał, że MOPS wstrzymał wypłatę alimentów z funduszu z dniem 1 maja 2012 r. i występuje z żądaniem zwrotu kwot wypłaconych od lutego 2012 r. Nie informując komornika o wstrzymaniu alimentacji, przyjmuje jednocześnie od komornika wpłaty dokonywane przez dłużniczkę. Odwołujący się zaznaczył, że nie mógł poinformować organ o wypłacalności dłużniczki, ponieważ dowiedział się o tym fakcie dopiero z pisma MOPS z dnia 28 maja 2012 r. (zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia nienależnego pobrania świadczenia z funduszu alimentacyjnego). Z informacji udzielnej H. G. przez komornika wynika natomiast, że MOPS był zawiadomiony o wypłacalności dłużniczki już w styczniu 2012 r. Zaskarżoną decyzją z dnia 19 grudnia 2012 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając swoje stanowisko Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] wskazało, że w art. 24 ust.1 ustawy przewiduje, że właściwy organ może bez zgody osoby uprawnionej zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, m.in. jeżeli osoba nienależnie pobrała świadczenia. Organ podkreślił, że z akt sprawy jednoznacznie wynika, że w sprawie wystąpiła przesłanka nienależnie pobranego świadczenia, ponieważ alimenty zostały wypłacone pomimo, że egzekucja stała się skuteczna. Organ odwoławczy przyznał, że nie można zgodzić się z organem I instancji, aby skarżący nie dopełnił obowiązku zgłoszenia faktu uregulowania zadłużenia przez K. G., skoro nie posiadał takiej wiedzy. W ocenie organu okoliczność ta nie mogła mieć jednak wpływu na zmianę stanowiska, jakie podjęto w sprawie, wobec niekwestionowanego faktu ustania bezskuteczności egzekucji i treści art. 24 ust. 1 cyt. ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniósł opiekun prawny O. G., H. G. żądając wypłaty zaległych świadczeń oraz oddalenia żądania zwrotu świadczeń uznanych przez organ za nienależnie pobrane. Skarżący wskazał, że w kwietniu 2012 r. dłużniczka zgłosiła spłatę zadłużenia w MOPS, wobec czego MOPS od maja 2012 r. wstrzymał wpłatę alimentów. Nie powiadomił jednocześnie komornika, aby wpłacane w dalszym czasie przez dłużniczkę alimenty komornik przesyłał bezpośrednio na adres małoletniego O. G. W efekcie, w okresie od maja do września 2012 r., O. G. nie otrzymał żadnych alimentów, ani z funduszu alimentacyjnego, ani za pośrednictwem komornika, ani też bezpośrednio od osoby zobowiązanej do alimentacji. Wypłata alimentów przez komornika rozpoczęła się dopiero od września 2012 r. Skarżący podkreślił, że w żaden sposób nie przyczynił się do zaistnienia powyższej sytuacji, która jest wynikiem spóźnionego zawiadomienia MOPSu o skuteczności egzekucji i braku współpracy pomiędzy organami. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Organ podkreślił, że niezależnie od wiedzy i świadomości przedstawiciela prawnego osoby uprawnionej, na skutek skuteczności egzekucji komorniczej, uległa zmianie sytuacja dochodowa rodziny, wobec czego zasadne było wydanie decyzji w trybie art. 24 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga jest zasadna. Skarżący - jak wynika z analizy treści skargi - zarzucił organom naruszenie przepisów ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (j.t. Dz. U. z 2009 r., Nr 1, poz. 7) przez błędne uznanie, że wypłacone w okresie od 1 lutego do 30 kwietnia 2012 r. świadczenie zostało nienależnie pobrane, ponieważ jego wypłata nastąpiła pomimo okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia. W ocenie Sądu stanowisko wyrażone w skardze jest słuszne. Skarżący trafnie wywodzi, że wypłacone mu w ww. okresie świadczenie nie było świadczeniem nienależnym. Wypłata świadczenia znajdowała oparcie w decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia 