II FZ 718/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 26 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 18 lipca 2013 r., sygn. akt I SA/Po 186/13 w zakresie wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 28 grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. postanawia: oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z dnia 18 lipca 2013 r., I SA/Po 186/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił M. S. (dalej: Skarżący) wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi Skarżącego na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. (dalej: Dyrektor IS) z dnia 28 grudnia 2012 r., nr [...], w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 61 § 1 i 5 oraz art. 16 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: p.p.s.a.). Postanowienie jest dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/. 2. Przebieg postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Poznaniu (Sądem pierwszej instancji): Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie WSA w Poznaniu podał, że Skarżący wniósł o wstrzymanie wykonania zaskarżonej ww. decyzji, a w uzasadnieniu wniosku podniósł, że jest to uzasadnione ważnym interesem strony oraz niebezpieczeństwem wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Skarżący wyjaśnił, że kwoty zobowiązań podatkowych są znaczne i przekraczają aktualne jego możliwości finansowe – nie ma on dostatecznych środków na ich pokrycie, bez poniesienia znacznego uszczerbku zarówno dla siebie, jak i swojej rodziny. Spłacenie należności wynikających z zaskarżonej decyzji jest w obecnej chwili niemożliwe. Prowadzi działalność gospodarczą, dla której egzekucja należności wskazanych w decyzji jest na tyle znacząca, że mogłaby spowodować konieczność zaprzestania prowadzenia działalności i ogłoszenia upadłości prowadzonej firmy. 3. Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu (Sądu pierwszej instancji): Odmawiając wstrzymanie wykonania ww. decyzji, WSA w Poznaniu stwierdził, że wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu - jak stanowi art. 61 § 3 p.p.s.a. - może nastąpić wyłącznie w razie zaistnienia niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Przy czym to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek uprawdopodobnienia, że w jego sytuacji zachodzą okoliczności wskazane w tym przepisie. Wywody Skarżącego w tej materii powinny być poparte dokumentami źródłowymi, zwłaszcza dotyczącymi sytuacji finansowej oraz majątkowej, np. odpisami z zeznań rocznych podatkowych, deklaracji VAT-7, bilansu, rachunku zysku i strat oraz sprawozdania finansowego. W ocenie Sądu pierwszej instancji, Skarżący nie uzasadnił przesłanek wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu. Uzasadnienie wniosku sprowadza się głównie do ogólnych wywodów. W aktach sprawy znajdują się wprawdzie dokumenty wskazujące na sytuację finansową Skarżącego, ale nie uzasadniają one wstrzymania wykonania decyzji. Skarżący nie wykazał, aby wykonanie decyzji spowodowało wyrządzenie znacznej szkody; nie podał nawet w przybliżeniu wysokości mogącej powstać szkody. Nie wyjaśnił też na czym miałoby polegać spowodowanie trudnych do odwrócenia skutków. Wykonanie świadczenia pieniężnego z natury rzeczy nie wywołuje nieodwracalnych skutków, gdyż ewentualne uchylenie zaskarżonej decyzji spowoduje konieczność zwrotu wyegzekwowanej należności. Z tego względu takie obawy nie mogły stanowić podstawy wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Także same obawy dotyczące utraty możliwości prowadzenia działalności gospodarczej, czy skutków ewentualnej egzekucji nie mogły stanowić podstawy wstrzymania zaskarżonej decyzji. 4. Stanowisko Skarżącego w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym: 4.1. Wnosząc do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na ww. postanowienie WSA w Poznaniu Skarżący (reprezentowany przez pełnomocnika – radcę prawnego) zaskarżył je w całości i zarzucił Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 61 § 1 i 3 p.p.s.a. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na błędnym przyjęciu, że w sprawie nie zachodzą podstawy do wstrzymania wykonania ww. decyzji Dyrektora IS, poprzez uznanie, że Skarżący nie wykazał, iż ewentualne wykonanie przedmiotowej decyzji wyrządzi znaczną szkodę lub spowoduje trudne do odwrócenia skutki, podczas gdy z treści wniosku o wstrzymanie wykonalności decyzji, jak i z przedstawionych dokumentów jasno wynika, że poprzez wykonanie decyzji taka szkoda zostanie wyrządzona. Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia WSA w Poznaniu oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, ewentualnie o zmianę w całości zaskarżonego postanowienia WSA w Poznaniu poprzez wstrzymanie wykonania ww. decyzji Dyrektora IS. 4.2. Uzasadniając zażalenie Skarżący podniósł, że przy wydaniu zaskarżonego postanowienia, nie dokonano trafnej analizy zarówno jego możliwości płatniczych, jak i obecnej sytuacji majątkowej, zdrowotnej oraz gospodarczej. Kwota zobowiązania podatkowego znacznie przekracza aktualne możliwości finansowe Skarżącego - nie ma on dostatecznych środków na ich pokrycie. Nie ma on możliwości jej uiszczenia bez poniesienia znacznego uszczerbku zarówno dla siebie, jak i swojej rodziny. Utrzymanie chronionej Konstytucją RP podstawowej jednostki społecznej, jaką jest rodzina i zagwarantowanie godziwego życia stanowić winno dla organu administracji publicznej wartość nadrzędną, uzasadniającą wstrzymanie wykonalności decyzji. Spłacenie przez Skarżącego należności wynikającej z ww. decyzji z dnia 28 grudnia 2012 r. jest w obecnej chwili niemożliwa. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą, dla której egzekucja należności wskazanej w decyzji jest na tyle znacząca, że mogłaby spowodować konieczność zaprzestania prowadzenia działalności i ogłoszenia upadłości prowadzonej firmy. Natomiast ogłoszenie upadłości firmy miałoby negatywny skutek nie tylko w stosunku do Skarżącego, ale również dla 8 osób, które są zatrudniane w prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Wobec tego wstrzymanie zaskarżonej decyzji uzasadnione jest zarówno interesem Skarżącego, ale również interesem publicznym. Skarżący stwierdził, że nigdy nie uchylał się od płacenia podatków, a jego rzekoma zaległość będąca przedmiotem niniejszego postępowania, powstała wyłącznie jako wynik kolekcjonersko - hobbystycznych zakupów pojazdów. Ponadto, Skarżący stwierdził, że sam fakt, zgromadzenia określonego majątku nie może stanowić zasadniczej podstawy do stwierdzenia, że skoro stać Skarżącego na posiadanie określonych nieruchomości i osiąga on określony w zeznaniu podatkowym dochód stały, to stać go również na uiszczenie zaległości określonych przedmiotową decyzją. Fakt prowadzenia własnej działalności gospodarczej nie może przesądzać o możliwości uiszczenia wynikających z decyzji Dyrektora IS. Konieczność uregulowania takiej kwoty wymagałaby od Skarżącego wyzbycia się składników majątku przedsiębiorstwa, co z kolei spowodowałoby znaczne ograniczenie prowadzonej działalności gospodarczej, a tym samym obniżenie dochodów strony, lub nawet spowodowałoby konieczność ogłoszenia upadłości. Z kolei osiągane przez Skarżącego dochody z prowadzonej działalności, w przeszłości w latach prosperity, nie mogą świadczyć o aktualnej kondycji finansowej. Przy wydawaniu zaskarżonego postanowienia nie wzięto także pod uwagę, że Skarżący od dłuższego czasu bardzo poważnie choruje i wymaga stałej opieki lekarskiej. Jego choroba spowodowała konieczność ponoszenia wyższych niż przeciętne wydatków związanych z utrzymaniem się (przede wszystkim lekarstw). Oznacza to, że znacząca część dochodu Skarżącego jest przeznaczana na niezbędne medykamenty. Oprócz tego ponosi on typowe koszty utrzymania się (czynsz, opłaty za media itp.), co zresztą zostało już podniesione we wniosku o przyznanie prawa pomocy i co zostało stosownie udokumentowane. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5.1. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlega oddaleniu. Zaskarżone postanowienie WSA w Poznaniu odpowiada prawu i prawidłowo stwierdzono w nim, że Skarżący nie wykazał w należyty sposób, wynikający z art. 61 § 3 p.p.s.a., zasadności wstrzymania wykonania ww. decyzji Dyrektora IS. 5.2. W myśl art. 61 § 3 p.p.s.a. po przekazaniu sądowi skargi sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli (1) zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub (2) spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Zauważyć należy, że sąd może wstrzymać wykonanie zaskarżonego aktu lub czynności, jeżeli została spełniona co najmniej jedna z ustawowych przesłanek, uregulowana w art. 61 § 3 p.p.s.a., tj. zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody nie musi mieć charakteru materialnego. Chodzi więc o taką szkodę, która nie będzie mogła być zrekompensowana wskutek zwrotu spełnionego i wyegzekwowanego świadczenia, jak również nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu (por.: B. Dauter, [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 