II GSK 1933/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Czesława Socha (spr.) Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia del. WSA Henryka Lewandowska- Kuraszkiewicz Protokolant Kacper Tybuszewski po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2014 r na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej D. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 17 kwietnia 2013 r. sygn. akt VI SA/Wa 250/13 w sprawie ze skargi D. P. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu wstępnego na aplikację radcowską 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od D. P. na rzecz Ministra Sprawiedliwości 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 17 kwietnia 2013 r. o sygn. VI SA/Wa 250/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę D. P. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu wstępnego na aplikację radcowską. Sąd I instancji przyjął, że organ prawidłowo utrzymał w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w W. z dnia [...] września 2012 r., którą stwierdzono, że skarżąca uzyskała negatywny wynik z egzaminu wstępnego na aplikację radcowską. Zdaniem Sądu, egzamin został przeprowadzony z zachowaniem wymagań formalnych przepisów ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm.). Natomiast co do kwestii merytorycznej prawidłowości pytań testowych zakwestionowanych przez skarżącą oraz udzielonych przez nią odpowiedzi, Sąd uznał, że kwestia ta została w sposób jednoznaczny wyjaśniona w zaskarżonej decyzji. W myśl przepisów ustawy o radcach prawnych, że pytania egzaminacyjne powinny być precyzyjne i jednoznaczne, a taka precyzja i jednoznaczność możliwa jest wówczas, gdy poprawna odpowiedź wynika z treści przepisów prawa, nie zaś z ich często niejednoznacznej interpretacji, a ponadto odpowiada wymogom logiki. W ocenie Sądu, taka sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie. Odnosząc się do zakwestionowanych pytań nr 25, 26, 29, 77, 93 oraz 98, Sąd stwierdził, że Minister Sprawiedliwości właściwie ustalił, iż pytania te zostały sformułowane jasno oraz precyzyjnie, a wśród zaproponowanych dla nich odpowiedzi, tylko jedna był właściwa, wynikając wprost z przepisów prawa. Nawet jeśli przepis prawny nie zawierał treści danej normy prawnej expressis verbis, to normę tę można było łatwo odtworzyć, wykazując tym samym podstawową znajomość zasad prawa, która powinna być nabyta w wyniku ukończenia studiów prawniczych. W orzecznictwie przyjmuje się, iż dopuszczalne jest wymaganie od kandydatów na aplikantów znajomości podstawowych zasad wykładni prawa, czy analitycznego myślenia. Zdający muszą chociażby umieć rekonstruować nieskomplikowane normy prawne, czy potrafić rozstrzygać proste problemy interpretacyjne. Zdaniem Sądu, zakwestionowane pytanie nr 25 dotyczyło podstawowej zasady obowiązującej w postępowaniu karnym przyspieszonym. Prawidłową była odpowiedź "A", że w tym postępowaniu nie ma możliwości odraczania ogłoszenia wyroku przez sąd. Skarżącej jako absolwentce prawa, powinno być wiadome, że odroczenie ogłoszenia wyroku w postępowaniu przyspieszonym, wiąże się z przedłużeniem tego postępowania. Ponadto, z natury rzeczy w postępowaniu przyspieszonym rozpoznawane są sprawy karne proste i nieskomplikowane, co również wyklucza odpowiedź "C" udzieloną przez skarżącą oraz odpowiedź "B", w których mowa o "zawiłości" spraw. Ustosunkowując się do zastrzeżeń skarżącej odnośnie pytania nr 26, dotyczącego sporządzania z urzędu uzasadnienia wyroku przez sąd karny odwoławczy, Sąd podzielił stanowisko Ministra Sprawiedliwości, że pytanie to było proste i wymagało znajomości procedury karnej w zakresie sporządzania uzasadnienia wyroków. Bez wnikania zatem w meandry tej procedury, można było udzielić prawidłowej odpowiedzi, iż uzasadnienie powinno być sporządzone z urzędu zawsze, gdy zgłoszone zostało zdanie odrębne. Zdanie odrębne jest bowiem wyrazem braku jednomyślności sądu. Instytucja ta, choć w praktyce – zwłaszcza sądów niższego rzędu – nieczęsto wykorzystywana, pełni istotną funkcję w procesie karnym. Z jednej bowiem strony daje przegłosowanemu członkowi składu orzekającego możliwość zamanifestowania, że w określonej kwestii