3 października 2011 r. (następnie zmienionej) przyznającej O. G. świadczenie alimentacyjne na okres od dnia 1 października 2011 r. do dnia 30 września 2012 r. Pobierając świadczenie skarżący nie miał świadomości, że dłużniczka dokonała spłaty zadłużenia. Zasadnie wskazuje zatem, że w żaden sposób nie zawinił zaistniałej sytuacji, a wypłata świadczenia nastąpiła na skutek braku porozumienia i braku współpracy pomiędzy organami tj. MOPS i komornikiem. Jako podstawę zaskarżonej decyzji wskazano m.in. art. 24 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela oraz marszałek województwa mogą bez zgody osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela ustawowego zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń, egzekucja stała się skuteczna, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenia. Z art. 2 pkt 7 lit. a tej ustawy wynika zaś, że ilekroć w ustawie jest mowa o nienależnie pobranym świadczeniu oznacza to świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części. Sąd nie kwestionuje, że w związku ze spłatą zadłużenia przez K. G. egzekucja stała się skuteczna. W sprawie niewątpliwie zaistniały zatem przesłanki do wydania decyzji zmieniającej decyzję, na mocy której O. G. nabył prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z uwagi na stan faktyczny niniejszej sprawy podkreślania wymaga, że pomimo tego, że egzekucja przestała być bezskuteczna, wstrzymanie wypłaty świadczenia nie mogło nastąpić bez wydania decyzji, o której mowa w art. 24 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Z tego względu nie można czynić skarżącemu zarzutu, że w okresie od lutego do kwietnia 2012 r. pobierał świadczenie, a tym bardziej żądać jego zwrotu. Świadczenie było wypłacane na podstawie obowiązującej decyzji, która nie była w tamtym czasie zmieniona ani uchylona. Skarżący nie miał zaś świadomości, że egzekucja stała się skuteczna, co nie jest kwestionowane przez organ odwoławczy. Sąd podziela stanowisko SKO, że okoliczność braku świadomości skarżącego powinna być okolicznością pozostającą bez wpływu na treść rozstrzygnięcia. Rozstrzygnięcie to było jednak błędne. W ocenie Sądu zwrócenie uwagi na brak świadomości skarżącego co do skuteczności egzekucji, dobrze jednak uwypukla to, że wyłącznie na skutek braku prawidłowej współpracy pomiędzy organami (MOPSu i komornika) i błędnej wykładni art. 24 i 2 ust. 7 osoba uprawniona do alimentów bez jakiejkolwiek winy jej opiekuna została pozbawiona świadczeń alimentacyjnych i nie otrzymała ich w żadnej formie ani od komornika, ani od funduszu alimentacyjnego, ani też od dłużniczki. Podkreślenia wymaga, że uchylenie lub zmiana w trybie art. 24 ust. 1 ustawy decyzji administracyjnej, następuje w określonym celu jakim jest zmiana stanu prawnego, ukształtowanego decyzją przyznającą świadczenie. Zmiana lub uchylenie decyzji prowadzą do pozbawienia strony nabytego prawa do świadczeń. Na mocy art. 24 ust. 1 pozbawienie przyznanego decyzją prawa nie może nastąpić z mocą wsteczną, a jedynie na przyszłość (ex nunc tj. z chwilą wejścia tej decyzji do obrotu prawnego). Wynika to zarówno z uregulowań art. 24 i 25 ustawy jak i z wyjaśnień zawartych w dorobku orzecznictwa sądów administracyjnych w podobnych sprawach (por. teza wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 lutego 2012 r. I OSK 1662/11: "postępowanie administracyjne w sprawie zmiany lub uchylenia decyzji administracyjnej przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego może dotyczyć jedynie aktu administracyjnego, który nadal reguluje sytuację prawną osoby otrzymującej bieżące świadczenia z funduszu. Przewidziana w przepisie art. 24 ust. 1 u.p.o.u.a. weryfikacja świadczenia może odnosić skutek