205 oraz powoływane tam postanowienie NSA z dnia 20 grudnia 2004 r., GZ 138/04, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Trudne do odwrócenia skutki, to takie prawne lub faktyczne skutki, które raz zaistniałe powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków (por.: postanowienie NSA z dnia 30 kwietnia 2010 r., II FZ 110/10, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W świetle powyższych uwag należy stwierdzić, że użyte przez ustawodawcę nieostre pojęcia - znaczna szkoda lub trudne do odwrócenia skutki wymagają konkretyzacji w dokładnie i wszechstronnie zgromadzonym materiale dowodowym, który powinien w szczególności przedstawić wnioskodawca (por. postanowienie NSA z dnia 4 lipca 2012 r., II FZ 456/12 i powołane tam orzecznictwo, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Samo powołanie się przez Skarżącego na ustawowe przesłanki bez wskazania, na czym one polegają w realiach konkretnej sprawy, w żaden sposób nie uzasadnia żądania wniosku. Na wnioskodawcy spoczywa – jak trafnie przyjął na gruncie art. 61 § 3 p.p.s.a. Sąd pierwszej instancji - obowiązek szczególnie wnikliwego uzasadnienia wniosku. Obowiązkiem sądu jest wszechstronna i wnikliwa ocena argumentów przedstawionych przez wnioskodawcę, jak również wynikających z akt sprawy. W sytuacji, gdy strona nie wskazuje we wniosku okoliczności uzasadniających wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji z uwagi na niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, nie można przenosić całego ciężaru poszukiwania tych okoliczności na sąd. 5.3. W rozpoznawanej sprawie trafnie WSA w Poznaniu przyjął, że skoro Skarżący powołuje się na potencjalną szkodę majątkową, to do oceny zasadności wniosku o wstrzymanie wykonania ww. decyzji Dyrektora IS konieczne jest odniesienie wskazanych przez Skarżącego okoliczności (wielkości zobowiązań z ww. umów kredytowych) do sytuacji finansowej Skarżącego. Sytuacja ta jednak nie tylko nie została przez Skarżącego udokumentowana, ale nawet nie została opisana we ww. wniosku (por. skarga Skarżącego – k. 12 i n. akt WSA w Poznaniu). Akta sprawy zawierają wyrywkowe dokumenty źródłowe, przedłożone przez Skarżącego w postępowaniu wpadkowym z zakresu prawa pomocy, tj. oświadczenie Skarżącego, deklaracje dla podatku od towarów i usług, zestawienie z księgi przychodów i rozchodów za 2012 r., deklarację podatkową dla podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 r. (k. 54-68 akt WSA w Poznaniu). Analiza tych dokumentów prowadzi do konkluzji, że prawidłowo WSA w Poznaniu ocenił, iż nie uzasadniają one wstrzymania wykonania decyzji. Dokumenty te nie obrazują pełnej sytuacji majątkowej Skarżącego, w szczególności brak wyciągów z rachunków bankowych i wykazu środków trwałych należących do firmy Skarżącego (pomimo stwierdzenia przez Skarżącego w piśmie z dnia 24 marca 2013 r., że załącza je do tegoż pisma). Tym samym zasadna jest ocena, że Skarżący nie wykazał, aby wykonanie decyzji spowodowało wyrządzenie znacznej szkody. Nie podał nawet w przybliżeniu wysokości mogącej powstać szkody. Wbrew stanowisku Skarżącego, wyrażonemu w zażaleniu, w świetle art. 61 § 3 p.p.s.a. nie wystarczy jedynie wykazać, że na skutek wykonania decyzji dojdzie do egzekucji znacznej kwoty pieniędzy (w przypadku Skarżącego 102.291,00 zł). Skoro Skarżący dąży do wykazania, że w jego przypadku dojdzie do wyrządzenia znacznej szkody, to dla oceny, czy rzeczywiście w stanie faktycznym sprawy może dojść do szkody majątkowej, konieczne jest odniesienie ww. kwoty do stanu majątkowego Skarżącego. W rozpoznawanej sprawie nie było to możliwe ze względu na brak stosownych informacji od Skarżącego, które nie zostały także przedstawione w rozpoznawanym zażaleniu. Stąd twierdzenia Skarżącego zawarte w jego uzasadnieniu należy ocenić jako ogólnikowe i gołosłowne. Reasumując, w rozpoznawanej sprawie ocena przez WSA w Poznaniu wystąpienia jednej z dwóch przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a. była niemożliwa ze względu na niewystarczające przedstawienie swojej sytuacji majątkowej przez Skarżącego. Tym samym, Skarżący nie wykonał ciążącego na nim na mocy art. 61 § 3 p.p.s.a. obowiązku wykazania zasadności wniosku o wstrzymanie wykonania ww. decyzji Dyrektora IS, co prawidłowo ocenił Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu. 5.4. Uwzględniając powyższą argumentację i oceniając prawidłowość rozważań WSA w Poznaniu w zakresie niewykazania przez Skarżącego wystąpienia przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.