posiada on inne zdanie niż większość składu orzekającego, z drugiej zaś stanowi istotny sygnał dla stron, że w sprawie występują takie zagadnienia faktyczne lub prawne, których jednomyślne rozstrzygnięcie było dla składu orzekającego niemożliwe, co może mieć znaczenie z punktu widzenia ewentualnego wniesienia środka odwoławczego. Idąc tym tokiem rozumowania, prawidłowa odpowiedź na pytanie nr 26 (odpowiedź "B") nie mogła nastręczać kandydatowi istotnych trudności. Powyższe uwagi odnoszą się również do pytania nr 29, gdzie skarżąca zaznaczyła odpowiedź "A" – pouczenie, zaś prawidłowa była odpowiedź "C" – nagana. Prawidłowa odpowiedź na to pytanie wymagała znajomości kodeksu wykroczeń, a zwłaszcza art. 41 tej ustawy i porównania tego przepisu do art. 18 kodeksu, który wymienia kary, jakie wymierza się sprawcy wykroczenia. Wśród tych kar znajduje się także kara nagany, zatem logiczny jest wniosek, że kara nagany nie może być jednocześnie środkiem oddziaływania wychowawczego w rozumieniu normatywnym. W zakresie pytania nr 77, które dotyczyło zniesienia separacji, Sąd wskazał, że zarówno odpowiedź udzielona na to pytanie przez skarżącą (odpowiedź "A"), jak też podnoszone przez nią zarzuty świadczą o niezrozumieniu istoty instytucji "zgodnego żądania małżonków", które może mieć miejsce nawet w sytuacji, gdy sam wniosek zostanie zgłoszony przez jednego z małżonków na piśmie, zaś do wniosku tego przyłączy się np. na rozprawie drugi małżonek. Z tych względów zarzuty skargi w zakresie tego pytania w całości nie są zasadne. Zakwestionowane błędnie przez skarżącą pytanie nr 93 dotyczyło kodeksu spółek handlowych, w którym chodziło o solidarną odpowiedzialność wspólników, a mianowicie wspólnika występującego ze spółki i wspólnika przystępującego do spółki. Pytanie to zostało opracowanie na kanwie art. 10 § 3 kodeksu spółek handlowych, stanowiąc wręcz odzwierciedlenie treści tego przepisu. W tym stanie rzeczy zarzuty skargi co do zastosowania przez ustawodawcę "koniunkcji" stanowią de facto podważanie treści ww. przepisu w sposób wskazujący na brak zrozumienia istoty rzeczy. Ostatnie z pytań zakwestionowanych przez skarżącą (nr 98) dotyczyło instytucji zawyżenia wkładu niepieniężnego w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością. W pytaniu tym chodziło o znajomość art. 175 § 1 kodeksu spółek handlowych. Sąd podzielił argumenty Ministra Sprawiedliwości, że z treści tego pytania nie wynikało, jak to sugeruje skarżąca, iż chodzi o własność wkładu, ale o stopień zawyżenia wartości tego wkładu. Według prawidłowej odpowiedzi "B" wartość ta musiała być "znacznie" zawyżona, co wynika wprost z art. 175 § 1 kodeksu spółek handlowych. W konsekwencji, udzielona przez skarżącą odpowiedź "A" dotycząca nieznacznego zawyżenia, była niezgodna z treścią ww. przepisu. Natomiast rację ma organ, że skierowanie zarzutów skargi pod adresem sformułowań odnoszących się do wspólnika, który "wniósł zawyżony wkład" oraz którego "wkład został zawyżony" nie dotykało istoty tego pytania. Reasumując powyższe rozważania, Sąd I instancji stwierdził, że Minister Sprawiedliwości prawidłowo, w sposób wszechstronny zbadał kartę odpowiedzi skarżącej oraz przebieg egzaminu wstępnego na aplikację. W ramach swoich uprawnień i obowiązków, jako organ odwoławczy, zobowiązany był do ponownego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy, co uczynił. Sąd podzielił ocenę Ministra, że wszystkie pytania testowe zostały sformułowane jednoznacznie, a wśród propozycji odpowiedzi była wyłącznie jedna poprawna odpowiedź, oparta na przepisach prawa obowiązujących w dniu przeprowadzenia egzaminu. Tym samym należało stwierdzić, że test egzaminacyjny, w oparciu o który przeprowadzony był egzamin, odpowiadał kryteriom, o których mowa w ustawie o radcach prawnych. Organ odniósł się także szeroko do argumentacji skarżącej zawartej w odwołaniu, czemu dał wyraz w uzasadnieniu skarżonej decyzji, które odpowiada dyspozycji art. 107 § 3 k.p.a. Sąd nie dopatrzył się w kontrolowanym postępowaniu naruszeń prawa, które mogły mieć jakikolwiek istotny w pływ na wynik sprawy. W tych okolicznościach, skarga podlegała oddaleniu. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła D. P., domagając się jego uchylenia i orzeczenia co do istoty sprawy oraz zasądzenia na jej rzecz kosztów postępowania z uwzględnieniem kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz opłaty skarbowej od udzielonego pełnomocnictwa. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła rażące naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, które miało wpływ na wynik sprawy, albowiem skutkowało bezzasadnym nieprzyznaniem skarżącej punktów za prawidłowe odpowiedzi na pytania nr 25, 26, 29, 77, 93 i 98. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że pytania w teście powinny być precyzyjne i jednoznaczne, sformułowane w sposób niebudzący wątpliwości, tak aby kandydat na aplikanta mógł wskazać tylko jedną odpowiedź jako prawidłową i odpowiedź ta winna wynikać wprost z przepisów prawa przy zastosowaniu logicznego rozumowania i zasad wykładni. Skarżąca wskazała argumenty na poparcie twierdzenia, iż zakwestionowane przez nią pytania testowe powyższych wymogów nie spełniały, co uzasadnia wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku jako niezgodnego z prawem. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Podał, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, a wyrok Sądu I instancji odpowiada prawu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest nieuzasadniona. Zgodnie z art. 173 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) od wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny wyroku przysługuje skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W tym trybie wpłynęła skarga kasacyjna w niniejszej sprawie i spełnia ona wymogi określone w art. 174, 175 § 1, 176 oraz 177 § 1 tej ustawy. Oznacza to, że zaistniały podstawy do merytorycznego jej rozpoznania. Przepis art. 183 § 1 powołanej wyżej ustawy obliguje Naczelny Sąd Administracyjny do rozpoznania sprawy w granicach skargi kasacyjnej. Sąd ten z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy. Stwierdzić należy, że w sprawie niniejszej nie występuje żadna z okoliczności stanowiących o nieważności postępowania. Skarga kasacyjna w niniejszej sprawie nie powołuje żadnych przepisów proceduralnych, o których mowa w art. 174 pkt 2 cytowanej wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Oznacza to, że Naczelny Sąd Administracyjny związany jest stanem faktycznym sprawy będącym podstawą wydania zaskarżonego wyroku. W konsekwencji dla oceny trafności podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów dotyczących naruszenia prawa materialnego miarodajny jest stan faktyczny ustalony przez sąd w zaskarżonym wyroku. Tak ustalony stan faktyczny uzasadniał przyjętą przez Sąd I instancji podstawę do zastosowania prawa materialnego. Kasator powołując się na naruszenie prawa materialnego, zarzut sprowadził do rażącego naruszenia prawa poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 339 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm.). Chodzi o to, że skarżącej bezzasadnie nie przyznano punktów za prawidłowe odpowiedzi na pytania nr 25, 26, 29, 77, 93 i 98. Oznacza to, że kwestia sporna w przedmiotowym postępowaniu sprowadziła się do rozstrzygnięcia kwestii procesowej, która przez kasatora nie została zaskarżona. Naczelny Sąd Administracyjny będąc zatem związany stanem faktycznym ustalonym i przyjętym przez Sąd I instancji, wobec treści art. 183 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi związany jest granicami skargi kasacyjnej. Nie jest w stanie wkraczać w prawidłowość oceny stanu faktycznego zakwestionowanego zarzutem naruszenia prawa materialnego. W konsekwencji należało przyjąć, że ocena pytań, o których mowa wyżej, została przez Sąd I instancji dokonana sposób prawidłowy. Należało wobec tego dokonać oceny czy naruszone zostały przepisy prawa materialnego, do których odwołał się kasator w zarzucie skargi kasacyjnej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzut ten jest nieuzasadniony. Nie ulega wątpliwości, że w sprawie rozstrzygnięcie należało oceniać w oparciu o kryteria, o których mowa w art. 339 ust. 1 cytowanej wyżej ustawy o radcach prawnych. Przepis ten stanowi, że egzamin wstępny polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 150 pytań zawierających po 3 propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa, oraz z karty odpowiedzi. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź, którą zaznacza na karcie odpowiedzi stanowiącej integralną część testu. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt. O ile kasator odwołuje się do jego niewłaściwego zastosowania, to należy podkreślić, że nie wskazuje na czym niewłaściwe zastosowanie polega. Brak wskazania przez kasatora tego kryterium uniemożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu dokonanie jego oceny. Podkreślić przy tym należy, że niewłaściwe zastosowanie prawa materialnego, o którym mowa w art. 174 pkt 1 cytowanej wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi to jedna z form naruszenia prawa materialnego. Polega na tak zwanym błędzie w subsumpcji, co wyraża się w tym, że stan faktyczny ustalony w sprawie błędnie uznano za odpowiadający stanowi hipotetycznemu przewidzianemu w normie prawnej albo że ustalonego stanu faktycznego błędnie nie "podciągnięto" pod hipotezę określonej normy prawnej (komentarz – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2004 r. str. 246). Uznać zatem należało, że test egzaminacyjny, w oparciu o który przeprowadzony był egzamin, odpowiadał kryterium, o którym mowa w art. 339 ust. 1 tej ustawy. Otrzymana ilość punktów poprawnych i niepoprawnych nie wpłynęła na jego wynik, który w ostateczności pozostał negatywny. Trafnie Sąd I instancji zwrócił uwagę, że przepis ten określa wynik egzaminu wstępnego nie do decyzji uznaniowej lecz przesądzającej o pozytywnym jego wyniku w sytuacji otrzymania co najmniej 100 punktów, o czym mowa w ust. 3. Niewątpliwie kwalifikowane naruszenie przepisów prawa materialnego w rozumieniu art. 156 k.p.a. należałoby uznać za naruszenie będące podstawą kasacyjną, o której mowa w art. 174 pkt 1 cytowanej wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Należało zatem w sprawie także odnieść się do tej instytucji, skoro kasator uznał i zakwalifikował wyżej wymieniony przepis do tej kategorii. Rażące naruszenie prawa stanowi jedną z kwalifikowanych wad wskazanych w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Analiza dorobku prawa, jak i judykatury przyjęła, że zachodzi ono wówczas, gdy treść rozstrzygnięcia pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że owo rozstrzygnięcie nie może być akceptowane jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Rażące naruszenie prawa jest więc z reguły wyrazem ewidentnego, oczywistego błędu w interpretacji prawa i ma miejsce wtedy, gdy stwierdzone naruszenie ma znaczenie większej wagi aniżeli stabilność ostatecznego rozstrzygnięcia organu administracji. O rażącym naruszeniu prawa można zatem mówić wtedy, gdy spełnione zostały trzy przesłanki: naruszenie prawa ma charakter oczywisty, charakter przepisu, który został naruszony pozwala na uznanie oczywistości naruszenia, przemawiają za tym racje ekonomiczne i gospodarcze, które wywołuje rozstrzygnięcie. Przechodząc na grunt przedmiotowej sprawy stwierdzić należy, że przepisy prawa dotyczące postępowania egzaminacyjnego radcowskiego nie zawierają takich regulacji, które wskazywałyby expressis verbis na przypadki powodujące nieważność decyzji z mocy prawa. Zdaniem Sądu, ocena ta nie dotyczy także wymienionego przez kasatora art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych. Powyższe oznacza, że Sąd I instancji miał podstawy do przyjęcia jako zgodnej z prawem decyzji zaskarżonej. Dokonał prawidłowej oceny tej decyzji pod względem faktycznym i prawnym, przyjmując jako nienaruszającej obowiązujących przepisów prawa. Brak wykazania przy tym przez kasatora przekroczenia prawa w sposób jasny i niedwuznaczny oznacza brak podstaw do powoływania się na naruszenie prawa materialnego w sposób rażący. Reasumując należało przyjąć, że wymieniony przepis prawa materialnego nie został naruszony w sposób wskazany przez kasatora i dlatego skargę kasacyjną jako nieuzasadnioną na podstawie art. 184 ustawy wyżej cytowanej - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało oddalić. Orzeczenie o kosztach znajduje swoje podstawy w treści art. 204 pkt 1 tej ustawy.