jedynie na przyszłość" (LEX nr 1120615) i przywołane w uzasadnieniu do w/w wyroku inne orzeczenia NSA, cyt.:" Dokonana w zaskarżonym wyroku wykładnia wskazanych wyżej przepisów ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, którą niniejszy skład Sądu podziela nawiązuje do stanowiska wyrażonego w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 lipca 2010 r., I OSK 597/10, publ. Lex nr 603373. Stanowisko tam zawarte znalazło pełną akceptację w orzecznictwie tego Sądu (vide np. wyroki NSA: z dnia 21 października 2010 r., publ. Lex nr 745365, I OSK 899/10, z dnia 28 czerwca 2011 r., publ. CBOIS, I OSK 330/11 i z dnia 14 lipca 2011 r., I OSK 681/11, publ. Lex nr 1082798"). Reasumując brak jest podstaw prawnych do wydawania w oparciu o regulację art. 24 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów decyzji zmieniającej ostateczne rozstrzygnięcie, na mocy którego strona pobrała już świadczenia z funduszu. Nie istnieje bowiem podstawa prawna, by w oparciu o omawiany przepis usunąć konsekwencje prawne wywołane przez weryfikowane rozstrzygnięcie, na podstawie którego wypłacono już lub - nie wypłacono, świadczenia. Zaskarżone decyzje organów obu instancji wydano zatem z naruszeniem przepisów prawa procesowego i prawa materialnego, co mogło i miało istotny wpływ na wynik sprawy. Niezależnie od faktu, że komornik powinien niezwłocznie po spłacie zadłużenia przez K. G. (styczeń 2012 r.) zawiadomić MOPS o tym, że egzekucja stała się skuteczna, otrzymując takie zawiadomienie dopiero w maju 2012 r. MOPS nie powinien ujemnymi konsekwencjami tego faktu obciążać osoby uprawnionej do alimentacji, lecz zgodnie z dyspozycją art. 24 ust. 1 ustawy, podjąć decyzję o wstrzymaniu alimentacji z funduszu od miesiąca następnego po miesiącu, w którym dowiedział się, że egzekucja stała się skuteczna. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy będą zobowiązane do pełnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i zastosowania właściwych przepisów, z uwzględnieniem zaprezentowanej powyżej wykładni przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Sąd wyjaśnia jednocześnie, że ponieważ postępowanie administracyjne w sprawie zmiany lub uchylenia decyzji administracyjnej przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego może dotyczyć jedynie aktu administracyjnego, który nadal reguluje sytuację prawną osoby otrzymującej bieżące świadczenia z funduszu, w sytuacji, gdy upłynął już okres, na jaki świadczenie zostało przyznane, zastosowanie znaleźć może jedynie instytucja materialnoprawna zwrotu świadczeń. Z akt sprawy wynika, że w okresie od lutego do kwietnia 2012 fundusz alimentacyjny wypłacił świadczenie, które nie było świadczeniem nienależnym, wobec czego brak jest podstaw do żądania jego zwrotu od skarżącego. Wobec wydania zaskarżonej decyzji w dniu 6 czerwca 2012 r. skarżącemu powinno zostać z funduszu również wypłacone świadczenie za miesiąc maj. Ponieważ dłużniczka w dalszym czasie tj. w okresie od czerwca do września 2012 r. wpłacała alimenty na konto komornika powinny być one przekazywane skarżącemu przez komornika w związku z wydaniem zaskarżonej decyzji wstrzymującej alimentację. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ ma obowiązek doprowadzenia rozliczeń pomiędzy funduszem, komornikiem oraz skarżącym do stanu zgodnego z prawem, bez uszczerbku dla O. G. uprawnionego do świadczeń alimentacyjnych na mocy Wyroku Sądu Okręgowego [...] z dnia 15 marca 2007 r., sygn. akt [...]. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uwzględnił skargę i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w pkt. 1 sentencji wyroku. Orzeczenie w pkt. 2 sentencji znajduje umocowanie w art. 152 p.p.s.a.